Ruộng trũng 'hồi sinh'

Thực hiện kế hoạch chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi trên đất trồng lúa năm 2026 của xã Lệ Thủy, ngay sau vụ lúa đông-xuân, người dân ở các thôn: Phan Xá, Tuy Lộc, An Xá và Tân Lệ đã khẩn trương cải tạo mặt ruộng, dẫn nước, từng bước làm quen với vụ sản xuất mới. Theo số liệu từ UBND xã Lệ Thủy, đến thời điểm này, tổng diện tích chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất trồng lúa là 13,5ha, đạt 100% kế hoạch.

Toàn bộ diện tích chuyển đổi đều được thực hiện theo mô hình trồng sen. Cụ thể, bà con khu vực Phan Xá đã mạnh dạn chuyển đổi 0,4ha ngay từ đầu năm 2026, không sản xuất lúa vụ đông-xuân mà chuyển sang trồng sen. Các thôn còn lại thực hiện chuyển đổi ngay sau khi thu hoạch lúa vụ đông-xuân năm 2026; trong đó, Tuy Lộc là vùng chuyển đổi lớn nhất với 8ha, An Xá chuyển đổi trên 1,6ha và Tân Lệ chuyển đổi trên 3,4ha. Việc chuyển đổi được triển khai đúng vị trí, đúng diện tích đã được phê duyệt, phù hợp với điều kiện sản xuất thực tế của địa phương.

Phó Chủ tịch UBND xã Lệ Thủy Lê Văn Tân cho biết: “Chúng tôi xác định chuyển đổi cơ cấu cây trồng là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao giá trị sản xuất trên cùng đơn vị diện tích. Việc lựa chọn cây sen được đánh giá là phù hợp, bởi loài cây này thích nghi tốt với điều kiện tự nhiên địa phương, đồng thời có tiềm năng phát triển kinh tế và đáp ứng nhu cầu của thị trường tiêu thụ”.

Mô hình trồng sen trên diện tích đất lúa kém hiệu quả tại xã Lệ Thủy - Ảnh: H.C

Cũng theo ông Lê Văn Tân, quá trình chuyển đổi được triển khai đúng vị trí, đúng diện tích đã được phê duyệt, bám sát hiện trạng đồng ruộng và điều kiện canh tác của từng khu vực. Chính quyền xã phối hợp với người dân rà soát kỹ từng thửa ruộng, bảo đảm không làm xáo trộn ranh giới sản xuất, không ảnh hưởng đến hệ thống thủy lợi và giao thông nội đồng. Nhờ thực hiện chặt chẽ các bước, mô hình chuyển đổi vừa giữ được tính ổn định trong tổ chức sản xuất, vừa phù hợp với thực tiễn địa phương, tạo thuận lợi cho người dân trong quá trình canh tác và chăm sóc cây sen.

Dẫn chúng tôi tham quan mô hình trồng sen trên địa bàn, Chủ nhiệm HTX Sản xuất KDDV Nông nghiệp Tuy Lộc Đặng Ngọc Thắng cho hay: “Mô hình trồng sen tại Tuy Lộc được triển khai và phát huy hiệu quả nhờ sự quan tâm, chỉ đạo sát sao của UBND xã Lệ Thủy trong việc thực hiện chuyển đổi cơ cấu cây trồng theo đúng định hướng phát triển nông nghiệp của địa phương. Tại vùng chuyển đổi Tuy Lộc, cây sen đã cho thấy khả năng thích nghi tốt và mang lại hiệu quả kinh tế cao, từng bước giúp người dân ổn định thu nhập. Và điểm nhấn trong quá trình sản xuất đó là người dân đã ứng dụng máy bay không người lái để bón phân cho cây sen, góp phần giảm đáng kể chi phí lao động, nâng cao hiệu quả sản xuất, thúc đẩy quá trình hiện đại hóa nông nghiệp tại địa phương, phù hợp với xu thế phát triển nông nghiệp thông minh hiện nay”.

Gia đình ông Bùi Hữu Huế là hộ có diện tích đất chuyển đổi trồng sen lớn nhất xã Lệ Thủy, với hơn 8ha. Theo ông Huế, cây sen có thời gian sinh trưởng khoảng 4-5 tháng là bắt đầu cho thu hoạch các sản phẩm. Từ đầu tháng 6, gia đình ông bắt đầu thu hoạch sen trên những diện tích xuống giống sớm; đến khoảng giữa tháng 7 bước vào thời kỳ thu hoạch rộ trên toàn bộ diện tích và kéo dài đến hết tháng 9.

Trong điều kiện thời tiết thuận lợi, bình quân mỗi ha sen có thể đạt sản lượng khoảng 3 tấn hạt, mang lại giá trị kinh tế ước tính cao gấp 3 lần so với trồng lúa. Trong quá trình sản xuất, gia đình ông Huế chú trọng áp dụng quy trình canh tác an toàn và chủ động liên kết với các đơn vị thu mua để bảo đảm đầu ra ổn định cho sản phẩm. Không chỉ hạt sen, các bộ phận khác, như: Hoa và ngó sen cũng được thị trường ưa chuộng, góp phần nâng cao giá trị sử dụng và hình thành chuỗi sản phẩm bền vững từ cây sen tại địa phương.

Tuy vậy, qua ghi nhận tại cơ sở, quá trình sản xuất của người dân vẫn còn gặp một số khó khăn. Một số khu vực tiềm ẩn nguy cơ ngập úng khi xảy ra mưa lớn kéo dài, ảnh hưởng đến sinh trưởng của cây. Một bộ phận người dân còn hạn chế về kinh nghiệm chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh trên cây sen. Sự liên kết trong sản xuất và tiêu thụ sản phẩm cũng chưa thực sự ổn định, đầu ra còn phụ thuộc nhiều vào thương lái. Ngoài ra, hệ thống thủy lợi ở một số nơi chưa đồng bộ, ảnh hưởng đến khả năng chủ động cấp, thoát nước, nhất là trong điều kiện thời tiết cực đoan.

Theo Phó Chủ tịch UBND xã Lệ Thủy Lê Văn Tân, để mô hình chuyển đổi trồng sen phát huy hiệu quả bền vững trong thời gian tới, địa phương mong muốn các cấp, ngành tiếp tục quan tâm hỗ trợ về nhiều mặt. Đó là tăng cường hướng dẫn kỹ thuật cho người dân, xây dựng và nhân rộng các mô hình liên kết sản xuất gắn với tiêu thụ sản phẩm nhằm nâng cao giá trị kinh tế. Việc đầu tư nâng cấp hệ thống thủy lợi tại các vùng chuyển đổi cũng rất cần thiết, góp phần giảm thiểu rủi ro do thiên tai, bảo đảm sản xuất ổn định.