Hoàn chỉnh hành lang pháp lý cho thanh toán qua di động

Thanh toán qua mã QR được hứa hẹn sẽ thay thế phương thức thanh toán truyền thống.

Xu hướng thanh toán qua điện thoại di động

Xu hướng sử dụng điện thoại di động làm phương tiện giao dịch thanh toán trong những năm gần đây đã và đang hỗ trợ các ngân hàng mở rộng mạng lưới tiếp cận tới khách hàng, cho phép ngân hàng cung ứng dịch vụ thanh toán đến những khu vực mà mạng lưới ngân hàng chưa bao phủ, nhất là ở khu vực nông thôn, những nơi không có các điểm giao dịch ngân hàng và những đối tượng không được tiếp cận hoặc ít có điều kiện tiếp xúc các dịch vụ tài chính truyền thống.

Tại Việt Nam, kênh thanh toán qua điện thoại di động được đánh giá là một thị trường giàu tiềm năng, khi có tỷ lệ tiếp cận dịch vụ viễn thông, sử dụng điện thoại di động ở mức khá cao. Đến nay, số lượng thuê bao di động ở Việt Nam có phát sinh lưu lượng ước đạt khoảng 130 triệu, trong đó thuê bao 3G phát sinh lưu lượng đạt khoảng 41,8 triệu; tức là hơn 1,4 thuê bao/người dân và khoảng 0,5 thuê bao sử dụng 3G/người dân. Bên cạnh đó, dân số Việt Nam đến cuối năm 2016 là hơn 92,6 triệu người, trong đó hơn 55% sử dụng điện thoại thông minh.

“Khi số thuê bao di động vượt quá dân số, thanh toán di động là lĩnh vực có tiềm năng rất lớn. Phát triển tốt dịch vụ này sẽ góp phần quan trọng thực hiện đề án thanh toán không dùng tiền mặt của Chính phủ” - Chuyên gia Kinh tế trưởng Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV) kiêm Giám đốc Trường Đào tạo BIDV Cấn Văn Lực nhận định.

Riêng trong năm 2017, việc thanh toán trên điện thoại xuất hiện làn sóng mới, nhờ mã QR. Hiện nhiều ngân hàng trong nước đã áp dụng giải pháp thanh toán này cho hàng triệu người dùng mobile banking, như BIDV, Vietcombank, Vietinbank, Agribank, NCB,… Một số NHTM bước đầu triển khai có hiệu quả các dịch vụ thanh toán qua điện thoại di động để thanh toán tiền điện, tiền nước,...

Đồng thời, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) cũng đã xem xét, chấp thuận cho 25 tổ chức không phải là ngân hàng được thực hiện cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán, trong đó có dịch vụ ví điện tử thông qua kênh in-tơ-nét và điện thoại di động nhằm phục vụ nhu cầu thanh toán các giao dịch thương mại điện tử, chuyển tiền nhỏ lẻ của người dân. Đến nay, Việt Nam có hơn 41 ngân hàng triển khai cung ứng dịch vụ thanh toán qua điện thoại di động với số lượng, giá trị giao dịch tăng trưởng nhanh. Trong chín tháng đầu năm 2017, hơn 90 triệu giao dịch thanh toán qua điện thoại di động, với giá trị hơn 423.000 tỷ đồng.

“Rào cản” thói quen và hành lang pháp lý

Theo Phó Thống đốc NHNN Nguyễn Kim Anh, bối cảnh phát triển mạnh của công nghệ thông tin và viễn thông, quá trình hội nhập quốc tế cũng đặt ra những thách thức, khó khăn trong lĩnh vực thanh toán điện tử nói chung và thanh toán qua di động nói riêng. Sự hình thành các tổ chức không phải là ngân hàng, các công ty Fintech tham gia lĩnh vực thanh toán đặt ra những khó khăn, thách thức cho việc xây dựng, phát triển và giám sát các phương tiện, dịch vụ thanh toán mới. Tội phạm trong lĩnh vực công nghệ cao, thanh toán điện tử gần đây có những diễn biến phức tạp.

