Nghĩa tình thầy thuốc 'quân hàm xanh' (Kỳ 1): 'Điểm tựa' y tế nơi biên cương

Kỳ 1: “Điểm tựa” y tế nơi biên cương

Với đặc thù địa hình miền núi, giao thông đi lại khó khăn, nhận thức của một bộ phận người dân còn hạn chế, việc chăm sóc sức khỏe cho hơn 118.000 nhân khẩu tại 285 thôn, bản thuộc 11 xã biên giới tỉnh Lạng Sơn từng là thử thách lớn đối với cấp ủy, chính quyền các cấp. Nhằm tháo gỡ khó khăn này, chương trình “Quân dân y kết hợp” đã được triển khai từ năm 2015 đến nay đã phát huy hiệu quả thiết thực. Bằng tinh thần bám sát cơ sở, những “thầy thuốc quân hàm xanh” không chỉ trực tiếp khám, chữa bệnh kịp thời cho bà con mà còn tích cực phối hợp tuyên truyền, nâng cao nhận thức cộng đồng trong phòng chống dịch bệnh. Sự tận tụy đó đã củng cố vững chắc niềm tin, mang lại sự an tâm cho người dân khu vực biên giới.

Kịp thời lúc nguy nan

Ở địa bàn biên giới, mỗi phút giây cấp cứu đều quý hơn vàng bởi khoảng cách địa lý xa xôi, hiểm trở luôn rình rập tính mạng người bệnh. Việc xây dựng mạng lưới y tế tại chỗ, trực 24/24 giờ hằng ngày chính là giải pháp quan trọng, đảm bảo bà con được cứu chữa kịp thời ngay tại bản làng.

Cán bộ quân y Đồn Biên phòng Pò Mã sơ cứu cho người dân trong quá trình tuần tra phối hợp

Kháng Chiến là xã biên giới, địa bàn rộng, địa hình phức tạp. Khoảng cách từ các thôn, bản ra đến trạm y tế xã, bệnh viện tuyến trên khá xa và đường sá đi lại khó khăn. Điều này gây trở ngại cho việc tiếp cận các dịch vụ y tế khẩn cấp của người dân. Trước thực tế đó, lực lượng quân y biên phòng đóng quân trên địa bàn đã phát huy tối đa vai trò tại chỗ, trở thành chỗ dựa y tế ban đầu cho bà con.

Vào một buổi tối ngày đầu tháng 3/2026, chị Cung Thị Liên (xã Kháng Chiến) bất ngờ chuyển bệnh nặng với các triệu chứng tức ngực, khó thở dữ dội. Do nhà chị ở xa trạm y tế, gia đình đã chủ động liên hệ nhờ sự hỗ trợ từ cán bộ quân y Đồn Biên phòng Bình Nghi. Ngay khi nhận được thông tin, cán bộ quân y của đơn vị đã lập tức xách túi cấp cứu ngoại viện vượt hơn 3 km đường đèo dốc quanh co trong đêm tối để đến nhà người bệnh. Bằng chuyên môn nghiệp vụ vững vàng, cán bộ quân y đã nhanh chóng kiểm tra sức khỏe, thực hiện các biện pháp sơ cứu ban đầu ổn định cho chị Liên, đồng thời phối hợp cùng gia đình tổ chức đưa chị chuyển tuyến lên bệnh viện tuyến trên một cách an toàn.

Thiếu tá Nguyễn Đức Hiền, nhân viên quân y Đồn Biên phòng Bình Nghi chia sẻ: “Bà con vùng biên gặp tai nạn hay ốm đau đột xuất thường xuyên lắm. Nếu không có quân y sơ cứu tại chỗ mà cứ thế chuyển đi quãng đường xa thì rất nguy hiểm. Vì thế, anh em chúng tôi luôn trực 24/24 giờ với đầy đủ thuốc men, vật tư để sẵn sàng lên đường bất cứ khi nào dân cần”.

