Đường lên hạnh phúc rộng thênh thênh

Tổng Bí thư Tô Lâm, Bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Duy Ngọc cùng các đồng chí lãnh đạo Trung ương, thành phố thực hiện nghi thức khởi công dự án Khu phức hợp y tế - chăm sóc sức khỏe người cao tuổi Đại học Y Hà Nội. Ảnh: Thành Thái

Năm 1961 là năm mà trong nước thì con đường giải phóng miền Nam và xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc đã rõ ràng. Sau Đồng khởi năm 1960, Trung ương Cục miền Nam và Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam được thành lập, đường Trường Sơn và đường Hồ Chí Minh trên biển được khai thông; Kế hoạch 5 năm lần thứ nhất được hoạch định với mục tiêu xây dựng bước đầu cơ sở vật chất và kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội, đẩy mạnh công nghiệp hóa và cải tạo xã hội chủ nghĩa, đưa miền Bắc tiến nhanh, tiến mạnh, tiến vững chắc lên chủ nghĩa xã hội. Trên thế giới, phe xã hội chủ nghĩa không ngừng lớn mạnh, Liên Xô có những bước tiến lớn trong chinh phục vũ trụ…

Đó là khi con đường đi tới đã rõ. Lòng dân phấn khởi, tin yêu theo Đảng xây dựng cuộc đời mới, thế nước đỉnh cao, dòng thác cách mạng tuôn trào.

Nhà thơ Tố Hữu đã có những câu thơ nói về những năm tháng hào hùng ấy:

“Chào 61! Đỉnh cao muôn trượng
Ta đứng đây, mắt nhìn bốn hướng
Trông lại nghìn xưa, trông tới mai sau
Trông Bắc trông Nam, trông cả địa cầu!”

Con người với con người sống đẹp, tràn đầy năng lượng, hạnh phúc:

“Có gì đẹp trên đời hơn thế
Người yêu người, sống để yêu nhau
Đảng cho ta trái tim giàu
Thẳng lưng mà bước, ngẩng đầu mà bay!”

Mùa xuân nay, tôi thấy như không khí của những ngày ấy trở lại khi cả dân tộc trỗi dậy trong khát khao về một đất nước phồn vinh, sánh bước với cường quốc năm châu vào năm 2045, tròn 100 năm nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa; trăm năm phát triển đầu tiên của nước ta dưới chế độ mới.

Đại hội XIV của Đảng đã tạo ra những đột phá mới, đề ra mục tiêu “phát triển để ổn định, ổn định để thúc đẩy phát triển và không ngừng nâng cao đời sống, hạnh phúc của nhân dân”.

Cụm từ “hạnh phúc” lúc này được nói nhiều hơn bao giờ hết, vì đó chính là mục tiêu cuối cùng của cách mạng.

Hạnh phúc là gì?

Thế hệ chúng tôi, những người sinh ra và lớn lên trong kháng chiến, hầu hết đều thuộc lòng câu nói của Karl Marx: “Hạnh phúc là đấu tranh”; coi cuộc sống có ý nghĩa nhất là làm người lính chiến đấu, hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc. Bởi lẽ, “còn thằng Mỹ (xâm lược) thì không ai có hạnh phúc nổi cả”. Không ai nghĩ đến hạnh phúc riêng tư. Đó là sự nghiêng lệch tất yếu do yêu cầu của lịch sử. Chúng tôi thuộc lòng “Bài thơ về hạnh phúc” và ai cũng nghĩ như Dương Thị Xuân Quý khi "bất thần trúng đạn":

“Và anh biết khi bất thần trúng đạn
Em đã ra đi với mắt cười thanh thản
Bởi được góp mình làm ánh sáng ban mai
Bởi biết mình có mặt ở tương lai…”

Bây giờ đất nước hòa bình, ta có quyền nghĩ về hạnh phúc trong sự bình tâm, trong sự hài hòa cá nhân và tập thể.

Ai cũng hiểu rằng, hạnh phúc là sự thỏa mãn mong muốn, là trạng thái hài lòng, vui sướng.

Nhưng làm sao để thỏa mãn mong muốn? Mong muốn của anh có làm tổn hại đến người khác không?

Bất chợt, tôi nhớ đến một đoạn trong bài “Tống cựu nghênh tân” của nhà báo Hoàng Tùng đăng báo Nhân Dân số Tết năm 1961: “Cũng lúc giao thừa, cũng tống cựu nghênh tân, nhưng lời cầu nguyện của người này mâu thuẫn với người khác: Kẻ này muốn giàu thêm thì người khác phải nghèo thêm; bọn bóc lột muốn vơ vét thêm của cải xã hội thì người lao động thoát làm sao nổi cảnh khốn cùng, tống làm sao được cựu, nghênh làm sao được tân”.

Nhu cầu con người ta thì nhiều và khác, có khi mâu thuẫn nhau.

