Dân vận 'xanh' ở Pù Hoạt

Nhật Lân - Vĩnh Hoàng • 01/01/2026

Được giao quản lý gần 86.000 ha rừng và đất lâm nghiệp, từ thời điểm thành lập năm 2013 đến nay, Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt đã tăng thêm 1.700 ha rừng tái sinh phục hồi, đưa độ che phủ đạt 89%, trở thành vùng xanh bền vững của tỉnh, của quốc gia. Kết quả này, là tâm huyết của cả tập thể Ban Quản lý Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt với những hạt nhân xuất sắc...

Thời điểm này lên xã Thông Thụ, nơi có 33,73 km đường biên tiếp giáp nước bạn Lào, bạn sẽ dễ dàng cảm nhận được sự hùng vĩ của núi rừng Pù Hoạt. Tuyến đường từ trung tâm xã kéo dài lên đến Cửa khẩu Thông Thụ, hai bên núi chập chùng cao thăm thẳm xanh màu rừng nguyên sinh. Ít ai biết rằng, khoảng hơn chục năm trước, chính tại đây, vì cuộc sống người dân chủ yếu dựa vào rừng, vì tác động từ Dự án Thủy điện Hủa Na khiến người dân tái định cư tăng nhu cầu sử dụng gỗ, “nóng” tình trạng khai thác rừng trái pháp luật.

Trung tâm xã Thông Thụ nhìn từ lòng hồ thủy điện Hủa Na. Ảnh: Vĩnh Hoàng

“Sự thay đổi bắt đầu khoảng năm 2014, sau một thời gian Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt được thành lập…”, Trưởng bản biên giới Mường Piệt, xã Thông Thụ, ông Quang Văn Thanh cho biết. Vì từ giai đoạn này, công tác bảo vệ rừng được đẩy mạnh, nhiều chính sách của Nhà nước đến được với người dân. Ý thức của người dân Mường Piệt dần thay đổi, đã xem việc bảo vệ rừng là trách nhiệm của cộng đồng thôn, bản, của từng hộ gia đình. Chưa hết, ở bên kia biên giới, người dân bản Nậm Táy của nước bạn Lào cũng dần thay đổi thói quen phát nương, đốt rẫy dọc biên giới, tạo được ý thức bảo vệ những cánh rừng biên giới của Việt Nam. Thậm chí, họ còn tham gia cùng người dân 2 bản Mường Piệt, Mường Phú làm đường băng cản lửa, phòng, chống cháy rừng…

Hào hứng kể về sự gắn bó, tâm huyết của cán bộ Trạm Bảo vệ rừng Thông Thụ (Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt) với dân bản Mường Piệt, ông Quang Văn Thanh không quên nhấn mạnh vai trò của Trạm trưởng Nguyễn Đức Tính. Ông Tính có quan hệ mật thiết với dân bản Mường Piệt, thường hỗ trợ 2 bản Mường Piệt và Mường Phú cùng bản kết nghĩa Nậm Táy thêm gắn bó keo sơn. “Trước đây, dân bản Nậm Táy thường xuyên làm rẫy sát cột mốc của chúng ta ở các Tiểu khu 27, 21. Đồng chí Tính đã tham mưu, giúp 2 bản giao lưu, tuyên truyền, vận động không đốt nương, làm rẫy khu vực sát biên, cùng làm đường băng cản lửa và thực hiện các biện pháp phòng cháy, chữa cháy rừng…”.

Núi rừng Đồng Văn. Ảnh: Vĩnh Hoàng

Địa bàn xã Đồng Văn có nhiều rừng hỗn giao với danh xưng “vương quốc lùng”, và là vùng xanh giàu tính đa dạng sinh học bậc nhất của Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt. Ghé thăm bản Khủn Na, Bí thư chi bộ Vi Văn Bình vui vẻ cho biết, 107 hộ dân của bản có đời sống cơ bản ổn định, không còn nhà dột nát. Bà con tập trung phát triển kinh tế chăn nuôi, nông nghiệp, thu hái nông sản phụ từ rừng. “Bây giờ ở bản Khủn Na không còn tình trạng khai thác sản phẩm rừng ồ ạt, hoặc vi phạm Luật Lâm nghiệp. Bản được Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt giao khoán 1.492 ha rừng, hàng năm đem lại cho bà con khoảng 700 triệu đồng, lại còn được hỗ trợ những dự án trồng lát, quế, keo tạo sinh kế ổn định, ai cũng vui…”, anh Vi Văn Bình hồ hởi.