Mặc dù không có số liệu thống kê đầy đủ nhưng những năm qua, tại địa bàn biên giới của tỉnh đã có rất nhiều người dân được cán bộ quân y biên phòng cấp cứu trực tiếp hoặc phối hợp đưa đi cấp cứu kịp thời. Với mỗi bác sĩ quân hàm xanh, khi nhận được tin báo từ dân, họ lập tức lên đường, vượt đèo, vượt suối, bất chấp thời tiết khắc nghiệt để cấp cứu người dân. Cho đến nay, người dân biên cương vẫn nhắc về liệt sĩ, Đại úy quân nhân chuyên nghiệp Lương Văn Sóng, nhân viên quân y Đồn Biên phòng Pò Mã. Anh đã anh dũng hy sinh khi cố gắng vượt qua vách núi trơn trượt, hiểm trở trong đêm mưa gió để vào thôn bản khám, chữa bệnh cho bà con.

Mục III, phần 2 Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 9/9/2025 của Bộ Chính trị nêu rõ: “Tăng cường kết hợp quân dân y, y tế công an để đáp ứng kịp thời các tình huống khẩn cấp về y tế công cộng và công tác chăm sóc sức khỏe Nhân dân vùng sâu, vùng xa, vùng dân tộc thiểu số, vùng khó khăn. Xây dựng, triển khai hệ thống cấp cứu ngoại viện trên toàn quốc; kết hợp hiệu quả giữa các lực lượng y tế, công an, quân đội và các ngành liên quan, bảo đảm người dân được tiếp cận dịch vụ cấp cứu nhanh chóng, kịp thời ngay tại hiện trường.”

Không chỉ thế, để làm tốt công tác chăm sóc sức khỏe cho bà con, lực lượng quân y còn phối hợp chặt chẽ với 11 trạm y tế và hàng chục điểm trạm y tế tại địa bàn biên giới trong nhiều nội dung quân dân y.

Bác sĩ Hoàng Thị Thương, Giám đốc Trạm Y tế xã Ba Sơn cho biết: Địa bàn xã có nhiều thôn bản xa trung tâm, thôn xa nhất cách trạm 27 km. Nếu chỉ dựa vào lực lượng y tế cơ sở thì rất khó khăn. Nhờ có sự phối hợp chặt chẽ giữa trạm và quân y biên phòng mà các hoạt động khám bệnh, cấp thuốc, tiêm chủng hay khi có các tình huống khẩn cấp, dịch bệnh đều được tiếp cận và xử trí ban đầu rất nhanh chóng.

Theo tổng hợp từ Ban Chỉ huy BĐBP tỉnh, 10 năm qua, lực lượng quân y của đơn vị đã tham gia khám, tư vấn sức khỏe, cấp thuốc miễn phí cho gần 33.700 lượt người. Qua đây có thể thấy, vai trò của lực lượng quân y biên phòng ngày càng được khẳng định. Bên cạnh nhiệm vụ chăm sóc sức khỏe cho cán bộ, chiến sĩ, bảo đảm tỷ lệ quân số khỏe để thực hiện nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, an ninh biên giới quốc gia, lực lượng quân y tại các đồn biên phòng còn trực tiếp phối hợp cùng y tế địa phương khám, chữa bệnh, cấp thuốc và sơ cứu ban đầu cho Nhân dân trong các tình huống khẩn cấp.

Với việc thường xuyên bám nắm địa bàn, thực hiện tốt phương châm "ba bám, bốn cùng" (cùng ăn, cùng ở, cùng làm, cùng nói tiếng dân tộc), hiểu rõ phong tục tập quán và hoàn cảnh từng gia đình, cán bộ quân y biên phòng đã thực sự trở thành “điểm tựa y tế” tin cậy của người dân khu vực biên giới.

“Phòng tuyến” chống dịch bệnh

Không chỉ ứng phó để cấp cứu kịp thời, lực lượng quân y BĐBP tỉnh còn là "lá chắn" vững chắc trong công tác y tế dự phòng.

