Quen mà lạ

Trong bối cảnh này, thị trường trong nước với gần 100 triệu dân được xác định là bệ đỡ của nền kinh tế. Tuy nhiên, thị trường nội địa quen mà lạ, bởi vì chiến lược của nhiều doanh nghiệp (DN) lâu nay hướng tới XK. Do đó, muốn quay lại thị trường nội địa phải có giải pháp về kênh phân phối, sản phẩm phù hợp.

Hoạt động xuất khẩu tiếp tục gặp khó

Bộ Công Thương cho biết, hoạt động thương mại của Việt Nam từ đầu quý II-2020 đã chịu tác động mạnh bởi dịch Covid-19 lây lan trên phạm vi toàn cầu, đặc biệt là tại các đối tác thương mại hàng đầu của Việt Nam như: EU, Mỹ, Nhật Bản, ASEAN... Trong tháng 5, xuất nhập khẩu của Việt Nam mặc dù có sự cải thiện so với tháng 4 nhưng vẫn sụt giảm khá mạnh so với cùng kỳ năm 2019. Theo Tổng cục Thống kê (Bộ Kế hoạch và Đầu tư), kim ngạch xuất khẩu (KNXK) hàng hóa tháng 5-2020 ước tính đạt 18,5 tỷ USD, tăng 5,2% so với tháng trước. Tuy nhiên, so với cùng kỳ năm trước, KNXK tháng 5-2020 giảm tới 15,5%. Tính chung 5 tháng đầu năm, KNXK hàng hóa ước tính đạt 99,36 tỷ USD, giảm 1,7% so với cùng kỳ năm trước. Nhận định về tình hình XK trong thời gian tới, Bộ Công Thương cho rằng, hoạt động XK hàng hóa của Việt Nam vẫn còn nhiều khó khăn trong ngắn hạn. Mặc dù đã thành công trong cuộc chiến chống Covid-19, nhưng việc thu hút đầu tư, đẩy mạnh XK của Việt Nam lại phụ thuộc lớn vào yếu tố bên ngoài. Bộ Công Thương đang cấp bách tìm thị trường cho hàng XK.

Hội chợ kết nối, đưa hàng hóa tới người tiêu dùng TP Hà Nội. Ảnh: ĐỨC QUANG

Doanh nghiệp hướng về thị trường nội địa

Nền kinh tế Việt Nam từ trước tới nay hướng nhiều sang XK. Đó là vì quy mô thị trường thế giới rất lớn, nhu cầu nhiều, nên DN làm không hết việc, nhất là khi đã vào được chuỗi cung ứng toàn cầu. Hơn 3 tháng qua, do những tác động tiêu cực của dịch Covid-19, nhu cầu của thị trường thế giới sụt giảm khiến hàng hóa XK chậm lại, tỷ lệ tồn kho tăng cao khiến nhiều DN phải hoạt động cầm chừng, thậm chí có DN phải tạm dừng hoạt động hoặc giải thể vì không chống chịu nổi trước cú sốc của thị trường. Do đó, thị trường trong nước trở thành nơi cấp "dưỡng khí" cho DN khỏi bị "ngộp nước" khi chưa tìm được lối thoát ra ngoài. Không những thế, thời gian này có thể là bước đệm để DN tạo ra chiến lược dài hạn khai thác sâu hơn thị trường nội địa, trở thành bệ đỡ cho DN tiến ra thế giới. Bởi vì thị trường nội địa đầy tiềm năng, với dân số gần 100 triệu dân, cơ cấu dân số trẻ (60% dân số ở độ tuổi 18-50).

Bên cạnh việc tiếp tục tìm kiếm các đơn hàng XK, hiện nay cách mà không ít DN, cơ sở sản xuất lựa chọn để vượt khó là chuyển đổi cơ cấu mặt hàng, sản xuất các mặt hàng mà trước đây thường được nhập khẩu về phân phối; thúc đẩy bán hàng online,... Điển hình, việc đứt gãy các chuỗi nhập khẩu các mặt hàng gỗ từ nước ngoài vào Việt Nam đã tạo ra khoảng trống về các mặt hàng này tại thị trường nội địa. Nhận biết được khoảng trống này, Công ty TNHH Hoàng Phát tại xã Hữu Bằng, huyện Thạch Thất, TP Hà Nội đã chuyển sang nghiên cứu, sản xuất về các mặt hàng như cũi trẻ em, ghế ăn trẻ em… Trước đó, Việt Nam thường nhập khẩu những mặt hàng này từ Trung Quốc. Ông Nguyễn Duy Khiêm, Phó giám đốc công ty chia sẻ: “Công ty xoay hướng để sản xuất các sản phẩm này để cung ứng cho thị trường nội địa, tạo công việc cho người lao động”.