Trạm Bảo vệ rừng Đồng Văn 2, theo Bí thư Chi bộ bản Khủn Na, rất có trách nhiệm, gắn bó với bà con. Riêng với Trạm trưởng Vi Ngọc Lăng, nhờ lợi thế là người Thái nên giao tiếp với bà con rất thuận lợi. Anh Vi Văn Bình nói: “Tham gia các cuộc họp của bản, đồng chí Lăng tiếp thu nhanh ý kiến của bà con để kịp thời giải thích, hoặc có kiến nghị lên cấp trên. Đồng thời, trực tiếp chuyển tải những chính sách, pháp luật của Nhà nước để bà con nắm được…”.

Bản Pà Khốm, xã Tri Lễ. Ảnh: Vĩnh Hoàng

Ở xã biên giới Tri Lễ, người dân từng bước nhận thức được tầm quan trọng của việc bảo vệ rừng. Vấn nạn khai thác, mua bán gỗ, săn bắt động vật rừng đã không diễn ra như trước đây, đồng bào Mông cũng đã dần thay đổi thói quen dịch chuyển, đốt nương làm rẫy. Như ở bản Pà Khốm với 99 hộ gia đình được Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt giao khoán bảo vệ 600 ha rừng. Hàng tháng, bản đều cắt cử nhân lực cùng với Trạm Bảo vệ rừng Tri Lễ thực hiện tuần tra theo kế hoạch. Ông Và Chê Nênh - Phó bản, Tổ trưởng Tổ An ninh bản Pà Khốm nói: “Việc tuần tra rừng thực hiện tùy thời điểm. Có khi 1 tháng đi 1 lần, có khi 1 tháng đi 2 lần, đến mùa phát nương, làm rẫy thì 1 tháng đi 3 lần. Đến nay, bà con đã biết chỗ nào không được phát nương, làm rẫy, rừng được bảo vệ tốt nên đã phát triển hơn, bảo vệ được nguồn nước, làm đẹp cho thôn, bản...”.

Cũng theo Phó bản Pà Khốm Và Chê Nênh, nhân dân Pà Khốm cảm ơn Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt, cảm ơn cán bộ Trạm Bảo vệ rừng Tri Lễ, vì đã giao khoán bảo vệ rừng để bà con có thêm thu nhập; và vì đã thực hiện chương trình, dự án để bản có thêm đường giao thông bê tông... Phó bản Và Chê Nênh nhận xét: “Cán bộ trạm thường họp cùng thôn, bản nên ai cũng đã gần gũi với bà con. Riêng đồng chí Trạm trưởng Nguyễn Thành Hưng rất quan tâm đến bà con, thường xuyên gọi điện hỏi thăm tình hình tuần tra, bảo vệ rừng…”.

Theo ông Nguyễn Văn Hiếu - Phó Bí thư Đảng ủy, Phó Giám đốc Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt, Trạm trưởng Trạm Bảo vệ rừng Thông Thụ Nguyễn Đức Tính có những bí quyết độc đáo để gần gũi người dân Lào ở bản Nậm Táy. Một trong những bí quyết được tiết lộ là: “Bác Tính biết người dân bản Nậm Táy rất thích hải sản khô, đặc biệt là mực. Quê bác ở mạn biển Quỳnh Lưu, thế nên, khi về quê thì mua tích trữ. Mỗi dịp sang Nậm Táy, bác lại đem sang biếu mỗi nhà một ít. Tình thân cứ thế ngấm dần…”.

Ông Nguyễn Văn Hiếu (thứ 2, phải sang) cùng Trạm Bảo vệ rừng Thông Thụ nắm bắt tình hình công tác bảo vệ rừng từ cán bộ cơ sở bản Mường Piệt. Ảnh: Vĩnh Hoàng

Với Trạm trưởng Nguyễn Đức Tính, chỉ còn ít tháng nữa sẽ được nghỉ hưu theo chế độ, nhưng ông vẫn tha thiết muốn gắn bó với nghề. Giữa núi rừng biên giới Pù Hoạt, khi nhắc đến chuyện này ông đã lặng đi hồi lâu rồi nghèn nghẹn: “Nghề rừng đầy khó khăn, nhưng tôi không muốn nghĩ đến ngày mình rời đi…”. Chuyển đến xã Thông Thụ làm việc 6 năm, với gần 40 năm gắn bó với nghề rừng, ông Tính tâm sự rằng, để bảo vệ rừng rất cần sự đồng thuận của người dân. Mà muốn tạo được sự đồng thuận, phải gắn bó, tạo dựng tình cảm để dân tin, dân yêu, dân làm theo.

