Người trên núi nói chuyện giản dị, nói với khách cũng không khác gì với người trong nhà, trong buôn. Nhiều người ít vốn kiến thức, có người còn không biết chữ. Họ chỉ biết, ngày xưa cha ông từng có như vậy, từng làm như vậy; con cháu tiếp nối thấy hay, thấy quý nên giữ lại và nhận sự trao truyền một cách tự nhiên.
Những năm gần đây, nhiều lớp truyền dạy đánh cồng chiêng, nhạc cụ dân tộc cho thế hệ trẻ được cấp ủy Đảng, chính quyền trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk tích cực triển khai để bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa đặc sắc. Ở vùng đất nắng gió này, có một người nghệ nhân già vẫn lặng lẽ sống trọn đam mê với những thanh âm truyền thống.
Không chỉ sở hữu vẻ đẹp thiên nhiên kỳ vĩ, Đắk Lắk còn là vùng đất của những di sản văn hóa độc đáo, được hun đúc qua hàng thế kỷ. Những giá trị này không chỉ góp phần làm giàu bản sắc riêng của Tây Nguyên mà còn trở thành nguồn lực bền vững để phát triển du lịch địa phương.
Dù đôi chân không còn vững nhưng trong ký ức của nghệ nhân ưu tú Y Krai Cil, những giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc của người M'Nông Gar vẫn vẹn nguyên.
Văn hóa dân tộc M'nông luôn tạo cảm giác tò mò bởi sự huyền bí. Ở bất cứ lễ hội nào, đồng bào dân tộc M'nông cũng thể hiện những nét đặc trưng độc đáo, mang đậm bản sắc văn hóa của dân tộc họ. Bản sắc văn hóa đó cứ mãi lan tỏa, rất riêng, không nơi nào có được.
Gìn giữ, phát huy những nghi lễ truyền thống, cộng đồng người M'nông Gar ở xã Đắk Phơi (huyện Lắk) đã phục dựng và trình diễn thành công lễ rước hồn lúa về kho, một trong những nghi lễ quan trọng bậc nhất của dân tộc mình.
Di sản văn hóa cồng chiêng đã có những đóng góp tích cực vào đời sống văn hóa, tinh thần của cộng đồng các dân tộc Tây Nguyên nói chung và tỉnh Đắk Lắk nói riêng, trở thành nét đặc sắc để phát triển du lịch cộng đồng, góp phần phát triển kinh tế, xã hội tại địa phương.
Chiều nay, gió từ đâu đó ở phía thượng nguồn ào về hú rền thung lũng, thổi ràn rạt trên những mái tôn của cư dân M'nông Gar ở buôn Sa Luk. Gió lành lạnh trong màu nắng hanh, không gian buôn làng gợi trong tôi thật nhiều cảm xúc, chút gì đó nao lòng. Quanh buôn, những cánh rừng nham nhở, những dãy núi trơ trọi dần theo năm tháng cứ lùa nhau miên di về phía xa xăm…