Nhấn mạnh tới vai trò của thị trường trong nước, chuyên gia kinh tế Võ Trí Thành khẳng định, muốn vươn ra thị trường thế giới thì trước hết phải làm tốt thị trường nội địa. DN cần phải đào được “mỏ vàng” ngay trong nước, đó là tận dụng được thị trường đầy tiềm năng với gần 100 triệu dân mà rất nhiều DN nước ngoài đang “nhòm ngó”. Nếu để mất thị trường nội địa, mất hệ thống phân phối, mất cả sự liên kết giữa sản xuất và phân phối thì sẽ gặp rất nhiều khó khăn. Còn Chủ tịch Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam Vũ Tiến Lộc nhấn mạnh: Khai thác tốt thị trường nội địa sẽ giúp các DN vượt qua khó khăn trong bối cảnh đại dịch Covid-19. Vì vậy, thời điểm này rất cần tạo ra mối liên kết giữa các DN, các địa phương để giúp nhau tiêu thụ sản phẩm.

Đẩy mạnh kết nối tiêu thụ hàng Việt Nam

Thực tế cũng cho thấy, DN đang ở trong “mỏ vàng” là thị trường trong nước, nhưng thời gian qua, DN chưa tận dụng được. Nhiều người Việt Nam có nhu cầu về hàng chất lượng cao nhưng DN trong nước lại chưa chú trọng đáp ứng, rất nhiều mặt hàng chất lượng cao của Việt Nam đem đi XK hết. Chính vì vậy, theo ông Vũ Bá Phú, Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại (XTTM) Bộ Công Thương, để nhanh chóng hỗ trợ các DN, Bộ Công Thương đã chỉ đạo Cục XTTM phối hợp với các địa phương triển khai ngay các hoạt động XTTM nhằm hỗ trợ DN khai tác tối đa thị trường nội địa. Trước mắt là hỗ trợ DN, đặc biệt DN nông sản khắc phục khó khăn về thị trường tiêu thụ. Về lâu dài, hỗ trợ DN tạo chỗ đứng vững chắc, xây dựng uy tín trên thị trường nội địa, nâng cao năng lực cạnh tranh cho DN trước các đối thủ quốc tế vẫn luôn coi Việt Nam là thị trường hấp dẫn, đầy tiềm năng.

Với ước tính khoảng 10,3 triệu người đang sinh sống làm việc trên địa bàn, Hà Nội là thị trường tiêu thụ hàng hóa lớn. Thời gian qua, TP Hà Nội đã đẩy mạnh triển khai các giải pháp, kế hoạch để hỗ trợ DN tạo chuỗi liên kết sản xuất phân phối ngay tại thị trường trong nước, đẩy mạnh tiêu thụ hàng Việt Nam, nhất là với mặt hàng nông sản. Phó giám đốc Sở Công Thương Hà Nội Trần Thị Phương Lan cho biết, thông qua các chương trình kết nối cung-cầu này, DN tăng doanh thu và quảng bá được thương hiệu, người sản xuất có đầu ra ổn định, người tiêu dùng mua được hàng hóa có chất lượng, nguồn gốc rõ ràng.

Nhấn mạnh tới vai trò của việc kết nối cung-cầu, theo các chuyên gia kinh tế, mặc dù DN bán lẻ trong nước vẫn đang có nhiều lợi thế, nhất là sự am hiểu thị trường, thị hiếu tiêu dùng của người Việt Nam để đưa ra sản phẩm phù hợp, giá cả cạnh tranh. Song, để có thể đưa hàng hóa tới được tay người tiêu dùng, yếu tố về chất lượng, giá cả là chưa đủ. Điều quan trọng là phải thiết lập kênh phân phối phù hợp. Đơn cử như câu chuyện khan hiếm khẩu trang của Việt Nam cách đây khoảng 3 tháng. DN dệt may Việt Nam thừa lực cung ứng khẩu trang ra thị trường nhưng họ không dám sản xuất mặt hàng này vì họ chủ yếu gia công theo đơn hàng XK. Bản thân DN không có kênh phân phối trong nước nên không biết sản xuất ra để bán cho ai. Câu chuyện khan hiếm khẩu trang chỉ được giải tỏa khi các hoạt động kết nối giữa cung-cầu, thông tin về nhà cung ứng và điểm bán khẩu trang đạt tiêu chuẩn được cung cấp đầy đủ tới người tiêu dùng. Chính vì thế, nhìn từ câu chuyện khẩu trang, các DN cần tích cực tham gia thiết lập chuỗi cung ứng khép kín, tích cực đưa hàng hóa vào các hệ thống phân phối một cách bài bản. Có như vậy, mới có đầu ra cho hàng hóa Việt Nam ngay chính tại thị trường nội địa.

VŨ DUNG