Theo Phó Thống đốc Nguyễn Kim Anh, cần nghiên cứu, hoàn thiện hành lang pháp lý về hoạt động thẻ thanh toán, với việc ban hành các tiêu chuẩn cho thanh toán phi tiếp xúc (contactless), mã QR, thanh toán qua di động, hoàn thiện cơ sở pháp lý cho các Fintech hoạt động…; đồng thời tăng cường bảo vệ người tiêu dùng, an ninh, an toàn mạng cũng như năng lực quản lý, giám sát nhằm tạo điều kiện cho thanh toán qua điện thoại di động tại Việt Nam phát triển an toàn, hiệu quả, đáp ứng nhu cầu thanh toán ngày càng cao của người dân, doanh nghiệp và phù hợp tiến trình hội nhập quốc tế.

Cùng với hành lang pháp lý, thói quen thanh toán bằng tiền mặt, sự xuất hiện của nhiều giải pháp thanh toán di động là những trở ngại cho người tiêu dùng và sự phát triển chung của thị trường. Theo chuyên gia Cấn Văn Lực, người tiêu dùng vẫn chưa có nhiều hiểu biết về các phương thức thanh toán mới và vẫn giữ thói quen chi tiêu bằng tiền mặt. Các yếu tố, giải pháp công nghệ mới như NFC, Cloud, sử dụng API trong các dịch vụ tài chính chưa thật sự phổ biến mạnh mẽ tại Việt Nam, dẫn đến quy trình cung cấp dịch vụ thanh toán di động chưa nhanh, chưa tối ưu hóa chi phí và chưa linh hoạt. “Chỉ riêng mã QR đã có nhiều đơn vị khác nhau cung cấp với giải pháp và nguyên lý hoạt động khác nhau. Do đó, khách hàng thuộc hệ thống mã QR nào thì chỉ thanh toán được trong hệ thống đó, khiến thị trường bị chia cắt và người dùng thấy bất tiện” - chuyên gia Cấn Văn Lực chia sẻ.

Đồng quan điểm, Phó Tổng Giám đốc Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam (Vietinbank) Trần Công Quỳnh Lân cho biết, tiềm năng thanh toán qua mã QR tại Việt Nam là rất lớn khi dân số trẻ, thích ứng nhanh với công nghệ, nhất là quá nửa dân số Việt Nam đang sử dụng smartphone. Chỉ tính từ đầu năm 2017 đến hết tháng 9, thanh toán qua mã QR tăng trưởng 120%, số lượng điểm giao dịch chấp nhận thanh toán mã QR tăng lên gần 5.000 điểm, dự báo đến hết năm 2018 sẽ là 50.000 điểm và đã có tới 12 ngân hàng triển khai dịch vụ thanh toán mã QR. “Nhưng hiện vẫn có sự manh mún trong phát triển mã QR tại Việt Nam. Do đó, cần sớm nghiên cứu và đưa ra một tiêu chuẩn thống nhất về định dạng mã QR trong thanh toán di động cho thị trường - ông Trần Công Quỳnh Lân nhận định.

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, thanh toán di động là xu thế tất yếu, không ai có thể cưỡng lại và đứng ngoài cuộc. Xu thế này mang lại nhiều lợi ích cho các chủ thể: người dân, doanh nghiệp và Nhà nước, chắc chắn sẽ “bùng nổ” tại Việt Nam và thế giới thời gian tới. Nhưng để có hệ sinh thái hoàn thiện cho thanh toán di động thì cũng cần có thời gian. Song cái gì cần thử nghiệm, thí điểm trước thì NHNN, Bộ Thông tin và Truyền thông và các bộ, ngành đề xuất, Chính phủ sẽ xem xét ở tinh thần rất tích cực, để có bước đi phù hợp, tạo dựng hệ thống đồng bộ cho các bên sử dụng.

Phó Thủ tướng Chính phủ Vương Đình Huệ

Ở nhiều nước, hình thức thanh toán di động phổ biến nhất là thanh toán qua mã phản hồi nhanh (mã QR), thanh toán trên ứng dụng hay các website di động và thanh toán một chạm. NAPAS đã và đang triển khai các dự án nhằm xây dựng hạ tầng, góp phần phát triển thanh toán điện tử nói chung và thanh toán di động nói riêng. NAPAS cũng đang nghiên cứu xây dựng chuẩn thanh toán mã QR thống nhất cho Việt Nam. Với mã QR chung và thống nhất này, tới đây mỗi người dùng chỉ cần một đến hai mã QR là có thể thanh toán được.

Nguyễn Đăng Hùng
Phó Tổng Giám đốc Công ty cổ phần thanh toán quốc gia Việt Nam (NAPAS)

Bài và ảnh: HỒNG ANH