'Miền đất trường thọ' ở Nghệ An

Gia Huy / Trình bày: Hồng Toại • 13/03/2026

*****

Ở xã Đại Đồng (tỉnh Nghệ An), tuổi thọ cao không phải là điều hiếm gặp. Toàn xã hiện có 1.234 cụ tuổi chẵn từ 70 - 100 và trên 50 cụ từ 100 tuổi trở lên. Nhiều cụ dù đã bước qua tuổi “xưa nay hiếm” vẫn minh mẫn, tự chăm sóc bản thân, thậm chí ra vườn cuốc cỏ, trồng rau. Đằng sau những mái đầu bạc trắng ấy là những câu chuyện đời nhiều thăng trầm, cùng bí quyết sống giản dị, lạc quan giữa tình thân gia đình và nghĩa xóm làng.

Xã Đại Đồng, tỉnh Nghệ An được hình thành từ sự hợp nhất của 5 đơn vị hành chính trước đây, với diện tích gần 78 km² và dân số hơn 63.000 người. Ở vị trí trung tâm, Đại Đồng giống như một “trái tim” kết nối các tuyến đường lớn, nối miền núi với đồng bằng, nối những làng quê trù phú với nhịp sống phố thị.

Trung tâm xã Đại Đồng.

Chính sự giao thoa ấy đã tạo nên một vùng quê đặc biệt: Vừa mang nét náo nhiệt của những phiên chợ quê, vừa giữ được sự yên bình của ruộng đồng, vườn tược.

Nhưng điều khiến xã Đại Đồng được nhiều người nhắc đến không chỉ là vị trí địa lý thuận lợi mà còn bởi một “nét” rất riêng: nhiều người sống thọ.

Theo chân anh Nguyễn Văn Phúc – cán bộ chính sách xã Đại Đồng, chúng tôi tìm đến thôn Đồng Thượng để thăm cụ Nguyễn Thị Năm – người vừa được chính quyền địa phương chúc thọ 105 tuổi dịp Tết Nguyên đán vừa qua.

Ở vào tuổi xưa nay hiếm, cụ Nguyễn Thị Năm vẫn minh mẫn, hoạt bát. Ảnh: G.H

Ngôi nhà của cụ nằm nép mình bên khu vườn nhỏ xanh mướt. Khi chúng tôi đến, cụ Năm vẫn nhanh nhẹn tiếp chuyện, nụ cười hiền hậu nở trên khuôn mặt đã hằn sâu dấu vết thời gian.

Mái tóc bạc trắng như cước, chiếc khăn đen vấn gọn sau đầu, hàm răng nhuộm đen – tất cả gợi lên hình ảnh đặc trưng của người phụ nữ Việt Nam xưa.

Cụ cười hiền hậu nói: “Trên giấy tờ thì 105 tuổi, nhưng thực ra tôi đã 108 tuổi rồi”.

Dù đã bước sang tuổi bách niên, cụ Năm vẫn giữ được trí nhớ khá tốt. Cụ nhớ rõ từng dấu mốc trong cuộc đời, kể cả quãng thời gian từng tham gia dân công hỏa tuyến trong những năm tháng chiến tranh gian khổ.

Cụ Năm tên khai sinh là Nguyễn Thị Mày, quê ở xã Thanh Tiên (huyện Thanh Chương cũ), nay thuộc xã Tam Đồng. Sau này, cụ kết duyên với ông Võ Văn Lương ở xã Thanh Lĩnh – nay thuộc xã Đại Đồng. Vợ chồng cụ có 3 người con: 1 trai, 2 gái.

Cụ Nguyễn Thị Năm bên con gái Võ Thị Linh. Ảnh: G.H

Cuộc đời của cụ Năm không ít gian truân. Chồng mất sớm khi mới ngoài 40 tuổi, một mình cụ phải gồng gánh nuôi 3 con khôn lớn và chăm sóc bố chồng già yếu.

Những năm tháng ấy, người phụ nữ nhỏ bé ấy vừa làm ruộng, vừa trồng dâu nuôi tằm để kiếm thêm thu nhập. Công việc vất vả, “chưa nằm đã sáng”, nhưng cụ vẫn chu toàn bổn phận làm mẹ, làm dâu.

Cụ có 2 con gái và 1 người con trai. Khi anh Võ Văn Long (SN 1947), tình nguyện lên đường nhập ngũ, cụ Năm vẫn nén lòng tiễn con ra chiến trường. Năm 1968, người con trai ấy đã hy sinh khi mới 18 tuổi trong một trận chiến tại Thừa Thiên Huế.