Trạm trưởng Trạm Bảo vệ rừng Tri Lễ Nguyễn Đức Tính (người đứng) trong một lần làm việc với bản Nậm Táy (Lào). Ảnh: NVCC

Rồi Trạm trưởng Trạm Bảo vệ rừng Thông Thụ khẳng định: “Ở địa bàn này, ý thức bảo vệ rừng của người dân đã rất cao. Có được như vậy là nhờ sự quan tâm của Đảng, Nhà nước đã chỉ đạo thực hiện các chương trình, dự án để cuộc sống người dân sống gần rừng được nâng lên. Với Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt, đã cùng cấp ủy, chính quyền trên địa bàn nỗ lực thực hiện tốt nhất các chương trình, dự án đó. Đến bây giờ, có mời người dân xã Thông Thụ phát rẫy, làm gỗ thì họ cũng sẽ từ chối. Với người dân Lào ở bản Nậm Táy cũng vậy, tôi tin khi đã tạo dựng được mối quan hệ tốt, không khi nào họ lại quay lưng lại với mình…”.

Núi rừng Tri Lễ. Ảnh Vĩnh Hoàng

Ở Trạm Bảo vệ rừng Đồng Văn 2, Trạm trưởng Vi Ngọc Lăng cho biết, anh là người đồng bào Thái, xã Châu Thuận, huyện Quỳ Châu (cũ). Anh Vi Ngọc Lăng “khoe”, phạm vi xã Đồng Văn được giao quản lý ở thời gian trước có nhiều đồi núi trọc, nhưng nay rừng đã tái sinh phục hồi để có thể đưa vào quy hoạch, tiến tới chi trả kinh phí dịch vụ môi trường rừng cho người dân. Về kinh nghiệm giữ rừng, phát triển rừng, theo anh, sự chung tay góp sức của người dân vùng đệm là đặc biệt quan trọng. “Định kỳ hàng tháng, Trạm Bảo vệ rừng Đồng Văn 2 kết hợp với Phòng Khoa học, Hạt Kiểm lâm, Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt sẽ tổ chức các hoạt động tuyên truyền tại các thôn, bản. Thực hiện lồng ghép các cuộc họp thôn, bản gắn với đối thoại, lắng nghe ý kiến người dân, để tuyên truyền pháp luật, các chế độ, chính sách của Nhà nước. Đồng thời, phối hợp với các lực lượng trên địa bàn xây dựng các mô hình tuần tra, kiểm tra…”, anh Vi Ngọc Lăng cho biết.

Một vấn đề mang tính then chốt mà anh Vi Ngọc Lăng trao đổi là phải tạo sinh kế cho người dân vùng đệm. Anh nói: “Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt đã nghiên cứu, đưa tối đa các chính sách về cho dân. Từ dịch vụ môi trường rừng, chương trình phát thải khí nhà kính ERPA, các dự án thuộc chương trình lâm nghiệp bền vững... Với cán bộ của trạm, thường xuyên xuống các thôn, bản để trực tiếp hướng dẫn người dân kỹ thuật trồng cây lát, quế, keo…, thậm chí, cùng dân lên các vườn đồi cầm tay chỉ việc, từ đào hố, đặt cây giống… Gần gũi, giúp người dân được hưởng lợi từ các chương trình, dự án, dần dà những tác động tiêu cực vào rừng mất dần, diện tích rừng ở xã Đồng Văn tăng lên, giữ được tính đa dạng sinh học…”.

