Tam giác Đức - Trung Quốc - Nga đang hình thành

Những chuyển động đáng chú ý

Ngoại trưởng Mỹ Antony Blinken có lẽ nghĩ rằng, Mỹ có đặc quyền kiểm tra xem chuyện gì đang xảy ra giữa Đức, Trung Quốc và Nga. Tuy nhiên, cuộc gọi của ông Blinken tới Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị vào tuần trước hóa ra lại thất bại. Mục đích cuộc gọi của ông là thu thập thông tin chi tiết về hai cuộc trao đổi cấp cao diễn ra liên tiếp giữa Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình với Tổng thống Đức Frank-Walter Steinmeier và Chủ tịch Đảng Nước Nga Thống nhất, cũng là cựu Tổng thống Nga Dmitry Medvedev.

Thủ tướng Đức Olaf Scholz và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình trong chuyến thăm Trung Quốc hồi tháng 11. Ảnh: BBC

Ông Blinken có thể đã đưa ra một phỏng đoán thông minh rằng cuộc điện thoại của Tổng thống Đức Steinmeier với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và chuyến thăm bất ngờ của ông Medvedev tới Bắc Kinh có thể không phải ngẫu nhiên. Nhiệm vụ của ông Medvedev sẽ là chuyển một số thông điệp từ Tổng thống Nga Vladimir Putin tới Chủ tịch Trung Quốc. Các báo cáo gần đây đã chỉ ra rằng Moscow và Bắc Kinh đang chuẩn bị cho một cuộc gặp giữa thượng đỉnh giữa hai nhà lãnh đạo vào cuối tháng này hoặc đầu năm sau.

Ông Steinmeier là một nhà ngoại giao giàu kinh nghiệm, 2 lần đảm nhiệm chức vụ Ngoại trưởng từ 2005 đến 2009, 2013 đến 2017; cũng như Phó Thủ tướng Đức từ 2007 đến 2009 - tất cả đều trong thời kỳ Angela Merkel làm Thủ tướng (2005 - 2021). Bà Merkel đã để lại một di sản là mối quan hệ của Đức với cả Nga và Trung Quốc đều tăng vọt.

Quan trọng nhất, ông Steinmeier từng đóng một vai trò quan trọng trong tiến trình đàm phán hai Thỏa thuận Minsk (2014 và 2015), cung cấp một gói các biện pháp nhằm ngăn chặn giao tranh ở Donbas trong giai đoạn cuối của cuộc đảo chính do Mỹ bảo trợ ở Kiev.

Khi các thỏa thuận Minsk bắt đầu sáng tỏ vào năm 2016, ông Steinmeier đã tham gia với một ý tưởng tài tình mà sau này được gọi là Công thức Steinmeier, gồm trình tự các bước đi được nêu trong các thỏa thuận. Cụ thể, công thức Steinmeier kêu gọi tổ chức bầu cử tại các vùng lãnh thổ do phe ly khai nắm giữ ở Donbas theo luật pháp Ukraine trên cơ sở sự giám sát của Tổ chức An ninh và Hợp tác châu Âu. Ông đề xuất rằng nếu OSCE đánh giá việc bỏ phiếu là tự do và công bằng, thì quy chế tự trị đặc biệt cho các vùng lãnh thổ sẽ được áp dụng.

Với bối cảnh phức tạp này, Mỹ hẳn sẽ cảm thấy có điều gì đó không ổn khi ông Steinmeier bất ngờ gọi điện cho ông Tập Cận Bình, ông Medvedev bất ngờ xuất hiện ở Bắc Kinh vào ngày hôm sau và được đích thân Chủ tịch Trung Quốc tiếp đón.

Trong cuộc điện đàm, ông Tập Cận Bình đưa ra đề xuất ba điểm cho Tổng thống Đức Steinmeier về phát triển quan hệ Trung Quốc - Đức và tuyên bố rằng: “Trung Quốc và Đức luôn là đối tác đối thoại, phát triển và hợp tác cũng như đối tác giải quyết các thách thức toàn cầu”. Tương tự, trong cuộc gặp với ông Medvedev, ông Tập nhấn mạnh rằng: “Trung Quốc sẵn sàng hợp tác với Nga để không ngừng thúc đẩy quan hệ Trung - Nga trong kỷ nguyên mới và làm cho quản trị toàn cầu công bằng và bình đẳng hơn”.

Cả hai cuộc gặp đều đề cập đến Ukraine như một chủ đề thảo luận, với việc ông Tập Cận Bình nhấn mạnh rằng “Trung Quốc luôn cam kết thúc đẩy các cuộc đàm phán hòa bình” (với ông Steinmeier) và “tích cực thúc đẩy các cuộc đàm phán hòa bình” (với ông Medvedev).

