KOLs 'khoe' ảnh gia đình và những 'khoảng trống' không tên

Mỗi dịp lễ hoặc những khoảng thời gian gia đình có cơ hội sum họp, mạng xã hội của người Việt lại ngập tràn ảnh gia đình, ảnh quây quần. Từ mâm cơm đông đủ, những buổi tụ lại trong phòng khách, các chuyến đi chung hiếm hoi cho đến những khoảnh khắc đứng cạnh nhau trong cùng một không gian, những khung hình ấy xuất hiện dày đặc, gần như trở thành một thói quen gần gũi trong đời sống số.

Ở bề mặt, đó là những hình ảnh tích cực, gợi cảm giác ấm áp và đủ đầy. Nhưng nếu quan sát kỹ hơn, đằng sau mỗi bức ảnh tròn vẹn là rất nhiều phần đời sống không nằm trong khung hình. Có những vắng mặt không thể chụp, những khoảng lặng không thể ghi lại, và cả những cảm xúc được chủ động gạt ra ngoài để bức ảnh giữ được vẻ yên ổn cần thiết.

Ảnh đình hạnh phúc của MC Xuân Hiếu đăng trên trang cá nhân - Ảnh: FBNV

Trong nhiều gia đình, bức ảnh sum họp không còn đơn thuần là ghi nhận một khoảnh khắc, mà trở thành một hình thức trình diễn xã hội. Khoảnh khắc ấy phải đủ người, đủ nụ cười, đủ không khí hòa thuận, bất kể thực tế phía sau có thể phức tạp hơn rất nhiều.

Chị Thu Hà, chuyên viên truyền thông tại TP.HCM, cho biết gia đình chị năm nào cũng chụp ảnh chung rồi đăng lên mạng xã hội để anh chị em trong nhà cùng xem. “Giờ mỗi người sống một nơi, ai cũng có gia đình riêng, công việc riêng. Có khi chỉ gặp nhau đúng một bữa. Tấm ảnh đăng lên giống như một tín hiệu bình yên, để biết rằng nhà vẫn ổn, mọi người vẫn còn bên nhau”, chị nói. Với chị Hà, việc chụp ảnh không nhằm phô bày sự đông đủ, mà là cách ghi lại một khoảnh khắc hiếm hoi khi cả gia đình còn có thể đứng chung trong một khung hình. “Theo thời gian, các con sẽ lớn lên, mỗi đứa một hướng. Đến lúc nào đó, chuyện cả nhà có mặt đầy đủ để chụp một bức ảnh có khi đã trở thành điều rất khó”, chị chia sẻ.

Nếu đặt hiện tượng này trong dòng chảy dài hơn của đời sống gia đình Việt, có thể thấy sự dịch chuyển rõ rệt. Trước đây, ảnh gia đình thường được chụp ít, in ra, treo trên tường hoặc cất trong album. Mỗi bức ảnh gắn với một khoảnh khắc hiếm hoi, mang tính lưu giữ nội bộ. Ngày nay, ảnh gia đình được chụp nhiều hơn, đăng công khai hơn và nhanh chóng bước vào một không gian so sánh vô hình của mạng xã hội.

Đạo diễn Lý Hải - Minh Hà đăng ảnh gia đình đầy nhân dịp trong dịp năm mới 2026 - Ảnh:FBNV

Trong không gian ấy, bức ảnh không chỉ được xem, mà còn được đặt cạnh vô số hình ảnh khác. Gia đình này đông đủ hơn, nhà kia rộn ràng hơn, bữa cơm khác trông ấm cúng hơn. Sự so sánh không cần lời, nhưng vẫn âm thầm diễn ra, tạo nên một chuẩn mực ngầm về việc một gia đình “đúng nghĩa” nên xuất hiện như thế nào mỗi dịp sum họp.