Trong thực tế, địa bàn biên giới luôn hiện hữu nguy cơ dịch bệnh xâm nhiễm. Cùng đó, một bộ phận người dân vẫn còn thói quen sinh hoạt chưa hợp vệ sinh, hạn chế trong tiếp cận thông tin y tế. Trước thực trạng đó, lực lượng quân y BĐBP tỉnh đã chủ động phối hợp với các cơ sở y tế, chính quyền cơ sở triển khai các biện pháp y tế dự phòng. Theo đó, lực lượng quân y biên phòng kiên trì đi sâu vào từng bản làng, đến từng hộ dân để tuyên truyền, vận động đồng bào thay đổi hành vi. Từ việc tiêm chủng mở rộng, chăm sóc sức khỏe sinh sản, phòng chống suy dinh dưỡng trẻ em cho đến sàng lọc các bệnh không lây nhiễm (huyết áp, tim mạch, tiểu đường) đều được lồng ghép triển khai sinh động.

Trong 10 năm qua, quân y BĐBP Lạng Sơn đã phối hợp tổ chức trên 300 buổi tuyên truyền về chăm sóc sức khỏe cho gần 11.900 lượt người nghe; tiêm chủng cho gần 33.800 lượt trẻ em và phụ nữ có thai; phòng, chống suy dinh dưỡng cho gần 10.600 lượt học sinh...

Nắm bắt được địa bàn biên giới, vùng sâu, vùng xa còn nhiều hủ tục, trong đó còn tồn tại những hủ tục về chăm sóc sức khỏe bản thân. Đơn cử như việc đã có nhiều người dân quan niệm khi cơ thể ốm đau, mệt mỏi là do yếu tố tâm linh nên đã đón thầy mo, bà then về cúng bái mà không đến cơ sở y tế khám, điều trị, chính vì thế, mỗi cán bộ quân y còn là một tuyên truyền viên tích cực về chăm sóc sức khỏe tại thôn, bản. Ở vùng cao, biên giới, việc tuyên truyền để người dân "nghe" và "biết" đã khó nhưng để họ tự nguyện từ bỏ những nếp sống, hủ tục đã ăn sâu qua nhiều thế hệ để đến cơ sở y tế khám bệnh lại là công việc gian nan gấp bội. Bằng tuyên truyền "mưa dầm thấm lâu", mỗi cán bộ y tế "mang quân hàm xanh" đã dần thay đổi suy nghĩ của bà con nơi biên giới, giúp họ tiếp cận các dịch vụ y tế tốt hơn.

Ông Lý Văn Hải, thôn Pò Có, xã Khuất Xá cho biết: Nhờ sự tuyên truyền, vận động thường xuyên của BĐBP và cán bộ y tế cơ sở, nhận thức của chúng tôi đã thay đổi hoàn toàn. Những năm gần đây, chúng tôi đã có ý thức hơn trong việc giữ gìn vệ sinh môi trường, di dời chuồng trại ra xa nơi ở và đưa trẻ đi tiêm chủng đúng lịch. Đặc biệt nhất là bây giờ khi trong nhà có người ốm đau đột xuất, chúng tôi đã chủ động báo ngay cho cán bộ y tế, đưa đi bệnh viện cứu chữa chứ tuyệt đối không còn mời thầy cúng, làm lễ trừ tà ma như ngày xưa nữa.

Thực tế cho thấy, sự phối hợp giữa ngành y tế, lực lượng biên phòng và chính quyền cơ sở và những người có uy tín trong cộng đồng chính là nền tảng để triển khai hiệu quả các biện pháp phòng bệnh. Những nỗ lực đó đang góp phần đưa Nghị quyết số 72-NQ/TW, ngày 9/9/2025 của Bộ Chính trị "Về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe Nhân dân” đi sâu vào cuộc sống, qua đó khẳng định sự quan tâm của Đảng, Nhà nước đối với đồng bào dân tộc thiểu số, củng cố đại đoàn kết toàn dân, xây dựng khu vực biên giới hòa bình, ổn định và phát triển.

(Còn nữa)