Mốc lũ trên cột gỗ

Mốc lũ tại nhà cổ Quân Thắng.

Trên mép tường, cột gỗ, người dân tự đánh dấu mốc lũ để nhắc nhau về những thời khắc đại hồng thủy.

Khi mốc lũ là câu chuyện kể

Ngôi nhà cổ số 22 Nguyễn Thái Học nhiều năm qua là địa chỉ lui tới quen thuộc của những vị khách Tây thích tìm hiểu về lịch sử phố cổ. Ở đó, khách đến để được nghe chính chủ nhân ngôi nhà cổ trăm năm kể những mẩu chuyện xưa cũ của đô thị cổ.

Ông Lý Hiền Nam là con cháu trong dòng họ nhiều đời gốc Hoa, hiện quản lý ngôi nhà cổ hơn 400m2 ở số 22 Nguyễn Thái Học. Một ngày đầu tháng 11 vừa qua, ông Nam dùng mực tàu rồi kê cây gỗ dài lên bức tường làm thước kẻ để làm một công việc khác mà có lẽ ông không bao giờ muốn làm: đánh dấu mốc lũ.

Trên bức tường vôi bên trái của căn nhà, những mốc lũ được đánh chi chít, trên đó ghi từng mực nước dâng qua các năm.

Tảng sáng 30/10 là ngày khó quên khi rất nhiều năm rồi ông Nam mới phải ghi thêm mốc lũ. Lần này là 1,48 mét. Dù còn cách xa mốc trận lụt năm Thìn 1964 nhưng ông Nam nói rằng cũng đã quá ghê gớm, khó người dân ở Hội An nào có thể tưởng tượng ra một trận lụt lớn như vậy trong mùa mưa này.

“Đêm đó nước lớn quá nên chúng tôi phải đi tránh trú. Đêm thấy anh em phường, dân quân, công an chụp ảnh và thông báo nước lên lút cả đầu người chỗ đường Trần Phú rồi mà tôi hoảng. Sáng hôm sau quay lại thì thấy nhà cổ mênh mông trong nước, tới chiều nước mới xuống để mở cửa vào nhà” - ông Nam nói.

Dấu mốc lũ ghi trên tường nhà số 22 Nguyễn Thái Học.

Theo thói quen sống trong ngôi nhà cổ được truyền qua nhiều đời, ông Nam lần theo dấu vết của bùn đất, nước ngấm vào tường và lấy bút đánh dấu lại. Tới một tuần sau, khi nhà cửa đã dọn dẹp khô ráo, hàng quán mở lại đón khách thì ông mới lấy mực ghi rõ đỉnh lũ của trận lũ 30/10/2025.

Khá nhiều người thắc mắc hỏi về sự chính xác của mốc lũ trong nhà ông Nam khi trong trận lũ lụt vừa qua thông tin cảnh báo thiên tai khẳng định lũ sông Thu Bồn vượt đỉnh lũ lịch sử năm Thìn 1964. Nghĩa là mốc lũ tại nhà ông Nam có thể sai khi còn cách mốc 1964 khá xa.

Ông Nam cười vui và bảo rằng đó chỉ là sự ghi chép đơn thuần của ông để nhắc nhớ, ghi lại một mốc thiên tai khó quên. Có thể địa hình, địa thế, đô thị đã thay đổi nhiều so với bối cảnh 1964 nên mốc lũ tháng 10 vừa qua ở Hội An có thể khác đi.

Những kỷ niệm không ai muốn nhớ

Không riêng ở nhà ông Nam, rất nhiều người quản lý, thừa kế ở các nhà cổ Hội An cũng đã tự ghi dấu lại mốc lũ lớn qua các trận đại hồng thủy. Hành động này vừa để ghi lại lịch sử, cũng là để nhắc nhớ về những khoảnh khắc trầm mình trong dòng nước hung tợn.

Mốc lũ tại Chùa Cầu.

Nằm trên phố Trần Phú, chủ nhân nhà cổ Quân Thắng cũng dùng sơn đánh dấu mốc lũ lớn qua từng năm: 1964, 1999, 2007 và 2009. Những con số mốc lũ như cuốn nhật ký về những ngày Hội An dầm trong dòng nước đục.

Ngày 30/10 vừa qua, cây cột gỗ lim nằm ngay lối vào nhà cũng có thêm một dấu mốc mới. Cũng giống như mốc được đánh dấu tại nhà số 22 Nguyễn Thái Học, mốc lũ mới ở nhà cổ Quân Thắng vẫn còn thấp xa so với đỉnh 1964.

Dù vậy, điều đó không mấy quan trọng, bởi người Hội An chỉ biết rằng việc phải thêm một lần dùng sơn ghi lại mốc lũ thì cũng có nghĩa rằng năm đó lũ về rất lớn. Việc ghi lại là để nhắc nhớ nhau đề phòng, cũng thêm dấu mốc về một kỷ niệm đáng để quên.

Trên thanh cột gỗ trụ lực chính của Chùa Cầu hiện cũng có một cây gỗ được ai đó dùng sơn đánh các con số mốc lũ qua các năm. Du khách mỗi lần vào thăm đều chú ý tới các con số này. Khi được giải thích, sự ngỡ ngàng và lạ lẫm bật ra từ các vị khách nước ngoài cách phố cổ từ nửa vòng trái đất.

Dấu mốc lũ ghi trên tường nhà số 22 Nguyễn Thái Học.

Không ai có thể tin rằng, một quần thể di sản với dày đặc di tích cổ tuổi đời hơn 400 năm lại tồn tại, đứng vững và ngâm dưới nước bạc trong các trận lụt hàng năm.

Lụt để lại những vết hằn trên tường, trên cột gỗ nhưng lũ lụt cũng dạy cho người dân ở phố cổ kỹ năng sinh tồn tuyệt vời - kỹ năng thích ứng và tồn tại qua các mùa thiên tai nơi hạ nguồn sông Mẹ.

CẨM PHÔ