Thức giấc cùng gió đông

Tưới nước rửa sương để bảo vệ cây vụ đông những ngày lạnh giá.

Rau vụ đông vốn không sợ lạnh, bởi nếu sợ lạnh thì những loại rau ấy đã chẳng được trồng vào mùa khắc nghiệt nhất trong năm. Thậm chí, những ngày rét đậm, nhiệt độ ngoài trời chỉ quanh 10 độ C, những cây rau vẫn mơn mởn xanh đầy thách thức. Thứ khiến những loại cây kiên cường trước giá rét thực sự phải cúi mình lại là những giọt sương mai rất nhỏ đọng lại vào mỗi buổi sớm, đặc biệt là những ngày vừa lạnh, vừa hanh.

“Chăm rau không như chăm lúa. Chăm rau như chăm con mọn” - bà Nguyễn Thị Tuyến, thôn Quyết Tâm, xã Thái Niên (Bảo Thắng) bảo vậy. Buổi sáng tháng 12 sương giá, bà Tuyến ra đồng, gánh nước tưới cho đám rau đang mướt xanh như ngọc. Rau đang độ được giá nên 2 sào rau, màu trồng tăng vụ được bà Tuyến gửi gắm niềm hy vọng có thêm “đồng ra, đồng vào” trước khi tết gõ cửa. Vì không phải nông dân, tôi vốn nghĩ người ta tưới rau vì cây nào cũng cần có nước để sinh trưởng, tưới nước cho rau thì chắc chắn vì rau đang thiếu nước. Tôi vẫn thường chắc mẩm như vậy cho đến khi nghe bà Tuyến lý giải: Sáng ra phải tưới nước rửa sương đi, nếu không đến trưa, chiều, nắng lên một chút là đám rau táp lá, hỏng hết.

Hóa ra, không chỉ con người, những cây rau cũng cần được tắm.

Bà Tuyến vừa gánh nước tưới rau, những câu thoại ngắn, nhưng tôi cảm nhận rõ cả những tiếng thở dài đầy tiếc nuối của người nông dân quanh năm gắn bó với ruộng đồng. Khoảnh đất này, bà Tuyến khi thì cấy lúa, hết vụ thì trồng rau, trồng màu, có năm thì trồng hoa, trồng ngô. Kinh nghiệm trồng rau, màu của bà Tuyến có khi chỉ ngắn hơn tuổi đời của bà một chút, bởi từ khi biết nhớ thì ký ức của bà đã gắn với ruộng đồng. Đầu tháng 12, cái lạnh lùa về không bất ngờ lắm, nhưng sương muối xuất hiện vào thời điểm đó là điều bà Tuyến không lường trước được. Mấy luống cà chua gặp sương giá, sau mấy buổi không kịp để ý, bà Tuyến ra đồng ngó rau thì tiếc ngẩn ngơ vì cà chua cháy mất ngọn. “Cà chua giờ giá 50 nghìn đồng/kg. Giá đang cao như thế mà không có cà chua để bán. Tiếc đứt ruột. Để ý kỹ hơn thì sau cái hôm có sương xuống, nhẽ ra chủ động phun thuốc phòng bệnh sương mai thì đâu nên nỗi, giờ có cà chua bán, cũng rủng rỉnh hơn rồi” - bà Tuyến thở dài.

Người dân thôn Quyết Tâm, xã Thái Niên chăm sóc rau vụ đông.

Cũng trên cánh đồng ấy, người dân Thái Niên gieo vào đất đủ loại rau, màu. Người trồng cà chua, củ đậu, khoai lang, khoai tây, bí, đỗ... người thì chọn mấy loại rau ngắn ngày để nhanh được thu như cải xanh, cải ngọt, xà lách, mùi, thì là… Có người ít thời gian, chỉ gieo đơn sơ vào mảnh đất ấy đám ngô, trồng thay cỏ để ngày lạnh giá cắt cho bò ăn. Có người tỉ mẩn hơn thì trồng hoa cúc, hoa lay ơn, lục tục kéo điện ra sưởi ấm cho hoa. Mỗi người một việc, hối hả và tất bật giữa ngày đông trôi chậm chạp, lê thê, cả gió đông cũng thổi một cách chậm chạp, từ từ, khô hanh và nứt nẻ.

