Tài hoa kết tinh giá trị

Ông Nguyễn Xuân An (thôn Lâm Yên, xã Vu Gia) tất bật làm trống dịp cuối năm. Ảnh: N.Q

Không hòa tan trong thị trường đại trà, các nghệ nhân chọn con đường khác biệt, kết tinh tài năng thành giá trị bền vững, giữ hồn văn hóa xứ Quảng trong dòng chảy đương đại.

Vang mãi tiếng trống Lâm Yên

Đối với người dân xứ Quảng, tiếng trống giữ vị trí đặc biệt trong tâm trí, xuất hiện trong mỗi dịp lễ, Tết. Hàng trăm năm qua, làng nghề làm trống Lâm Yên (xã Vu Gia) được biết đến là nơi làm nên những chiếc trống với âm thanh vang giòn, nổi tiếng bậc nhất của vùng đất xứ Quảng.

Cơ sở làm trống của ông Nguyễn Xuân An (thôn Lâm Yên) những ngày cuối năm tất bật bởi tiếng máy bào, cưa xen lẫn tiếng thử trống. Ông An cho biết, dòng họ khai sinh ra nghề trống ở thôn Lâm Yên là tộc họ Phan. Đến nay đã qua 8 đời, các thế hệ con cháu họ Phan vẫn duy trì, tiếp nối nhau giữ nghề. Ông An đã học và sống cùng nghề hơn 30 năm qua.

Tùy vào mỗi loại trống sẽ có kích thước khác nhau, tuy nhiên, quy trình làm giống nhau. Gỗ mít phơi khô, xẻ thành từ tang được ghép thành thân trống. Mặt trống làm bằng da trâu. Khi kéo độ căng mặt vừa đủ, những chiếc đinh bằng tre được đóng chặt giữa da trâu và thân để tạo nên những chiếc trống có âm thanh vang giòn.

Hiện nay, nhờ thiết bị hiện đại hỗ trợ, người thợ có thể làm ra những chiếc trống từ những loại gỗ nguyên khối. Trong đó, ông Phan Văn Hiệp là người làm nên chiếc trống lớn nhất tại thôn Lâm Yên với đường kính 2,3m, cao 6m. Thân trống làm từ gỗ nguyên khối có tuổi thọ rất lâu, sau 10 năm nếu mặt trống bị rách thì chỉ cần thay da. Mỗi năm, ông Hiệp đưa ra thị trường hàng chục trống lớn, mang lại thu nhập ổn định cho gia đình.

Ông Hiệp cho biết, thương hiệu trống Lâm Yên không chỉ ở khu vực miền Trung mà còn tỏa đến nhiều tỉnh, thành trong cả nước. Từng có thời điểm thôn Lâm Yên có khoảng 20 hộ làm trống, nhưng hiện tại chỉ 8 hộ còn duy trì với nghề. Dù qua thăng trầm, những nghệ nhân làm trống như ông An, ông Hiệp tiếp tục gắn bó với làng nghề, giữ lại nét văn hóa truyền thống lâu đời của thương hiệu trống nổi tiếng bậc nhất xứ Quảng.

Giữ nghề truyền thống

Trời hửng nắng, dọc con đường dẫn vào làng nghề làm hương truyền thống Quán Hương (xã Thăng Bình) ngào ngạt mùi thơm của hương trầm, hương quế. Gia đình ông Võ Tấn Hiếu có 5 đời làm nghề hương tại đây.

Kể về nguồn gốc, ông Hiếu cho biết, nghề làm hương nơi đây không phải du nhập từ địa phương khác mà chính người trong làng tự mày mò tận dụng những loại cây lá quanh nhà để làm hương thắp ông bà tổ tiên. Người khai sinh ra nghề truyền thống là cụ Võ Tấn Thơ, đến nay, làng nghề có lịch sử khoảng 200 năm.

Theo ông Hiếu, trước đây, người dân lặn lội đến các vùng núi để tìm những lá có hương thơm như lá quế, tu hú, mơ răng... rồi gom lại mang về phơi khô và giã thành bột hương. Các cụ ngày xưa dùng các bộ phận cây dung, luộc lấy nước, cho vôi vào khuấy đều để cho ra màu vàng và hòa vào bột hương để tạo màu. Các cụ còn tạo ra chiếc bàn se để quá trình làm hương thuận lợi, giúp cây hương tròn đều.

Hiện nay, nhờ có máy móc hỗ trợ nên quy trình làm hương dễ dàng, số lượng cung cấp ra thị trường nhiều hơn so với trước đây. Với kinh nghiệm lâu năm, ông Hiếu sản xuất hương quế và viên trầm đạt chất lượng tốt, được công nhận sản phẩm OCOP 3 sao.

Từng có một giai đoạn làng nghề hương truyền thống Quán Hương chỉ còn vài hộ sản xuất cầm chừng để duy trì làng nghề. Tuy nhiên, tháng 10/2004, UBND tỉnh Quảng Nam cũ công nhận “Làng nghề Hương truyền thống Quán Hương”, đồng thời tổ chức cho người dân nhiều lớp tập huấn, tham quan học hỏi phương pháp làm mới, từ đó, tạo khởi sắc cho làng hương truyền thống xứ Quảng.

Hiện nay, làng Quán Hương có hơn 100 hộ làm hương với khoảng 300 lao động, mỗi năm, sản xuất hơn 1.000 tấn hương, phấn phối khắp các tỉnh, thành trên cả nước.

Trải hàng trăm năm thăng trầm cùng lịch sử, đến nay, bao thế hệ con cháu trong làng vẫn bảo tồn, giữ gìn và phát triển nghề làm hương truyền thống của cha ông. Các sản phẩm hương của làng nghề đã khẳng định được chỗ đứng trên thị trường, đồng thời vươn ra nhiều tỉnh thành trên cả nước, được người tiêu dùng ưa chuộng.l

Ông Phan Văn Hiệp là người làm nên chiếc trống lớn nhất tại thôn Lâm Yên với đường kính 2,3m, cao 6m. Ảnh: N.Q

Vợ chồng ông Võ Tấn Hiếu sản xuất hương cung cấp cho thị trường. Ảnh: N.Q

NGỌC QUỐC