Pháp nhập cuộc làn sóng cấm mạng xã hội với trẻ em

Lệnh cấm trẻ em ở Pháp dưới 15 tuổi sử dụng mạng xã hội có thể được áp dụng trước tháng 9/2026. Ảnh: Wolfgang Maria Weber

Trong bài phát biểu trên kênh BFMTV, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron không né tránh ngôn từ cứng rắn: “Não bộ của trẻ em và thanh thiếu niên không phải để mua bán. Cảm xúc của các em không phải để bị thao túng”. Thông điệp hé lộ điều cốt lõi trong cách tiếp cận của Pháp khi mục tiêu không chỉ là hành vi sử dụng mạng xã hội, mà là cơ chế thao túng cảm xúc và thương mại hóa sự chú ý, được vận hành bởi thuật toán vượt quá khả năng tự vệ của trẻ em.

Cạnh đó, Pháp tiến tới cấm sử dụng điện thoại di động tại bậc trung học, trong nỗ lực tái lập ranh giới giữa không gian học đường và thế giới số - ranh giới đã bị xóa nhòa trong nhiều năm qua.

Động thái trên diễn ra trong bối cảnh phương Tây tìm cách siết chặt không gian số đối với trẻ em. Tháng 12/2025, Úc ban hành đạo luật mang tính bước ngoặt, cấm trẻ dưới 16 tuổi sở hữu tài khoản trên các nền tảng như TikTok hay Facebook. Song, khác với Úc, nơi luật cấm trẻ dưới 16 tuổi sở hữu tài khoản mạng xã hội ví như “cú sốc chính sách” sau nhiều năm tranh cãi, Pháp lựa chọn cách tiếp cận chặt chẽ hơn về mặt pháp lý và xã hội. Ngưỡng 15 tuổi không phải con số ngẫu nhiên. Trong hệ thống pháp luật Pháp và Liên minh châu Âu (EU), đây là ranh giới quen thuộc liên quan quyền đồng ý dữ liệu cá nhân và trách nhiệm pháp lý của vị thành niên. Nói cách khác, Pháp cố gắng đặt lệnh cấm có thể đứng vững trước thách thức pháp lý.

Quan trọng hơn, trọng tâm của chính sách không nằm ở việc “cấm cho mạnh”, mà ở việc buộc các nền tảng phải thay đổi cách vận hành. Theo AP, nghị sĩ Laure Miller, người dẫn dắt dự luật, chỉ ra vấn đề cốt lõi rằng hiện nay gần như không tồn tại bất kỳ cơ chế xác minh độ tuổi thực chất nào. Chỉ cần nhập một ngày sinh bất kỳ, trẻ em có thể dễ dàng bước vào thế giới được thiết kế để giữ chân, kích thích và khai thác cảm xúc.

Việc Pháp yêu cầu xác minh độ tuổi thực, thông qua việc thực thi nghiêm ngặt Đạo luật dịch vụ kỹ thuật số (DSA) của EU, là bước đi “nối gót” Úc song có dấu ấn khác biệt. Nếu Úc tập trung loại bỏ tài khoản, thì Pháp đánh vào “cửa ngõ thuật toán” - nơi quyết định nội dung nào được đẩy lên, cảm xúc nào bị kích thích và hành vi nào bị định hình.

Thông điệp chính sách ở đây rất rõ rằng trách nhiệm bảo vệ trẻ em không thể tiếp tục bị đẩy về phía gia đình và nhà trường, trong khi các nền tảng công nghệ gần như đứng ngoài cuộc. Việc buộc các công ty phải xác minh độ tuổi không chỉ là biện pháp kỹ thuật, mà là sự tái phân bổ trách nhiệm trong không gian số, từ cá nhân sang hệ thống.

Ở đây, Pháp cũng tỏ ra thận trọng trước yếu tố tâm lý - xã hội. Thanh thiếu niên Pháp vốn nhạy cảm với các giới hạn liên quan đến tự do cá nhân. Một lệnh cấm quá rộng, quá cao về độ tuổi có thể kích hoạt phản ứng ngược, biến mạng xã hội thành “vùng cấm hấp dẫn”. Do đó, việc hạ độ tuổi xuống 15 tạo vùng đệm vừa đủ để bảo vệ nhóm dễ tổn thương nhất, vừa tránh cảm giác bị tước đoạt hoàn toàn.

Không thể không nhắc tới tác động lan tỏa từ Úc, nơi hơn 4,7 triệu tài khoản mạng xã hội của người dưới 16 tuổi bị gỡ bỏ. Sau Úc, làn sóng siết chặt mạng xã hội đối với trẻ vị thành niên đang lan rộng sang nhiều quốc gia khác. Đan Mạch cho biết chính phủ nước này đang xem xét một lệnh cấm tương tự và kỳ vọng có thể triển khai từ năm 2026, trong khi Na Uy cũng nằm trong nhóm các nước đang cân nhắc biện pháp này. Tại châu Á, Malaysia công bố kế hoạch cấm trẻ dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội từ năm 2026.

Chính phủ Anh chưa loại trừ khả năng ban hành lệnh cấm. Những động thái này cho thấy mạng xã hội không còn được nhìn nhận đơn thuần là công cụ giao tiếp, mà ngày càng được đặt trong khung chính sách bảo vệ trẻ em và sức khỏe tinh thần - mặt trận mới của quản trị nhà nước trong kỷ nguyên số.

Tuy nhiên, sự phản đối cũng không thiếu. Tỷ phú giàu nhất thế giới Elon Musk mô tả lệnh cấm như “cuộc chiến ngầm nhằm kiểm soát internet”, dù nền tảng X vẫn tuân thủ luật. Tranh luận ấy cho thấy ranh giới mong manh giữa bảo vệ và kiểm soát, giữa lợi ích công cộng và quyền tự do cá nhân.

THƯ LÊ