Chiều nắng, bà Đào Thị Tâm quảy đôi quang gánh ra đồng, mang theo con dao nhỏ và bó lạt để cắt rau. Lứa rau cải bà Tâm gieo cách đây hơn 1 tháng giờ có thể thu hoạch. Một luống cải ngọt, một luống cải ngồng. Bà Tâm thoăn thoắt cắt rễ, bỏ bớt lá vàng, đem rửa qua cho bớt bụi đất rồi buộc lại thành từng bó. Bà Tâm phấn khởi: 20 đến 25 nghìn một cân rau cải. Rau cứ như thế thì nông dân chúng tôi cười tươi từ giờ đến tết!

Tôi hỏi bà Tâm tại sao chỉ cười được từ giờ đến tết, biết đâu rau cứ đắt mãi thì sao. Bà Tâm lý giải: Thường thì rau chỉ bán được từ giờ đến độ tết thôi, sau tết rau tứ xứ đổ về, giá sẽ giảm chứ. Rau mà cứ không giảm thì người dân vất vả đấy, đâu phải ai cũng trồng được rau. Với lại, lúc ấy cũng phải thu rau vì đến vụ lúa rồi. Hơn nữa, đến tết thì còn trăm thứ phải lo, có khi không đủ sức mà cười.

Người nông dân nào cũng vậy, làm lụng quanh năm vất vả, không ngơi tay ngay cả những ngày đông giá buốt đến từng thớ thịt, chỉ mong mỗi năm, sau khi cất hết những lo toan, tất bật mùa vụ thì có thể đón một cái tết đầy đủ hơn, sung túc hơn. Hơn 1 sào rau của bà Tâm, luống thì bà trồng su hào, luống thì trồng bắp cải, luống trồng mấy loại rau thơm, luống gieo mấy loại cải ngắn ngày. Cứ quanh quẩn quanh đám rau ấy, từ giờ tới Tết, bà kiếm thêm được mấy triệu đồng sắm sửa thêm cho gia đình.

Chiều cuối năm, những đợt sương chùng chình buổi sớm mai hay những cơn gió hanh mỗi buổi chiều muộn khiến thời gian trôi như chậm lại. Cả đám trâu, đám bò nhởn nhơ gặm cỏ ngay bãi bồi ven sông cũng như đứng yên ở đó, thi thoảng lắm mới khẽ quẫy đuôi, rùng mình trước cái lạnh ngày đông. Giữa cánh đồng, dường như chỉ có con người là hối hả. Vụ đông năm nay hứa hẹn sẽ thắng lớn, bởi khan rau. Đầu vụ, những cơn mưa lớn trái mùa thời điểm đầu vụ đông khiến đám rau chết ngả chết nghiêng, nông dân cần mẫn lên luống, vun xới, gieo lại từng hạt mầm. Đám rau, màu bám lấy đất, cứ thế lớn dần dưới sự chăm bón của con người, với niềm tin vào mỗi buổi sớm mai, nông dân thức giấc trước cả gió đông, ra đồng với đôi quang gánh, gánh trên vai những cây rau giữa thì mướt xanh, những củ quả béo mũm, tròn đầy. Những gánh rau cùng người nông dân ra chợ, cùng nhau xuôi ngược từng chuyến xe, đổi về những đồng tiền được bàn tay lam lũ miết lại, cẩn trọng xếp vào túi. Đám rau, màu tăng vụ ngày đông giá rồi sẽ được quy đổi ra tiền, để trang trải cho những nỗi lo toan, để đem về những cái tết ấm áp, đoàn viên.