Kỳ II: Hướng mở triển vọng

>>> Kỳ I: “Vàng xanh” trên đất bạc

Đất ấm tình rừng
Mấy năm gần đây diện mạo kinh tế - xã hội của xã Thượng Long đã có nhiều khởi sắc, những con đường kết nối vào xã được trải nhựa, bê tông xi măng phẳng lỳ, kề cận dưới vạt quế là những ruộng ngô đang phun râu, lúa thời con gái, rau màu mơn mởn do nguồn nước từ hồ Ly đổ về.

Xác định quế là cây trồng chủ lực để góp phần xóa đói giảm nghèo và làm giàu cho người dân, nhiều năm qua, Thượng Long đã vận động nhân dân mở rộng diện tích quế. Bình quân mỗi năm xã trồng mới vài chục ha quế, đến nay tổng diện tích quế toàn xã tăng lên trên gần 500ha, tập trung chủ yếu ở khu Gò Thiều, Dân Chủ, Ói Lốc, Đồng Hù, Liên Sơn… Trước đây, do canh tác tự phát, cây quế chưa mang lại hiệu quả như mong muốn. Ngày nay, thực hiện chủ trương của tỉnh, của huyện, nhiều gia đình ở Thượng Long đã đầu tư, chăm sóc quế theo hướng thâm canh, cho năng suất cao. Nhờ quế mà nhiều gia đình đã vươn lên thoát nghèo và làm giàu. Giá trị kinh tế từ cây quế mang lại đã góp phần quan trọng trong việc giảm tỷ lệ hộ nghèo toàn xã xuống còn gần 10% năm 2020, hộ khá giàu tăng lên đáng kể.Hai bên đường vào khu Gò Vệ bạt ngàn quế. Những ngôi nhà xây khang trang ngày một nhiều, tiện nghi sinh hoạt đắt tiền phục vụ nhu cầu sinh hoạt cũng từ cây quế mà ra. Anh Nguyễn Xuân Tuế, khu Gò Vệ chia sẻ: “Nhà tôi có hơn 3ha quế, khoảng 16.000 cây. Điều kiện thổ nhưỡng phù hợp trồng quế nên chỉ sau 3 năm gia đình tôi tỉa bớt để bán cho các cơ sở chế biến, những diện tích đã đến tuổi sẽ khai thác để trồng mới. Bình quân mỗi năm bán tỉa, gia đình tôi cũng thu về vài chục triệu đồng”.Vùng nguyên liệu quế phát triển, gắn với đó là các cơ sở sản xuất, chế biến tinh dầu quế ra đời, góp phần tạo việc làm cho nhiều lao động tại địa phương. Một số gia đình trong xã đã đầu tư máy chưng cất, chiết xuất tinh dầu, thu gom cành, lá quế của các hộ dân với giá khá cao. Nhận thấy giá trị của cây quế, nhiều hộ dân đã chủ động lập mô hình ươm cây quế giống ngay tại địa phương để cung cấp cho nông dân trong xã. Điển hình là gia đình chị Triệu Thị Vân ở khu Dân Chủ. Cách đây vài năm, gia đình đã chuyển đổi 0,5ha đất sang ươm nuôi quế giống. Hàng năm, gia đình chị cung cấp ra thị trường từ 20 - 40 vạn cây quế giống mỗi năm, cho thu nhập khoảng 50 triệu đồng.Không chỉ có gia đình anh Vệ, chị Vân mà ở Thượng Long hàng chục hộ dân trồng quế đã vươn lên thoát nghèo, nhiều hộ còn giàu lên từ cây quế với mức thu nhập hàng trăm triệu đồng, thậm chí là vài tỷ đồng mỗi năm.Để tiếp tục nâng cao hiệu quả kinh tế từ cây quế, thực hiện mục tiêu giảm nghèo và làm giàu cho người dân, ngoài việc đẩy mạnh tuyên truyền áp dụng khoa học kỹ thuật vào trồng, chăm sóc, khai thác sản phẩm quế, khuyến khích người dân đầu tư thâm canh mở rộng diện tích trồng quế, chú trọng nâng cao chất lượng nguồn cây giống; huyện Yên Lập cũng vận động nhân dân hình thành nhóm, tổ hợp tác xã để chế biến các sản phẩm từ quế ngay tại địa phương, tạo việc làm cho lao động và đóng góp ngân sách cho xã. Sau gần 30 năm triển khai (từ năm 1992 đến nay), Dự án trồng quế trên địa bàn huyện Yên Lập đã phát huy hiệu quả tích cực. Việc phát triển cây quế không chỉ tạo thêm việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân, từng bước hình thành vùng nguyên liệu hàng hóa tập trung có giá trị kinh tế cao, mà còn góp phần quan trọng vào công tác quản lý, bảo vệ và phát triển rừng của địa phương và từng bước xây dựng thương hiệu tinh dầu quế Yên Lập.Những năm gần đây, thị trường tiêu thụ ổn định, nhờ trồng quế mà đời sống người dân ngày càng được nâng cao, mỗi năm toàn huyện cho thu hoạch trị giá hàng trăm tỷ đồng. Để bảo đảm chất lượng, sản lượng quế khi khai thác, Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện đã chủ động hướng dẫn cho đồng bào khai thác hợp lý, không tận thu quá mức, khai thác ồ ạt, đặc biệt khai thác trắng cả những diện tích quế còn non; không chặt cây, tỉa cành thiếu khoa học gây tác động xấu đến sự sinh trưởng và phát triển của cây trồng.Cùng với việc mở rộng diện tích trồng mới, trên địa bàn huyện có 2 cơ sở thu mua cành, lá khô chế biến tinh dầu đó là: HTX chế biến nông lâm nghiệp Trung Sơn; hộ kinh doanh cá thể Triệu Thị Lợi, thôn Móc Thiều, xã Thượng Long. Ngoài ra còn một số điểm thu mua nhỏ lẻ thu gom từ các hộ dân trên địa bàn giao cho các cơ sở ở tỉnh Yên Bái. Trong năm 2020, các cơ sở sản xuất trên địa bàn đã đạt 216 tấn tinh dầu quế; giá trị dao động từ 450-550 triệu đồng/tấn, góp phần nâng cao giá trị thu nhập trên đơn vị diện tích canh tác, đời sống của người trồng quế được nâng lên rõ rệt.