Cụ thể, về vấn đề Ukraine, Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị nói: “Trung Quốc luôn đứng về phía hòa bình, các mục đích của Hiến chương Liên Hợp Quốc và xã hội quốc tế để thúc đẩy hòa bình và đàm phán. Trung Quốc sẽ tiếp tục đóng một vai trò mang tính xây dựng trong việc giải quyết cuộc khủng hoảng theo cách riêng của Trung Quốc”. Đánh giá từ tài liệu của Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, Ngoại trưởng Mỹ Blinken đã thất bại trong việc lôi kéo Ngoại trưởng Vương Nghị vào một cuộc trò chuyện có ý nghĩa về Ukraine.

Thật vậy, những lời đề nghị gần đây của Đức với Bắc Kinh liên tiếp diễn ra nhanh chóng - chuyến thăm cấp cao của Thủ tướng Scholz tới Trung Quốc vào tháng trước với một phái đoàn gồm các CEO hàng đầu của Đức và cuộc điện đàm của Tổng thống Steinmeier vào tuần trước, đó là những diễn biến không mấy vui vẻ đối với Washington.

Chính quyền của Tổng thống Mỹ Joe Biden kỳ vọng Đức sẽ phối hợp với Washington trước thay vì đưa ra các sáng kiến riêng đối với Trung Quốc. Và thật thú vị, khi trong các cuộc chuyện trò với ông Steinmeier, ông Tập Cận Bình luôn nhấn mạnh tầm quan trọng của việc Đức nên duy trì quyền tự chủ chiến lược của mình.

Lựa chọn của Đức

Rõ ràng, cuộc gọi điện thoại của Tổng thống Steinmeier cho người đồng cấp Trung Quốc xác nhận rằng, Thủ tướng đương nhiệm của Đức Scholz đang theo đuổi con đường can dự mang tính xây dựng với Trung Quốc, giống như bà Merkel đã làm, bất kể tình trạng mối quan hệ căng thẳng của Mỹ với Trung Quốc.

Điều đó nói lên rằng, thảo luận về hòa giải ở Ukraine với Trung Quốc là một bước đi táo bạo của giới lãnh đạo Đức vào thời điểm hiện tại khi chính quyền Joe Biden đang tham gia sâu vào cuộc chiến ủy nhiệm với Nga ở Ukraine.

Trên thực tế, Đức đã phải kiềm chế sự tức giận trong vài tháng qua khi nhận thấy họ đang bị lợi dụng trong cuộc xung đột ở Ukraine, một điều đặc biệt khó chịu đối với một quốc gia thực sự theo chủ nghĩa Đại Tây Dương trong định hướng chính sách đối ngoại của mình như Đức. Các bộ trưởng Đức đã công khai bày tỏ thái độ không hài lòng khi các công ty dầu mỏ của Mỹ đang khai thác một cách trơ trẽn cuộc khủng hoảng năng lượng sau đó để kiếm lợi nhuận trời cho bằng cách bán khí đốt cao gấp 3 đến 4 lần. Đức cũng lo ngại rằng Đạo luật Giảm lạm phát mà chính quyền Tổng thống Biden vừa ban hành, dựa trên các khoản đầu tư cơ bản về khí hậu và năng lượng sạch, có thể đưa đến việc ngành công nghiệp Đức di cư sang Mỹ.

Điều tồi tệ nhất trong tất cả chuỗi diễn biến này là sự vụ đường ống dẫn khí đốt Nord Stream nối giữa Nga và Đức bị phá hủy. Nước Đức có vẻ đoán biết khá rõ về những thế lực đứng sau hành động khủng bố đó, nhưng nước này thậm chí không thể đề cập hay bóng gió đến mà phải kìm nén cảm giác phẫn nộ.

Thủ tướng Scholz và Tổng thống Steinmeier là những chính trị gia dày dạn kinh nghiệm và sẽ biết biết khi nào cần kiềm chế. Trong mọi trường hợp, Trung Quốc là một đối tác cực kỳ quan trọng đối với sự phục hồi kinh tế của Đức. Đức khó có thể để Mỹ can thiệp vào quan hệ đối tác với Trung Quốc và biến họ thành một nước chư hầu. Khi nói đến cuộc chiến Ukraine, Đức tưởng chừng là quốc gia tiền tuyến, nhưng thực tế chính Washington mới là bên quyết định chiến thuật và chiến lược của phương Tây. Đức tính toán rằng Trung Quốc có vị trí duy nhất để trở thành một bên kiến tạo hòa bình ở Ukraine. Các dấu hiệu cho thấy Bắc Kinh cũng đang theo đuổi ý tưởng đó.