Rạn nứt giữa hai đồng minh vùng Vịnh và cuộc tái cấu trúc Trung Đông

Đòn không kích hiếm hoi của Saudi Arabia vào lô vũ khí do UAE hậu thuẫn ở Yemen cho thấy xung đột Riyadh – Abu Dhabi đã vượt qua cạnh tranh ngầm, mở ra giai đoạn đối đầu chiến lược nguy hiểm (trong ảnh: Khói bốc lên sau cuộc không kích tại tỉnh Al-Mahrah, Yemen, ngày 4/1/2026). Ảnh: THX/TTXVN

Theo đài phát thanh quốc tế DW (Đức) ngày 7/1, sự kiện Saudi Arabia ném bom vào kho vũ khí của Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) tại Yemen không chỉ là một vụ đụng độ quân sự đơn thuần, mà là hồi chuông báo hiệu sự rạn nứt sâu sắc giữa hai đồng minh quyền lực nhất vùng Vịnh. Một "cuộc chiến tranh lạnh" mới đang hình thành, nơi những toan tính về trật tự khu vực đã không còn tìm thấy tiếng nói chung.

Từ đồng minh đến đối đầu trực tiếp

Ngày 30/12/2025 vừa qua đánh dấu một bước ngoặt nguy hiểm trong quan hệ giữa Riyadh và Abu Dhabi. Saudi Arabia đã tiến hành không kích vào thành phố cảng Mukalla (Yemen), nhắm thẳng vào lô hàng vũ khí mà UAE gửi cho Hội đồng Chuyển tiếp miền Nam (STC) - tổ chức ly khai đang nỗ lực thành lập một nhà nước độc lập tại miền Nam Yemen.

Dù UAE khẳng định số vũ khí trên dành cho lực lượng an ninh của mình, Saudi Arabia đã bác bỏ và coi đây là hành động "vô cùng nguy hiểm". Nguyên nhân cốt lõi nằm ở địa chính trị: tỉnh Hadramout - địa bàn của STC - có đường biên giới dài với Saudi Arabia. Việc một nhóm vũ trang không liên kết với Riyadh kiểm soát khu vực này là rủi ro an ninh không thể chấp nhận được đối với giới lãnh đạo Saudi Arabia.

Hệ quả là UAE tuyên bố rút toàn bộ binh sĩ khỏi Yemen, và mở ra cuộc đối đầu trực tiếp đầu tiên giữa hai quốc gia sau nhiều năm cạnh tranh ngầm.

Hai học thuyết đối ngoại tương phản

Sự rạn nứt này không ngẫu nhiên mà xuất phát từ hai tư duy chính trị hoàn toàn khác biệt về trật tự khu vực.

Với Saudi Arabia: Ưu tiên sự ổn định và chính quyền ở Riyadh đang chuyển mình theo hướng tập trung phát triển nội địa và hợp tác kinh tế bền vững. Theo chuyên gia HA Hellyer từ Viện Nghiên cứu An ninh và Quốc phòng ở Anh (RUSI), Saudi Arabia có xu hướng làm việc thông qua các thể chế chính thống như Liên hợp quốc và ủng hộ các chính phủ được quốc tế công nhận. Riyadh không còn mặn mà với các cuộc "phiêu lưu quân sự" tốn kém và rủi ro.

Với UAE: Nước này theo đuổi mô hình mà các nhà nghiên cứu gọi là "phá vỡ để xây dựng". Chuyên gia Andreas Krieg từ Đại học King's College London mô tả Abu Dhabi đang xây dựng một "trục ly khai" bằng cách hỗ trợ các nhóm vũ trang phi nhà nước tại Libya, Sudan, Somalia và Yemen.

Mạng lưới này hoạt động "ngầm" thông qua các nhà môi giới, trung gian vận tải và các kênh tài chính phức tạp. Bằng cách này, UAE giành được quyền tiếp cận các tuyến hàng hải, cảng biển và trung tâm năng lượng chiến lược mà không cần thông qua các thỏa thuận chính thức với chính phủ sở tại.

Những "điểm nóng" của sự chia rẽ

Sự khác biệt về quan điểm đã đẩy hai nước về hai phía đối lập trong hàng loạt vấn đề quốc tế:

Tại Sudan: Saudi Arabia đóng vai trò trung gian hòa giải, ủng hộ chính phủ chính thống; trong khi UAE bị cáo buộc hỗ trợ Lực lượng Hỗ trợ Nhanh (RSF) - nhóm bán quân sự đang gây ra nhiều tranh cãi về nhân đạo.

Vấn đề Israel - Palestine: UAE đã bình thường hóa quan hệ với Israel (Hiệp định Abraham), trong khi Saudi Arabia kiên quyết giữ lập trường chỉ bình thường hóa khi vấn đề nhà nước Palestine được giải quyết.

Vấn đề ly khai: UAE không phản đối việc Israel công nhận Somaliland (tách khỏi Somalia) và bị cáo buộc khuyến khích phe ly khai Druze tại Syria - những động thái mà Saudi Arabia và đa số thế giới Arab phản đối kịch liệt.

Cuộc khẩu chiến trên mạng xã hội giữa người dân hai nước - ví Saudi Arabia là "người anh cả kiêu ngạo" và UAE là "đứa em trai nổi loạn" - phản ánh sự căng thẳng đã thấm sâu vào dư luận. Tuy nhiên, giới chuyên gia nhận định một sự chia rẽ vĩnh viễn là khó xảy ra.

Chuyên gia Kristian Coates Ulrichsen tại Viện Baker cho rằng hai nước sẽ tiếp tục theo đuổi các con đường chính sách riêng biệt. UAE có thể "điều chỉnh hình thức bên ngoài" để giảm bớt phản ứng tiêu cực nhưng khó lòng từ bỏ chiến lược cốt lõi.

Tuy nhiên, "cái giá phải trả về danh tiếng" đang là rào cản lớn đối với UAE. Việc hỗ trợ các nhóm như RSF tại Sudan - vốn bị cáo buộc gây ra nhiều vụ thảm sát - đang khiến Abu Dhabi đối mặt với áp lực quốc tế ngày càng tăng. Theo nhận định của chuyên gia Andreas Krieg, trong cuộc "chiến tranh lạnh" này, bên chiến thắng thực sự không phải là bên có nhiều đòn bẩy quân sự nhất, mà là bên có thể biến sức ảnh hưởng đó thành tính chính đáng và sự ổn định bền vững.

Công Thuận/Báo Tin tức và Dân tộc