Xây dựng thương hiệu- mở rộng thị trường tiêu thụCũng như các mặt hàng nông, lâm sản khác, thị trường tiêu thụ quế chưa thực sự ổn định. Có thời gian quế không có người mua, nhưng 3 năm gần đây quế được giá, tư thương vào tận nơi thu mua, thị trường mua bán quế bắt đầu nhộn nhịp trở lại khiến người dân thêm vững tin vào cây trồng này sẽ đem lại nguồn lợi cho họ trong nay mai. Đồng chí Nguyễn Kim Ngọc- Phó Chủ tịch UBND huyện cho biết: “Hiện nay diện tích quế của toàn huyện đạt gần 1.725ha, tập trung chủ yếu ở 2 xã là Trung Sơn và Thượng Long, Trong đó diện tích từ 1-5 tuổi gần 825ha; từ 6-10 tuổi 400ha; từ 11-15 tuổi 320ha; 15 tuổi trở lên 180ha. Huyện đã chỉ đạo các xã đẩy mạnh chuyển đổi cơ cấu cây trồng, tập trung phát triển các cây trồng dược liệu, nhất là cây quế tại xã Trung Sơn, Thượng Long, Xuân An và các xã có điều kiện, khí hậu phù hợp, phấn đấu hết nhiệm kỳ diện tích trồng quế đạt 2.500ha”.Quế có nhiều công dụng làm dược liệu chữa bệnh, gia vị, phục vụ công nghiệp hóa mỹ phẩm và tạo sản phẩm gỗ… nên có giá trị kinh tế cao. Mỗi năm hàng nghìn tấn quế đưa ra thị trường đều được tiêu thụ hết. Cây quế là cây công nghiệp lâu năm, vừa cho thu hoạch lâu dài, vừa cho thu hoạch hàng năm. Tuy nhiên cũng cần nhiều biện pháp bảo đảm chất lượng sản phẩm và hướng mạnh vào xuất khẩu trực tiếp, xây dựng thương hiệu để cho hương quế Yên Lập bay xa.

Tuy nhiên, thực tế việc tổ chức sản xuất và thương mại sản phẩm còn yếu, chưa xây dựng được nhãn hiệu sản phẩm để quảng bá, dẫn đến giá sản phẩm bán ra thị trường thường thấp hơn so với sản phẩm của địa phương khác. Trong thời gian tới, huyện tập trung mở lớp đào tạo tập huấn, hội thảo nhằm nâng cao nhận thức của các thành viên trong tổ chức tập thể, các tổ chức hiệp hội, hợp tác xã, các cán bộ quản lý trong các cấp lãnh đạo ở địa phương có đăng ký nhãn hiệu nói riêng và toàn tỉnh nói chung. Trong đó, mở rộng thị trường, đưa các tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh đi vào vận hành một cách chuyên nghiệp. Đồng thời đẩy mạnh các hoạt động quảng bá, xúc tiến thương mại, nhãn mác, bao bì sản phẩm để đóng gói đối với sản phẩm quế vỏ, tinh dầu quế ra thị trường. Cùng với đó, từng bước mở rộng quy mô sản xuất, điều chỉnh quy hoạch diện tích vùng trồng quế tạo ra vùng sản xuất hàng hóa tập trung có quy mô tương xứng từ đó góp phần nâng độ che phủ của rừng, tạo môi trường sinh thái, điều tiết dòng chảy trong mùa mưa lũ, hình hành điểm du lịch, mời gọi du khách đến thăm như Hồ Thượng Long. Nghiên cứu ứng dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất; mời gọi doanh nghiệp đầu tư, liên kết sản xuất giống, trồng, chăm sóc, khai thác và chế biến sản phẩm để nâng cao giá trị; quan tâm đầu tư xây dựng hệ thống đường giao thông kết nối với vùng sản xuất, giúp cho việc khai thác, vận chuyển sản phẩm thuận lợi, hạ giá thành sản xuất, nâng cao thu nhập cho người dân.Sau gần 3 thập niên, Nghị quyết 50 vẫn vẹn nguyên giá trị, đã và đang tích cực phát huy vai trò, tạo động lực giúp đất nghèo Yên Lập “nở hoa” trù phú, phát triển nhanh, bền vững…