Sức lan tỏa từ nhân cách, phẩm chất của đồng chí Phan Văn Khải

Hoạt động của đồng chí Phan Văn Khải trên chiến trường, trong chính trường, trong việc xây dựng chủ nghĩa xã hội và đổi mới đất nước, trong công tác đối nội cũng như hoạt động đối ngoại, trong lúc đương chức đương quyền cũng như sau khi trở về giữa cuộc đời thường, đã để lại cho đời những ấn tượng có sức lan tỏa mạnh mẽ.

Qua 59 năm tham gia công tác Cách mạng và sau hai nhiệm kỳ đảm nhận trọng trách Thủ tướng Chính phủ, năm 73 tuổi đồng chí Phan Văn Khải rời khỏi chính trường để trở về cuộc sống đời thường. Trong phiên họp Quốc hội ngày 27/6/2006, toàn thể đại biểu đã vỗ tay nồng nhiệt chúc mừng đồng chí đã trả xong món "nợ tang bồng" đối với quê hương đất nước.

Điều đặc biệt là, sau khi "cởi áo từ quan", đồng chí Phan Văn Khải không hề quan niệm rằng nghỉ hưu là sự kế tục của công tác đương nhiệm trong một hoàn cảnh khác và bằng những hình thức khác. Đồng chí cũng không bao giờ nghĩ rằng nghỉ hưu là giai đoạn chấm dứt cuộc đời người chiến sĩ Cách mạng. Trong Lễ nhận Huy hiệu 50 năm tuổi Đảng, đồng chí đã phát biểu: "Tham gia Cách mạng, tôi đã nguyện trung thành và chiến đấu trọn đời cho lý tưởng Cộng sản của Đảng. Đó là điều mãi mãi tôi ghi lòng tạc dạ và giữ trọn cho đến hôm nay. Bây giờ tuổi đã cao nhưng còn sức, tôi còn tiếp tục đóng góp cho sự nghiệp Cách mạng của Đảng, hoàn thành nhiệm vụ cuộc đời mình đối với Đảng, đất nước, dân tộc và Nhân dân".

Mặc dù sau khi rời khỏi cương vị của người đứng đầu Chính phủ, đã có không ít cơ quan chuyên ngành mời làm cố vấn hoặc làm chủ tịch danh dự, nhưng đồng chí Phan Văn Khải đã khéo léo từ chối. Đồng chí đã dành nhiệt tình và tâm huyết của mình trong những năm cuối đời để ra sức thực hiện di huấn của Bác Hồ: "Phải giáo dục truyền thống đấu tranh Cách mạng vẻ vang của Đảng cho các tầng lớp Nhân dân, cho thế hệ trẻ và cho đời sau".

Đồng chí Phan Văn Khải và đồng chí Trần Hữu Phước (ảnh chụp tại nhà riêng của đồng chí Phan Văn Khải, năm 2014)

Nhận lời mời của Thành ủy TPHCM, của các Tỉnh ủy Tây Ninh, Đồng Tháp, Cà Mau và được sự chấp thuận của Ban Bí thư Trung ương Đảng; đồng chí Phan Văn Khải cùng với một số cán bộ lão thành chí cốt tích cực chỉ đạo việc tổ chức thực hiện bảo tồn và tôn tạo toàn bộ các căn cứ địa Cách mạng của Xứ ủy Nam Bộ và Trung ương Cục miền Nam trên chiến trường Nam Bộ trong hai cuộc kháng chiến thần thánh của dân tộc.

Kết quả là, trải qua 3 thập niên cuối thế kỷ 20, đầu thế kỷ 21, căn cứ địa kháng chiến ở Bắc Tây Ninh, chiến khu bưng biền Đồng Tháp Mười (tỉnh Đồng Tháp), Căn cứ địa U Minh (tỉnh Cà Mau) và một số căn cứ tiêu biểu trên địa bàn Sài Gòn - Chợ Lớn - Gia Định đã được tổ chức thực hiện việc bảo tồn, tôn tạo. Ở mỗi nơi, chúng ta đã hoàn thành 3 nhiệm vụ quan trọng là: xuất bản một quyển sách hồi ký kháng chiến, xây dựng một bộ phim tư liệu lịch sử, xây dựng nhà trưng bày hình ảnh và hiện vật để giới thiệu sự lãnh đạo của Xứ ủy Nam Bộ, Trung ương Cục miền Nam và Khu ủy Sài Gòn - Gia Định.

Trong 10 năm cuối đời, đồng chí Phan Văn Khải còn viết nhiều bài trên sách báo để giới thiệu về cuộc kháng chiến chống Pháp trên chiến trường Nam Bộ, về "thủ đô kháng chiến" tại chiến khu bưng biền Đồng Tháp Mười và căn cứ địa U Minh huyền thoại trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp, về chiến khu Bắc Tây Ninh trong giai đoạn kháng chiến chống Mỹ, về các căn cứ An Phú Đông, Củ Chi... trên chiến trường Sài Gòn - Chợ Lớn - Gia Định trong hai cuộc kháng chiến trường kỳ.