Nỗi đau mất con là vết thương không gì bù đắp được. Nhưng người mẹ ấy vẫn gượng đứng dậy, tiếp tục làm chỗ dựa cho 2 con gái và cha chồng già yếu. Hiện nay, cụ Năm sống cùng con gái là bà Võ Thị Linh (77 tuổi). Theo bà Linh, chế độ ăn uống của mẹ mình rất đơn giản và gần như không thay đổi suốt nhiều năm.

“Mẹ tôi thích ăn khô, ít ăn canh. Mỗi bữa chỉ 1 bát cơm. Giữa buổi thì ăn thêm ít ngũ cốc, không thích uống sữa. Đặc biệt, mẹ không ăn thịt trâu, bò, chó, dê”, bà Linh cho biết.

Bà Võ Thị Linh chia sẻ về nếp sinh hoạt của mẹ là cụ Nguyễn Thị Năm. Ảnh: G.H

Điều khiến nhiều người bất ngờ hơn cả là dù đã ở tuổi hơn 100, cụ vẫn tự chăm sóc bản thân. Cụ ăn đúng bữa, ngủ sớm, dậy sớm. Mọi sinh hoạt cá nhân đều tự làm, không muốn phiền con cháu. Khi trời khô ráo, cụ còn ra vườn cuốc cỏ, trồng rau, quét sân hoặc sang nhà hàng xóm trò chuyện.

Cụ cười bảo: “Ngồi một chỗ còn mệt hơn. Mình khỏe mạnh thì con cháu cũng yên tâm.” Con gái cụ tiết lộ thêm rằng, năm ngoái, cụ còn ngồi máy bay vào TP.HCM sống cùng cháu gần nửa năm.

Ở tuổi xưa nay hiếm, điều khiến cụ Năm canh cánh nhất vẫn là chưa tìm được hài cốt người con trai hy sinh để đưa về quê nhà. Nhưng niềm an ủi lớn nhất của cụ là các con, cháu đều trưởng thành, hiếu thuận. Gia đình hiện có 11 cháu ngoại và 25 chắt, luôn quây quần chăm sóc cụ.

Con cháu tổ chức mừng thọ cụ Nguyễn Thị Năm. Ảnh: CSCC

Nói về bí quyết sống thọ, cụ Năm chỉ nhẹ nhàng nói: “Quan trọng nhất là tinh thần phải vui vẻ, lạc quan”.

Rời thôn Đồng Thượng, chúng tôi tiếp tục ghé thôn Minh Nhuận để thăm cụ Nguyễn Thị Bình – người cao tuổi nhất xã Đại Đồng, năm nay 115 tuổi.

Ngôi nhà nhỏ của cụ nằm bình dị giữa khu vườn quê. Nghe tiếng khách bước vào sân, cụ Bình nhờ con gái là bà Lê Thị Lan – nay cũng đã ngoài 70 tuổi đỡ ra chiếc ghế nhỏ ở phòng khách.

Cụ Nguyễn Thị Bình - người cao tuổi nhất xã Đại Đồng. Ảnh: G.H

Dù tuổi đã cao, nét hiền hậu của cụ vẫn hiện rõ trên khuôn mặt. Theo bà Lan, từ khi còn trẻ, mẹ bà cũng như bao phụ nữ nông thôn khác: quanh năm gắn bó với ruộng đồng. Cuộc sống lam lũ nhưng cụ Bình hiếm khi đau ốm.

Chỉ có lần ngã gãy tay và một lần vào năm 2019, cụ bị bệnh khá nặng tưởng chừng không qua khỏi. Có người khuyên gia đình nên để cụ ra đi thanh thản. Thậm chí có thầy bói còn nói cụ đã “đèn cạn dầu”. Thế nhưng, nhờ sự chăm sóc của gia đình và sự theo dõi của trạm y tế xã, cụ đã dần hồi phục. Đến nay, cụ vẫn sống khỏe mạnh, trở thành một trong những người cao tuổi nhất vùng.

Cụ Nguyễn Thị Bình hiện đang sống cùng cô con gái Nguyễn Thị Lan. Ảnh: G.H

Một điều đặc biệt ở cụ Bình là đôi bàn chân “giao chỉ” – đặc điểm hiếm gặp với 2 ngón chân cái to và cong hướng vào nhau. Chính vì vậy, cụ thường thích đi chân đất và ít khi đi dép. Dù con cháu đã mua cho đôi dép xỏ ngón cho tiện đi lại, cụ vẫn hiếm khi dùng.