Mục tiêu của chúng ta là tạo ra một xã hội hạnh phúc, một đất nước hạnh phúc, tức là phải giải quyết những mâu thuẫn đó, phải tìm ra và phấn đấu cho một mẫu số chung.

Rất nhiều người cho rằng, có nhiều của cải vật chất, có địa vị cao sang… là hạnh phúc. Điều ấy đúng nhưng chưa đủ. Phải chăng, hạnh phúc còn ở sự thanh thản tâm hồn, yêu thương, kính trọng con người và được yêu thương, kính trọng? Có người đã nói: Nếu nhầm lẫn giàu sang với hạnh phúc và lấy phương tiện sống làm chuẩn thì chẳng khác nào tưởng cái bát và đôi đũa làm cho mình ăn ngon miệng. Tôi lại nhớ một câu văn của Nguyễn Tuân (1910 - 1989): “Hạnh phúc ở đời là thứ phần thưởng chế tạo ra để riêng tặng cho những người đơn giản”. Tôi thường thấy những người quê mùa, ít tham vọng thường có một cuộc sống nhẹ nhàng, thanh thản; chí ít họ cũng có một phần hạnh phúc.

Có người cho rằng, hạnh phúc chỉ là cái đích để người ta phấn đấu, chứ trong đời thực không bao giờ có. Nghĩ như vậy là có cơ sở, nhưng phải chăng là cách nghĩ tiêu cực, phủ nhận hạnh phúc có thật trong cả một đời người? Tôi nghĩ, được sống, được có mặt ở trần gian đã là hạnh phúc. Hạnh phúc luôn bên ta, khi mỗi sớm mai thức dậy thấy mẹ mình còn khỏe, khi nghe tiếng con trẻ reo vui khoe điểm 10… Hạnh phúc trong mùi thơm cơm mới lên hương, trong đoàn tụ gia đình hay có thêm người bạn mới… Phải chăng hạnh phúc tùy thuộc rất nhiều ở cảm nhận, cảm thụ của con người, và đây là một trong những con đường dễ dàng, chân chính nhất để hằng ngày được ngập tràn hạnh phúc?

Tôi cũng nghĩ rằng, hạnh phúc là thứ không ai đem cho mà phải từ nỗ lực phấn đấu. Hạnh phúc không chỉ là sự may mắn khi sinh ra và cuối đời được bao bọc trong nhung lụa mà còn ở khi mình vượt qua được một chướng ngại cuộc đời.

Trong tôi vẫn thường văng vẳng câu của Karl Marx trong thư gửi con gái: “Nhưng con cũng phải luôn tự hỏi xem người đó yêu con vì lẽ gì. Nếu người đó yêu con vì sắc đẹp, con nên nhớ sắc rồi sẽ tàn. Nếu người đó yêu con vì có chức tước cao thì khẳng định người đó không yêu con, con hãy từ chối và bảo họ rằng địa vị không bao giờ làm sung sướng cho con người. Chỉ có sự làm việc chân chính mới thỏa mãn lòng người chân chính”.

Marx là người cộng sản và điều này không phải là tuyên truyền cộng sản. Nhà soạn kịch Hy Lạp cổ đại Sophocles từng viết: Hạnh phúc không đến với những kẻ lười biếng. Nhiều người cho rằng, hạnh phúc ở trong tình yêu, trong lao động cống hiến. Những lý lẽ này từ lâu thuyết phục tôi và tôi cũng cảm nhận được điều đó trong công việc của mình, trong cả cuộc đời mình.

Nhà văn, nhà triết học nổi tiếng người Anh Aldous Huxley (1894 - 1963), tác giả của tiểu thuyết “Thế giới mới dũng cảm” (Brave New World) và nhiều cuốn sách nổi tiếng khác đã nói: “Bí quyết của hạnh phúc là hãy yêu những điều mà ta bắt buộc phải làm”. Tôi hiểu “điều bắt buộc” ấy là bổn phận. Có những bổn phận thiêng liêng là con đường dẫn ta về hạnh phúc.

Trước Huxley, nhà văn, nhà triết học Pháp François Dominique de Reynaud, bá tước xứ Montlosier (1755 - 1838) không trực tiếp bàn về hạnh phúc nhưng cho rằng “Dấu hiệu đầu tiên của hạnh phúc là yêu ngôi nhà của mình”. Tôi lại thấm thía thêm rằng, tình yêu lại là những khu vườn mà những loài hoa hân hoan nở ngát bốn mùa.

***

Xuân Bính Ngọ 2026 đã về. Ai đó đang chờ ta ngoài ngõ?
Ta đang mang những khát khao về bình minh mới của cuộc đời, bình minh đất nước.
Ta đã có nhận thức mới và niềm tin quả quyết.
Ta có tình yêu. Ta biết bổn phận thiêng liêng.
Ta có một mùa xuân đang mở, một chân trời mới đang chờ.
Nào ta đi tới. "Đường lên hạnh phúc rộng thênh thênh"…

Nguyễn Sĩ Đại