Nhằm tri ân những nhà lãnh đạo có công đầu trên chiến trường Nam Bộ, đồng chí Phan Văn Khải còn chủ trương xuất bản sách viết về cuộc đời, thân thế, sự nghiệp hoạt động Cách mạng của đồng chí Lê Duẩn, Ung Văn Khiêm, Nguyễn Văn Kỉnh... Trong những dịp sinh nhật năm chẵn các nhà lãnh đạo hàng đầu Xứ ủy Nam Bộ và Trung ương Cục miền Nam, đồng chí Phan Văn Khải đã viết bài trên báo chí để tri ân và giáo dục truyền thống Cách mạng cho thế hệ trẻ.

Những bài viết của đồng chí Phan Văn Khải chẳng những có giá trị giáo dục về tư tưởng, đạo đức và nhân sinh quan Cách mạng, mà còn hấp dẫn người đọc bằng những dòng hồi ký có sức lôi cuốn với tình cảm "uống nước nhớ nguồn", với tinh thần "đền ơn đáp nghĩa" sâu sắc.

Từ năm 2010 đến khi vĩnh biệt cuộc đời, đồng chí Phan Văn Khải đã chủ trì việc tổ chức bản thảo để xuất bản 7 cuốn sách giáo dục truyền thống quý giá dày 5.058 trang viết về Căn cứ địa Bắc Tây Ninh trong kháng chiến chống Mỹ cứu nước (2010); Xứ ủy Nam Bộ với căn cứ Đồng Tháp Mười huyền thoại (2011); Căn cứ Xứ ủy Nam Bộ, Trung ương Cục miền Nam ở U Minh (2011); Bí thư Xứ ủy Nam Bộ, Bí thư Trung ương Cục miền Nam Lê Duẩn hoạt động tại Cà Mau (2012); đồng chí Ung Văn Khiêm - một chiến sĩ Cộng sản kiên cường (2014); Ủy ban Kháng chiến hành chánh Nam Bộ (2016); Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam, Liên minh các lực lượng dân tộc dân chủ và hòa bình Việt Nam, Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam (2018).

Công lao nổi bật của đồng chí Phan Văn Khải trong việc giáo dục truyền thống kháng chiến trên vùng đất Sài Gòn - Chợ Lớn - Gia Định, là sự đóng góp ý kiến nhằm định hướng đúng đắn, giúp cho Thành ủy và UBND TPHCM quyết định đưa Đền thờ Gia Định ở ấp Ba Sòng, xã An Nhơn Tây về xây dựng tại ấp Phú Hiệp, xã Phú Mỹ Hưng để thờ những đồng chí có công lớn đối với chiến trường Sài Gòn - Chợ Lớn - Gia Định và giao cho Khu di tích địa đạo Củ Chi quản lý. Công trình này được khởi công xây dựng vào năm 2010, được khánh thành và đưa vào hoạt động trong năm 2015.

Phan Văn Khải là một chiến sĩ Cách mạng đầy tính năng động và có sức sáng tạo lớn. Qua những năm tháng được sống gần anh, tôi đã thấy rõ vốn kiến thức phong phú và tài năng đa dạng của anh là kết quả của một quá trình khổ luyện để tự bồi dưỡng và đào tạo mình trải qua những giai đoạn thăng trầm của đất nước. Phan Văn Khải còn là một nhà lãnh đạo cầu thị và ham học hỏi. Chính vì lẽ ấy mà anh đã nhanh chóng tìm ra những bí quyết ứng dụng có hiệu quả trong công tác bảo tồn và tôn tạo các căn cứ địa Cách mạng ở chiến khu Bắc Tây Ninh. Đó là việc dựa vào thành tựu của các cơ quan nghiên cứu khoa học để phát hiện ra những nguyên vật liệu thay thế tre, gỗ, lá, nứa... nhằm bảo đảm sự bền vững của các công trình được xây dựng giữa rừng sâu dễ bị xuống cấp nhanh chóng vì không có người ở và chịu sự tác động vô cùng nghiệt ngã của thời tiết, khí hậu, của thác lũ, mưa ngàn.

Phan Văn Khải là một con người hành động, hành động quyết liệt. Đối với anh "chân lý phải cụ thể, Cách mạng là sáng tạo", "lời nói phải đi đôi với việc làm", "tri và hành phải được hợp nhất". Chính vì lẽ ấy, trong quá trình xây dựng Đền thờ Gia Định trên đất thép Củ Chi, mọi người đã thấy đồng chí Phan Văn Khải luôn luôn kề vai sát cánh với các đồng chí lãnh đạo Đảng bộ TPHCM, trực tiếp đi khảo sát vị trí, chọn hướng xây dựng ngôi đền, gợi ý, đưa ra ý tưởng thiết kế, bố cục cho từng hạng mục công trình. Suốt trong quá trình xây dựng, đồng chí thường xuyên đến tận công trường để kiểm tra, đôn đốc, động viên đội ngũ kỹ sư, công nhân thi công bảo đảm chất lượng, hoàn thành đúng tiến độ thời gian.

