Khẳng định bản sắc qua hoạt hình

Trở Về - phim hoạt hình vẽ tay của DeeDee Animation Studio - đoạt Bông Sen Bạc hạng mục phim hoạt hình. Ảnh: VCC

Thành công này không chỉ ghi dấu bước tiến của hoạt hình Việt mà còn mở ra câu chuyện đẹp về hành trình sáng tạo của những người trẻ mang trong mình nỗi đau đáu về ký ức và di sản dân tộc.

Hồn Việt qua nét vẽ tay

Khi được hỏi về ý tưởng khởi nguồn cho bộ phim, đạo diễn Đoàn Anh Kiệt nói rằng, mọi thứ bắt đầu từ tình yêu. Tình yêu với góc phố rêu phong nơi anh lớn lên, tiếng rao vang khẽ trong buổi sớm, hay hình ảnh những cụ già tập dưỡng sinh dưới tán cây già. Tình yêu dành cho các câu chuyện cổ tích, huyền thoại mà anh được nghe từ cha mẹ, thầy cô - mạch nguồn nuôi dưỡng thế giới tưởng tượng.

Từ những điều thân thuộc ấy, đạo diễn quê Hà Nội nhận ra anh đang sống trong lớp ký ức và di sản mà thế hệ đi trước để lại. Sự trân trọng ấy lớn dần thành lòng biết ơn bao thế hệ đã hy sinh cho độc lập, và cả những người bền bỉ lưu giữ văn hóa Việt qua nhiều thăng trầm. Trở về là “món quà nhỏ” mà ê-kíp dành tặng họ: một thế giới nơi những cuộc đời dang dở vì chiến tranh được sống trọn vẹn.

Phim kể về hành trình chàng trai trẻ lên đường nhập ngũ, mang theo lời hẹn thầm lặng với người anh yêu. Tác phẩm chinh phục khán giả không chỉ bằng câu chuyện giàu xúc cảm và nhịp kể sáng tạo, mà còn bởi lựa chọn kỹ thuật vẽ tay đầy táo bạo.

Hàng nghìn khung hình được thao tác thủ công, từng chuyển động được xử lý bằng đôi tay người họa sĩ, từng lớp màu được chăm chút để tái hiện Việt Nam hậu chiến với vẻ đẹp trầm lặng, nhuốm màu thời gian. Có những phân đoạn cao trào các họa sĩ phải miệt mài hàng tháng trời để đạt được nhịp điệu và cảm xúc mong muốn.

Vẽ thủ công nên việc chỉnh sửa phức tạp và tốn kém, nhưng với Kiệt, đây là lựa chọn có chủ đích. “Nét vẽ tay giúp đội ngũ diễn hoạt thể hiện trọn vẹn khả năng nghệ thuật, đặc biệt trong những phân đoạn hành động mạnh mẽ và giàu cảm xúc”, anh chia sẻ.

Theo Kiệt, chính sự rung rinh, những điểm chưa hoàn hảo của nét vẽ lại tạo nên sức sống thú vị cho nhân vật. Anh nhớ lời thầy dạy văn từng nói: “Văn không bao giờ có điểm 10 vì con người thì không hoàn hảo”. Với anh, hoạt hình vẽ tay cũng vậy. Sự không tròn trịa ấy khiến phim chân thành, gần gũi khán giả hơn.

Để tạo nên ngôn ngữ thị giác mang bản sắc Việt Nam, ê-kíp lấy cảm hứng từ tranh màu bột, tái hiện khung cảnh cuối thế kỷ 20 với gam màu trầm. Sau vẻ đẹp thị giác là cả bộ máy vận hành bền bỉ. Suốt một năm sản xuất, hơn 60 nhân sự phải làm việc chính xác, khoa học nhưng vẫn giữ được sự tinh tế của những người làm nghệ thuật.

Góp phần làm nên thành công lớn của phim, như Kiệt chia sẻ, thuộc về đội ngũ quản lý dự án của DeeDee. Họ xây dựng kế hoạch chi tiết, phân bổ thời gian và nhân sự hợp lý để họa sĩ có thể chuyên tâm sáng tạo. “Làm một bộ phim hoạt hình giống như xây một ngôi nhà. Đặt từng viên gạch thì thủ công, nhưng để xếp hàng chục ngàn viên và hoàn thiện ngôi nhà thì rất cần một “chủ thầu” giỏi”, Kiệt ví von.

Khát vọng khẳng định hoạt hình Việt Nam

Trước khi trở thành đạo diễn, Đoàn Anh Kiệt là một họa sĩ diễn hoạt. Với anh, thế giới luôn hiện lên bằng chuỗi hình ảnh và suy tưởng nối tiếp nhau, thôi thúc anh biến chúng thành câu chuyện. Kiệt tin hoạt hình - với khả năng biến hóa phong cách và truyền tải cảm xúc đa dạng - là phương tiện lý tưởng để kể những điều mà đôi khi người lớn khó giãi bày bằng lời.

