Giúp đồng bào dân tộc 'giảm nghèo về pháp luật'

Trợ giúp pháp lý cho người dân xã Quảng Sơn, huyện Hải Hà, tỉnh Quảng Ninh. - Ảnh: Báo Quảng Ninh

Luật Trợ giúp pháp lý được Quốc hội thông qua ngày 29/6/2006, có hiệu lực từ ngày 1/1/2007, trong đó quy định rõ người dân tộc thiểu số thường trú ở vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn là đối tượng được trợ giúp pháp lý.

Cho đến nay, hệ thống văn bản pháp luật hướng dẫn Luật Trợ giúp pháp lý cơ bản đã được ban hành theo đúng tiến độ và bảo đảm cho Luật đi vào cuộc sống, với 26 văn bản, trong đó có 1 Nghị định của Chính phủ, 1 Chỉ thị và 4 Quyết định của Thủ tướng Chính phủ.

Mặt khác, trợ giúp pháp lý đã là một chính sách “giảm nghèo về pháp luật” trong tổng thể các chính sách của Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo giai đoạn 2006 - 2010, Chương trình phát triển kinh tế - xã hội các xã vùng đặc biệt khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2006 - 2010, Chương trình hỗ trợ giảm nghèo nhanh và bền vững đối với 62 huyện nghèo và là một chính sách giảm nghèo chung theo Nghị quyết số 80/NQ-CP ngày 19/5/2011 của Chính phủ về định hướng giảm nghèo bền vững thời kỳ từ năm 2011 đến năm 2020...

Gần 3.000 câu lạc bộ trợ giúp pháp lý

Qua 5 năm triển khai thực hiện Luật Trợ giúp pháp lý, đến hết tháng 12/2011, đã thực hiện được khoảng trên 465.000 vụ việc cho trên 480.000 đối tượng, trong đó có gần 75.000 người là đồng bào dân tộc thiểu số, chiếm 23,85%...

Thực hiện Quyết định số 07/2006/QĐ-TTg ngày 10/01/2006 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình phát triển kinh tế - xã hội các xã đặc biệt khó khăn vùng đồng bào dân tộc và miền núi giai đoạn 2006 - 2010, Quyết định số 112/2007/QĐ-TTg ngày 20/7/2007 của Thủ tướng Chính phủ về chính sách hỗ trợ các dịch vụ, cải thiện và nâng cao đời sống nhân dân, trợ giúp pháp lý để nâng cao nhận thức pháp luật thuộc Chương trình 135 giai đoạn II, Chương trình quốc gia giảm nghèo, 2.947 Câu lạc bộ trợ giúp pháp lý đã thành lập.

Các Câu lạc bộ đã tổ chức các đợt sinh hoạt, nội dung về các chuyên đề pháp luật thiết thực liên quan đến đời sống của đồng bào như Luật Trợ giúp pháp lý, Luật Đất đai, Luật Hôn nhân và gia đình, Luật Khiếu nại, tố cáo…

Ngoài ra, đã thực hiện được gần 9.000 đợt trợ giúp pháp lý lưu động cho trên 6.000 xã với trên 600.000 người tham dự, qua đó đã giải quyết được gần 170.000 vụ việc cho người nghèo, người dân tộc thiểu số và các đối tượng khác.

Đến nay, gần 12.000 bảng và hộp tin về trợ giúp pháp lý được đặt tại trụ sở UBND xã, các cơ quan tiến hành tố tụng; trên 2.700.000 tờ gấp pháp luật bằng tiếng dân tộc và hơn 16.000 băng catset bằng tiếng dân tộc được phát miễn phí…

Tuy nhiên, công tác trợ giúp pháp lý với đồng bào dân tộc thiểu số vẫn còn những khó khăn vướng mắc, như một số văn bản luật liên quan đến lĩnh vực trợ giúp pháp lý chậm được sửa đổi, bổ sung (Bộ luật Tố tụng hình sự, Luật Khiếu nại, tố cáo) để bảo đảm tính tương thích với các quy định của Luật Trợ giúp pháp lý.

Nhận thức về trợ giúp pháp lý của một bộ phận cán bộ, đảng viên và người được trợ giúp pháp lý, nhất là chính quyền cơ sở, đồng bào dân tộc thiểu số còn hạn chế. Một số hoạt động trợ giúp pháp lý chưa hiệu quả, số lượng vụ việc tham gia tố tụng, đại diện ngoài tố tụng và kiến nghị còn ít so với nhu cầu, hoạt động của các Câu lạc bộ trợ giúp pháp lý chưa đồng đều.

Ngoài ra, việc đầu tư cơ sở vật chất, kinh phí bảo đảm hoạt động của một số địa phương còn chưa tương xứng với yêu cầu nhiệm vụ; việc củng cố, kiện toàn cơ quan quản lý nhà nước và quản lý chuyên ngành về trợ giúp pháp lý còn chậm so với tiến độ đã đề ra; chưa làm tốt việc khuyến khích, huy động các nguồn lực xã hội tham gia thực hiện trợ giúp pháp lý. Vai trò của cơ quan công tác dân tộc, tổ chức luật sư trong công tác trợ giúp pháp lý còn hạn chế.

Thống nhất các quy định của pháp luật

Trong thời gian tới, để hoạt động trợ giúp pháp lý đối với đồng bào dân tộc thiểu số đạt hiệu quả, cần chú trọng đẩy mạnh các hoạt động, giải pháp sau đây.

Trước hết, đề nghị Chính phủ kiến nghị với Quốc hội nghiên cứu, sửa đổi, bổ sung một số văn bản pháp luật như Bộ luật Tố tụng hình sự; Luật Khiếu nại, tố cáo theo hướng quy định về chức danh trợ giúp viên pháp lý tham gia tố tụng, chức danh bào chữa viên nhân dân và có các quy định liên quan đến trợ giúp pháp lý để bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật.

Cùng với đó, đề nghị Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định về chính sách trợ giúp pháp lý cho người nghèo theo Nghị quyết số 80/NQ-CP ngày 19/5/2011 về định hướng giảm nghèo bền vững giai đoạn 2011-2020…

Đồng thời, đề nghị Chính phủ tiếp tục đưa chính sách trợ giúp pháp lý vào Chương trình 135 giai đoạn III để thực hiện các hoạt động trợ giúp pháp lý ở địa phương.

Các đợt trợ giúp pháp lý lưu động, tổ chức sinh hoạt Câu lạc bộ trợ giúp pháp lý ở các xã nghèo, xã đặc biệt khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi cũng cần được đẩy mạnh hơn.

Cùng với việc in ấn phát hành miễn phí cho người nghèo, đồng bào dân tộc thiểu số tờ gấp pháp luật và băng catset, đĩa hình, đĩa tiếng bằng tiếng Việt, tiếng dân tộc thiểu số, cần bồi dưỡng tiếng dân tộc thiểu số cho người thực hiện trợ giúp pháp lý ở các xã nghèo, xã đặc biệt khó khăn; chú trọng bồi dưỡng kiến thức pháp lý cho đội ngũ cán bộ làm công tác dân tộc, nhất là cán bộ là người dân tộc thiểu số làm đội ngũ cộng tác viên nòng cốt.

Ngoài ra, cần phối hợp tốt hơn nữa giữa Cục Trợ giúp pháp lý, các Trung tâm trợ giúp pháp lý và cơ quan công tác dân tộc các cấp.

Th.S Phan Hồng Thủy

Vụ Pháp chế - Ủy ban Dân tộc