Theo nhà xã hội học Nguyễn Thị Thanh Thúy, ảnh gia đình trong bối cảnh mạng xã hội đã vượt khỏi chức năng lưu giữ ký ức cá nhân để trở thành một dạng biểu đạt xã hội mang tính chuẩn mực. “Khi hình ảnh gia đình được đưa lên không gian công cộng, nó không còn là chuyện riêng của từng nhà. Nó tham gia vào một hệ thống đánh giá ngầm, nơi sự ổn định, hòa thuận và hạnh phúc được hình dung bằng hình ảnh cụ thể. Gia đình nào không xuất hiện, hoặc xuất hiện không đủ đầy, rất dễ bị nhìn như một dạng lệch chuẩn”, bà phân tích.

Theo bà Thúy, vấn đề không nằm ở bản thân bức ảnh, mà ở áp lực phải hiển thị một phiên bản gia đình phù hợp với kỳ vọng chung. Mạng xã hội, bằng cơ chế lan tỏa và so sánh liên tục, đã biến hạnh phúc thành thứ cần được chứng minh bằng hình ảnh. Trong bối cảnh đó, không chỉ những người không có ảnh để đăng cảm thấy mình đang sống chậm nhịp hoặc thiếu sót, mà ngay cả những người đăng ảnh cũng buộc phải duy trì một vai diễn gia đình yên ấm trước ánh nhìn cộng đồng.

Gia đình nhà báo thể thao Đặng Hoàng sum họp trong dịp lễ - Ảnh: FBNV

Anh Quang Huy, 34 tuổi, lái xe công nghệ tại TP.HCM, đã ly hôn và hiện sống cùng con trai 8 tuổi, trong khi con gái 10 tuổi ở với mẹ. Cả hai vợ chồng cũ đều chưa tái hôn, nhưng để có lại một tấm ảnh gia đình bốn người như ngày xưa là điều gần như không thể. “Tôi thỉnh thoảng vẫn đăng hình chụp chung với con trai lên trang cá nhân. Nhìn vào thì cũng là một gia đình nhỏ yên ổn, nhưng khung hình đó luôn thiếu một người mà ai cũng biết là ai”, anh nói.

Với anh Huy, mỗi bức ảnh đăng lên vừa là cách lưu lại những ngày tháng còn được ở bên con, vừa là một giới hạn rõ ràng của hình ảnh. Có những phần đời gia đình không thể đưa vào khung hình, không phải vì muốn che giấu, mà vì thực tế đã không còn chỗ cho sự đầy đủ như trước.

Thực tế, gia đình Việt hôm nay đang dịch chuyển âm thầm cùng nhịp sống hiện đại. Mỗi người một công việc, một lịch trình, một không gian riêng khiến những cuộc sum họp trọn vẹn trở nên hiếm dần. Ảnh gia đình vì thế xuất hiện như một nỗ lực níu giữ cảm giác gắn kết, vừa đủ để biết rằng mối dây ấy vẫn còn, dù đã không còn liền mạch như trước.

Một gia đình nhiều thế hệ trong một khung hình - Ảnh: BH Asia

Những gì không nằm trong khung hình cũng không đồng nghĩa với đổ vỡ hay thiếu vắng yêu thương. Theo nhà xã hội học Nguyễn Thị Thanh Thúy, đời sống gia đình vốn nhiều lớp, nhiều nhịp, không thể thu gọn vào một khoảnh khắc hoàn hảo. Gia đình được tạo nên không chỉ từ những lần quây quần, mà còn từ khác biệt, từ những giai đoạn xa cách và cả những im lặng kéo dài mà các thành viên phải học cách đi qua cùng nhau.

Những bức ảnh sum họp rồi sẽ lùi xuống phía dưới dòng thời gian mạng xã hội, nhường chỗ cho những hình ảnh mới. Nhưng những khoảng trống ngoài khung hình vẫn tiếp tục hiện diện trong đời sống thường ngày, bền bỉ và thật hơn bất kỳ lượt thích nào. Khi hiểu rằng một bức ảnh chỉ là một lát cắt rất mỏng của thực tại, con người có thể nhẹ lòng hơn trước sự so sánh, và rộng lượng hơn với những hoàn cảnh gia đình không giống mình.

Gia đình, sau cùng, không tồn tại để vừa vặn trong một khung hình đẹp, mà để cùng nhau đi qua những khoảng trống không thể chụp lại, nơi đời sống thật vẫn tiếp diễn, chậm rãi và đầy dấu vết của thời gian.

Tiểu Vũ