Hàng nghìn khung hình được thao tác thủ công. Ảnh: NVCC

Nhưng hành trình đến với nghề lại chẳng hề dễ dàng. Xuất thân từ công nghệ thông tin, chàng trai sinh năm 1994 từng ví mình như “con ếch nhìn lên miệng giếng quá nhỏ” trong những năm đầu bước vào điện ảnh. Từ kỹ thuật, tư duy hình ảnh cho đến cách xây dựng kịch bản, mọi thứ đều mới mẻ. Anh phải học lại từ đầu, không ít lần choáng ngợp trước lượng kiến thức khổng lồ cần tiếp thu. Thế nhưng chính sự bỡ ngỡ ấy lại đem đến cho Kiệt sự liều lĩnh của người mới: dám thử, dám sai và dám bước tiếp.

Cùng với những cộng sự chung chí hướng, Kiệt sáng lập DeeDee Animation Studio. Suốt tám năm hoạt động, nhóm bạn trẻ dần khẳng định dấu ấn bằng những tác phẩm giàu bản sắc, khai thác sâu chất liệu văn hóa và lịch sử Việt Nam. “Từ phong tục đến kho tàng văn học kinh điển, chúng tôi luôn tìm cách diễn giải lại bằng hoạt hình, bằng sự dí dỏm và tinh thần hiện đại”, Kiệt cho biết.

Mỗi tác phẩm sáng tạo của họ đều tạo dấu ấn riêng bằng cách kể chuyện duyên dáng, hiện đại, dễ tiếp cận với khán giả trẻ. Yêu Kiều, chuỗi phim tái hiện toàn bộ 3.254 câu thơ Truyện Kiều trong 15 phút, đã trở thành một trong những video được xem nhiều nhất giai đoạn giãn cách. Có thờ có thiêng mở ra góc nhìn sinh động về những phong tục vốn được xem là “khó gần”, giúp nhiều người hiểu hơn về giá trị của việc thờ cúng trong đời sống Việt.

Đại vương, xin hãy tiết chế tiếp cận chất liệu lịch sử quen thuộc theo cách đầy mới mẻ qua câu chuyện “cướp vợ” oái oăm của Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn. Tàn Thể: Tiền truyện lại là thể nghiệm thú vị, đưa khán giả vào thế giới hậu tận thế nơi con người, người nhân bản và máy móc đối đầu để giành sự sống.

Không chỉ được khán giả đón nhận nồng nhiệt, DeeDee Animation Studio còn gặt hái nhiều giải thưởng danh giá: Phim 2D xuất sắc nhất tại Liên hoan phim hoạt hình KHEM (Mỹ, 2019), giải Nhất hạng mục hoạt hình tại Liên hoan phim BloodStained (Nhật Bản, 2019), Cánh diều vàng cho họa sĩ xuất sắc nhất (2020) và giải Nhất cuộc thi Vietnam Animation IP (2025)…

Từ thành công đó, DeeDee còn khát khao đưa hoạt hình Việt ra thế giới. Trong bối cảnh thị trường nội địa chưa đủ mạnh, việc chạm đến khán giả quốc tế là một thử thách lớn. Vì vậy, studio liên tục tìm kiếm cơ hội hợp tác và học hỏi từ các tên tuổi quốc tế như Netflix, Marvel HQ, Shin-Ei Animation hay [adult swim]…

Gần đây, DeeDee tham gia diễn hoạt cho series Meet the Fantastic Four của Marvel; góp phần trong dự án điện ảnh A Magnificent Life của đạo diễn Sylvain Chomet - người nhiều lần được đề cử Oscar. Những hợp tác ấy giúp đội ngũ trau dồi kỹ năng, tiếp cận quy trình sản xuất chuẩn quốc tế và mở ra kỳ vọng rằng hoạt hình Việt Nam hoàn toàn có thể cạnh tranh trên thị trường toàn cầu.

“Người Việt học rất nhanh. Nếu được bơi ra biển lớn, chúng ta hoàn toàn có thể tạo ra những sản phẩm không thua kém quốc tế”, Kiệt nhận định. Những kinh nghiệm tích lũy được trong quá trình làm việc đã trở thành nền tảng để anh và các cộng sự áp dụng vào các dự án độc lập của studio. DeeDee hướng tới việc đưa kỹ thuật, tư duy và quy trình mang chuẩn quốc tế vào các tác phẩm thuần Việt, để kể những câu chuyện Việt bằng chất lượng tốt nhất.

Trở về là minh chứng rõ ràng nhất cho hành trình học hỏi và sáng tạo ấy - hành trình của những người trẻ lặng lẽ đi tìm bản sắc Việt bằng chính đôi tay và trái tim mình.