Cụ Nguyễn Thị Bình có đôi bàn chân với 2 ngón chân cái to và cong hướng vào nhau.Ảnh: G.H

Cuộc đời của cụ Bình trải qua nhiều thăng trầm. Cụ sinh ra tại xã Ngọc Sơn, huyện Thanh Chương (cũ). Sau khi người chồng đầu tiên qua đời, cụ tái hôn với ông Lê Văn Khang ở xã Thanh Ngọc, nay là xã Đại Đồng.

Cụ Nguyễn Thị Bình trò chuyện với con gái ruột Nguyễn Thị Lan. Ảnh: G.H

Hai vợ chồng có 2 người con, 1 trai 1 gái. Nhưng cuộc đời tiếp tục thử thách cụ khi ông Khang cũng mất sớm, lúc con gái út mới hơn 1 tuổi. Đến năm 1968, người con trai duy nhất của cụ không may tử nạn vì trúng bom.

Từ đó, trong căn nhà nhỏ chỉ còn lại hai mẹ con nương tựa vào nhau. Sau này, cụ còn đón mẹ ruột về chăm sóc khi tuổi già, bởi bố mẹ cụ cũng chỉ có duy nhất 1 người con là cụ.

Hiện nay, cụ Bình sống cùng con gái Lê Thị Lan và cháu trai, sau khi chồng bà Lan qua đời cách đây 20 năm. Những năm tháng tuổi trẻ đầy vất vả nhưng cụ Bình luôn giữ tính cách lạc quan.

“Hồi trẻ mẹ tôi chịu khó làm lụng, tiết kiệm, ít khi than phiền. Tính bà cũng vui vẻ, không giận ai lâu”, bà Lan chia sẻ.

Cụ Nguyễn Thị Bình trò chuyện với P.V. Ảnh: Ảnh: H.L

Theo bà Lan, chế độ ăn của cụ Bình rất giản dị. Gia đình ăn gì cụ ăn nấy, nhưng chủ yếu là thức ăn mềm như cá gỡ xương, trứng hoặc cháo. Mỗi bữa cụ chỉ ăn khoảng nửa bát cơm. Thỉnh thoảng cụ uống thêm một ít sữa đậu nành.

Bà Lan cho biết: “Bên ngoại tôi có gen sống thọ. Bà ngoại tôi sống đến 102 tuổi, còn 1 người dì ruột cũng hơn 100 tuổi”.

Anh Nguyễn Văn Phúc – Cán bộ chính sách xã Đại Đồng thăm hỏi cụ Nguyễn Thị Bình. Ảnh: G.H

Theo anh Nguyễn Văn Phúc – cán bộ chính sách xã Đại Đồng, hiện toàn xã có 50 cụ từ 100 tuổi trở lên. Trong đó, cụ Nguyễn Thị Bình là người cao tuổi nhất với 115 tuổi. Ngoài ra, còn có 2 cụ khác là Nguyễn Duy Diện và Phan Thị Quý đều tròn 110 tuổi. Những năm qua, địa phương luôn chú trọng công tác chăm sóc người cao tuổi.

Mỗi dịp mừng thọ đầu năm, ngoài chế độ theo quy định của Nhà nước, chính quyền xã còn tổ chức các đoàn đến tận nhà thăm hỏi, chúc thọ và động viên các cụ sống vui, sống khỏe.

Cụ Nguyễn Thị Bình -115 tuổi hiện là người cao tuổi nhất xã Đại Đồng. Ảnh: G.H

Lãnh đạo xã trực tiếp đến chúc thọ những cụ cao tuổi nhất, còn các cán bộ phụ trách thôn sẽ về từng xóm để chung vui cùng các gia đình. Dù địa bàn sau sáp nhập khá rộng với 50 thôn, nhưng truyền thống “kính lão đắc thọ” vẫn luôn được gìn giữ.

Theo nhiều người dân địa phương, bí quyết sống thọ ở xã Đại Đồng không phải là điều gì quá đặc biệt. Đó đơn giản là lối sống nông thôn lành mạnh, chế độ ăn uống giản dị, lao động vừa sức và đặc biệt là tinh thần lạc quan. Quan trọng hơn cả là sự chăm sóc của gia đình và sự gắn bó của cộng đồng.

Một góc xã Đại Đồng.

Nhiều con cháu đi làm ăn xa vẫn luôn hướng về quê nhà, quan tâm, chăm lo cho ông bà, cha mẹ. Những dịp lễ, Tết, gia đình quây quần đông đủ chính là nguồn động viên tinh thần lớn lao đối với người cao tuổi.

Khi gia đình thuận hòa, con cháu hiếu thảo, tình làng, nghĩa xóm bền chặt, đó chính là nền tảng để các cụ sống lâu, sống vui và sống khỏe.