Mở rộng không gian văn hóa

Các chàng trai và sơn nữ K’ho trong tiếng chiêng ngân điệu múa

Theo chị Ka Bi (sinh năm 1989, người Mạ, ở phường 3 Bảo Lộc), nếu như trước đây, muốn tìm hiểu văn hóa của người Mạ, người tìm hiểu phải thực hiện điền dã dân tộc học tại nơi cư trú của người Mạ, trực tiếp tham gia đời sống thực địa cùng người Mạ, để quan sát, thu thập, ghi chép dữ liệu. Nay, việc điền dã dân tộc học hoàn toàn có thể thực hiện ngay trên không gian số - các nền tảng mạng xã hội - không cần phải đến tận nơi cư trú, “vì một số người Mạ đã chủ động đưa di sản văn hóa của dân tộc mình lên không gian mạng internet, sử dụng những nền tảng mạng xã hội để thực hiện phổ biến bản sắc văn hóa Mạ trong bối cảnh mới - bối cảnh kết nối toàn cầu”. Bằng tình yêu bon làng, yêu văn hóa Mạ, chị Ka Bi đã quay, dựng hàng trăm thước phim ngắn về các lễ hội truyền thống của người Mạ, về văn hóa ẩm thực, về cách người Mạ dạy con em mình bằng tiếng Việt, hoặc bằng tiếng Anh...

Với lối kể chuyện gần gũi, mộc mạc, sát với đời sống thường ngày của người Mạ, những video ngắn của chị Ka Bi đã thu hút hàng ngàn lượt xem, nhận được rất nhiều lượt yêu thích từ cộng đồng người Mạ và cả các cộng đồng ngoài người Mạ. “Nhiều người quan tâm đến những video ngắn của tôi có lẽ vì sự chân thật, tính giản dị trong cách tôi kể về đời sống thường ngày của người Mạ. Nó là tư liệu thật về đời sống của người Mạ, giúp người xem hiểu thêm những nét văn hóa đặc sắc trong cách người Mạ sống, cách người Mạ tạo ra các giá trị văn hóa, kiến tạo nên bản sắc dân tộc mình”, chị Ka Bi chia sẻ.

Cồng chiêng Tây Nguyên - một phần của đời sống cộng đồng nơi đây

Cũng chọn cách lan tỏa di sản văn hóa người Mạ đến gần hơn với nhiều người thông qua những hình ảnh và video nhưng K’Trường - thế hệ Gen Z người Mạ, ở xã Bảo Lâm 3 lại chọn cách kể về nghề đan lát truyền thống của người Mạ. Theo K’Trường, sản phẩm đan lát của người Mạ có nhiều loại, phục vụ đời sống sinh hoạt và phục vụ đời sống lễ hội. Mỗi loại sẽ có cách đan khác nhau, vì công năng khác nhau, giá cả cũng khác nhau. “Ngày xưa, người Mạ thường không bán những thứ do mình làm ra, nó dùng cho việc trao đổi, ví như người đan gùi sẽ dùng gùi để đổi lấy vải thổ cẩm của người dệt. Bằng cách như vậy, người Mạ tạo nên sự gắn kết cộng đồng, người nọ phụ thuộc vào người kia, vì một người không thể tự tay làm ra tất cả những vật dụng phục vụ đời sống sinh hoạt và đời sống sản xuất”, K’Trường nói.

Qua những video ngắn của mình, K’Trường còn chỉ cách cho người xem biết cách phân biệt gùi nào là gùi của người Mạ, gùi nào là gùi của người K’ho, gùi nào là gùi của người M’nông, gùi nào là gùi của người Churu... Từ những trải nghiệm trên không gian mạng internet, nhiều người đã đến xã Bảo Lâm 3 để trải nghiệm đời sống thực cùng người bản địa Mạ.

Vũ điệu arya của người Churu

Thạc sĩ Phan Thùy Giang, Viện Khoa học Xã hội vùng Trung Bộ và Tây Nguyên cho rằng, với việc sáng tạo những clip ngắn, lời dẫn gần gũi, hình ảnh sinh động, những người trẻ dân tộc thiểu số Tây Nguyên đã làm cho bản sắc văn hóa của cộng đồng mình trở nên sống động hơn, có khả năng đi xa hơn, vượt ra khỏi bon làng, thậm chí vượt qua biên giới quốc gia để hiện diện trong không gian toàn cầu.

Sự chuyển dịch không gian biểu đạt văn hóa - từ không gian vật lý bon làng sang không gian số - đã cho phép người trẻ dân tộc thiểu số Tây Nguyên biến bản sắc văn hóa từ một thực thể tại địa phương thành chất liệu của sự kết nối văn hóa, khơi gợi sự tò mò, ham muốn trải nghiệm và đồng cảm của các cộng đồng ngoài cộng đồng các dân tộc thiểu số Tây Nguyên.