Tại chiến khu bưng biền Đồng Tháp Mười và căn cứ địa U Minh, trong quá trình tổ chức viết sách, xây dựng những ngôi nhà trưng bày và thực hiện các bộ phim tư liệu tái hiện các mặt hoạt động của Xứ ủy Nam Bộ và Trung ương Cục miền Nam, đồng chí Phan Văn Khải luôn luôn quan tâm theo dõi và tích cực góp ý từ việc đặt tên phim, tên sách đến việc bố cục nội dung phim, nội dung sách, nội dung kịch bản và viết lời bình cho phim.

Chúng ta thấy rõ ý thức trách nhiệm nghiêm túc của đồng chí Phan Văn Khải thể hiện trong bức thư gửi cho Tỉnh ủy Cà Mau ngày 17/5/2010. Thư viết như sau: "Kịch bản phim viết chưa đạt yêu cầu, phải gia công xây dựng và cấu trúc lại. Việc viết kịch bản phim và lời bình là điều rất quan trọng, có tính chất quyết định nội dung và chất lượng phim. Các đồng chí cần phải thể hiện vai trò chủ đạo trong công tác quản lý và giữ vững sự định hướng đúng đắn về tư tưởng đối với nhóm làm phim".

Sau khi rời khỏi chính trường, trở về với cuộc sống đời thường, đồng chí Phan Văn Khải còn đặc biệt quan tâm đến sự đền ơn đáp nghĩa đối với mảnh đất quê hương tại xã Tân Thông Hội nói riêng, cũng như trên toàn vùng "đất thép" của huyện Củ Chi nói chung. Năm 2007, đồng chí Phan Văn Khải làm Chủ tịch Hội Khuyến học của xã Tân Thông Hội và làm Chủ tịch danh dự Hội Khuyến học huyện Củ Chi.

Theo số liệu của Huyện ủy Củ Chi, đồng chí Phan Văn Khải "đã ra sức vận động bè bạn, đồng chí, đồng đội và các doanh nghiệp xây dựng cho Củ Chi gần 100 trường học đạt chuẩn quốc gia từ bậc mầm non đến bậc trung học phổ thông, trong đó có 7 trường trung học phổ thông, và 24 trường trung học cơ sở, 46 trường tiểu học, còn lại là trường mầm non, mẫu giáo. Nổi bật tại quê nhà đồng chí Phan Văn Khải xây dựng một trường điểm, đó là Trường Tiểu học Tân Thông, mà mọi người thường gọi nôm na là "trường ông Sáu Khải". Hàng năm đến mùa tựu trường, đồng chí Phan Văn Khải đều tới tham dự để động viên thầy trò dạy tốt, học tốt và có quỹ học bổng tặng cho các em học giỏi, nhà nghèo đi học. Nhiều cháu đã thi vào đại học nhờ học bổng của ông Sáu.

Ngoài việc quan tâm xây dựng trường lớp trên địa bàn xã ấp, đồng chí Phan Văn Khải còn vận dụng phương châm xã hội hóa trong việc vận động các nhà hảo tâm, những vị Mạnh thường quân và Nhân dân nơi địa phương sở tại góp công và góp của để phục dựng lại ngôi đình cổ của làng Tân Thông Hội nhằm bảo tồn những giá trị tinh hoa của truyền thống sinh hoạt cộng đồng ở nông thôn. Ngôi đình này được UBND TPHCM xếp hạng là di tích lịch sử cấp Thành phố.

Chúng ta vừa long trọng tổ chức kỷ niệm 65 năm Ngày thành lập Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam. Nhắc đến ngày này, chúng ta khôn nguôi nhớ đồng chí Phan Văn Khải - người Chủ tịch Hội đồng Cố vấn bảo tồn - tôn tạo các khu di tích lịch sử Cách mạng miền Nam - tận tụy, làm việc quên mình, cùng với tập thể Hội đồng Cố vấn gồm có 3 đồng chí nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, 3 đồng chí nguyên Ủy viên Trung ương Đảng và 5 cán bộ lão thành chí cốt đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ xuất bản và tái bản bộ sách hồi ký lịch sử đồ sộ về Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam, Liên minh các lực lượng dân tộc, dân chủ và hòa bình Việt Nam, Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam. Bộ sách đã được độc giả trong cả nước trân trọng đón nhận và nồng nhiệt hoan nghênh.

Tên tuổi, thân thế, cuộc đời và sự nghiệp Cách mạng vẻ vang của đồng chí Phan Văn Khải nghìn thu sống mãi!

TRẦN HỮU PHƯỚC (Phó Chủ tịch Hội đồng Cố vấn bảo tồn - tôn tạo các khu di tích lịch sử Cách mạng miền Nam)