Giữ 'sức khỏe' cho đất

Xã Buôn Choáh, tỉnh Lâm Đồng phát động chương trình Cải tạo đất, sản xuất an toàn, gắn với bảo vệ môi trường sinh thái

Nguy cơ suy thoái dinh dưỡng đất

Theo số liệu quan trắc năm 2025, các loại đất nông nghiệp, đất dân sinh, đất công nghiệp và đất thương mại - dịch vụ tại Lâm Đồng đều có chỉ tiêu môi trường tương đối ổn định. Hàm lượng kim loại nặng như: As, Cd, Cu, Pb, Zn tại hầu hết các điểm đo đều nằm dưới ngưỡng cho phép theo quy định quốc gia.

Đáng chú ý, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, bao gồm các nhóm Clo hữu cơ và Photpho hữu cơ, vốn là những tác nhân có nguy cơ gây ô nhiễm cao nhưng không được phát hiện hoặc đều ở mức thấp hơn quy định. Điều này cho thấy, môi trường đất ở Lâm Đồng hiện chưa bị ô nhiễm bởi hóa chất nông nghiệp. Kết quả này cũng tương đồng với các khu vực lân cận thuộc tỉnh Đắk Nông (cũ), Bình Thuận (cũ), nơi các thông số môi trường đất đều đạt quy chuẩn kỹ thuật quốc gia, phản ánh bức tranh khá tích cực về chất lượng đất tại địa phương.

Tuy nhiên, theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, dù chưa ghi nhận ô nhiễm, song một thực tế đáng lưu ý là chất lượng dinh dưỡng đất tại nhiều khu vực chưa ổn định. Hàm lượng chất hữu cơ trong đất còn ở mức thấp và có dấu hiệu suy giảm độ phì đang diễn ra, ảnh hưởng đến năng suất cây trồng và tính bền vững của sản xuất nông nghiệp.

Nguyên nhân chủ yếu được xác định là do việc lạm dụng phân bón hóa học trong thời gian dài, trong khi việc bổ sung nguồn hữu cơ tự nhiên chưa được chú trọng đúng mức. Tình trạng này diễn ra phổ biến tại các vùng sản xuất khiến cho đất bị chai cứng, giảm khả năng giữ nước, dinh dưỡng và tăng nguy cơ thoái hóa đất. Trước thực trạng trên, ngành chức năng tỉnh đã xây dựng chương trình, kế hoạch nhằm định hướng triển khai đồng bộ các giải pháp bảo vệ và nâng cao chất lượng môi trường đất.

Trong đó, tỉnh chú trọng khuyến khích nông dân tăng cường sử dụng phân hữu cơ, phân vi sinh, từng bước thay thế phân bón hóa học trong canh tác. Đồng thời, ngành chuyên môn tích cực đẩy mạnh áp dụng các mô hình nông nghiệp tuần hoàn, nông nghiệp hữu cơ nhằm cải thiện độ phì và hệ sinh thái đất. Cùng với đó, việc thực hiện quan trắc môi trường cũng sẽ được tiếp tục duy trì và mở rộng, giúp theo dõi kịp thời các biến động, đặc biệt là nguy cơ tích tụ kim loại nặng và tồn dư hóa chất bảo vệ thực vật trong đất.

Gắn quản lý đất với bảo vệ môi trường

Từ thực tế cho thấy, dù môi trường đất còn khá an toàn nhưng một số thành phần môi trường khác tại Lâm Đồng đang chịu áp lực, nhất là ô nhiễm nước mặt cục bộ tại các lưu vực sông, hồ ở khu vực Đà Lạt. Bên cạnh đó, tình trạng ô nhiễm tại các hồ chứa phục vụ cấp nước sinh hoạt như: hồ Đankia, hồ Chiến Thắng, hồ Nam Phương… vẫn còn tồn tại tình trạng ô nhiễm các thông số dinh dưỡng và hữu cơ, vi sinh vật và tần suất cũng như mức độ ô nhiễm ngày càng tăng cao hơn.

Điều này cho thấy, mối liên hệ chặt chẽ giữa hoạt động sản xuất nông nghiệp, sinh hoạt đối với môi trường đất và nước. Do đó, việc quản lý môi trường đất không thể tách rời khỏi chiến lược bảo vệ môi trường tổng thể. Đó là kiểm soát nguồn thải từ sản xuất nông nghiệp, sinh hoạt và công nghiệp sẽ là giải pháp căn cơ để duy trì chất lượng đất và các hệ sinh thái liên quan.

Hiện nay, trong xu hướng phát triển nông nghiệp theo hướng bền vững, việc giữ gìn “sức khỏe” của đất không chỉ là yêu cầu trước mắt mà còn là nền tảng lâu dài cho kinh tế nông thôn của Lâm Đồng. Việc chủ động kiểm soát, cải tạo và sử dụng hiệu quả tài nguyên đất sẽ là chìa khóa để gia tăng giá trị sản xuất, môi trường sinh thái và nâng cao chất lượng cuộc sống của cộng đồng dân cư.

Văn Tâm .