Trạm trưởng Trạm Bảo vệ rừng Đồng Văn 2 Vi Ngọc Lăng trực tiếp hướng dẫn người dân trồng cây quế Quỳ. Ảnh: NVCC

Ở địa bàn xã Tri Lễ, vì đời sống của đồng bào người Mông khó khăn, phụ thuộc vào rừng nên một thời kỳ dài xảy ra tình trạng vi phạm lâm luật, phá rừng làm rẫy, thậm chí, có những tranh chấp phức tạp. Để thay đổi được, theo Trạm trưởng Trạm Bảo vệ rừng Tri Lễ Nguyễn Thành Hưng, cấp ủy, chính quyền cùng các lực lượng của huyện Quế Phong (cũ) cùng Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt phải dày công trong nhiều thời gian. Về trách nhiệm của Trạm Bảo vệ rừng Tri Lễ, giữ vai trò chính trong chuyển tải, tuyên truyền đến đồng bào chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước, các quy định bảo vệ, phát triển rừng; thực hiện các dự án tạo sinh kế; phát hiện, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật.

Trạm trưởng Nguyễn Thành Hưng cũng rất tâm đắc với việc sát cơ sở, gần dân để động viên người dân bỏ những thói quen cũ, cùng đồng hành trong công tác bảo vệ rừng. Anh trao đổi: “Đồng bào Mông rất ngại tiếp xúc với người lạ, mình không biết tiếng nên việc giao tiếp đặc biệt khó khăn. Vì vậy, anh em trạm phải bắt đầu từ những cuộc họp chi bộ, họp thôn, bản để tạo sự kết nối mật thiết với cán bộ cơ sở, từ bí thư, trưởng bản, đến người có uy tín. Cứ thế, thông qua cán bộ cơ sở để từng bước tuyên truyền, vận động. Kinh nghiệm thực tiễn rút ra, là nói phải đi đôi với làm. Đồng bào Mông dù khó nhưng khi gần gũi thì rất quý, rất tin. Nhưng nếu mình hành động không như lời nói thì sẽ bị phản ứng rất gay gắt. Vì vậy, phải giữ chuẩn mực, không lợi dụng chức vụ, quyền hạn, không tiếp tay cho các đối tượng vi phạm thì mới có thể giữ được niềm tin ở đồng bào…”.

Cán bộ Trạm Bảo vệ rừng Tri Lễ hướng dẫn người dân đào hố trồng cây quế Quỳ đảm bảo kỹ thuật. Ảnh: NVCC

Cán bộ Trạm Bảo vệ rừng Tri Lễ giúp người dân trồng cây quế Quỳ phát triển sinh kế. Ảnh: NVCC

Ngày 26/6/2025, Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt là 1 trong 65 tập thể trên toàn quốc được Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương tặng Bằng khen vì có thành tích tiêu biểu trong học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh.

Để có được vinh dự này, theo Bí thư Đảng ủy, Giám đốc Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt Nguyễn Văn Sinh, từ khi thành lập cho đến nay, tập thể Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt luôn ghi nhớ, làm theo lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Trong đó, đặc biệt xem trọng công tác dân vận; nhất quán với nhau chỉ khi làm tốt công tác dân vận mới có thể hoàn thành tốt nhiệm vụ bảo vệ, phát triển rừng. Chính vì vậy, Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt đã gắn với 44 cộng đồng thôn, bản trên địa bàn vùng đệm thông qua việc tổ chức giao khoán bảo vệ rừng, hỗ trợ cộng đồng thôn, bản xây dựng các hạng mục công trình công cộng, với tổng giá trị đạt gần 210 tỷ đồng. Thực hiện thành công nhiều mô hình tạo sinh kế cho thu nhập bền vững, lan tỏa rộng rãi trong nhân dân, nổi bật như mô hình 1 ha cây khoai sọ tại bản Piêng Lâng, mô hình 2 ha cây quế Quỳ ở bản Na Khích...

Bí thư Đảng ủy, Giám đốc Khu BTTN Pù Hoạt Nguyễn Văn Sinh (ngồi thứ 2, trái sang) hướng dẫn người dân cách dẫn người dân bản Piêng Lâng - Nậm Giải cách trồng khoai sọ. Ảnh: Nhật Lân

Ông Nguyễn Văn Sinh trao đổi: “Nhiều năm qua Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt đã quyết tâm xây dựng thành công điểm sáng về dân chủ cơ sở, dân vận chính quyền gắn với xây dựng mô hình “Dân vận khéo”. Từ đó, mỗi cá nhân trong Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Hoạt đều ý thức được tầm quan trọng của công tác dân vận. Họ hiểu, để bảo vệ, phát triển rừng, không thể thoát ly vai trò của người dân, để vượt qua những rào cản, khó khăn, hoàn thành tốt nhiệm vụ của mình...”.

Một điểm rừng tái sinh phục hồi ở xã Đồng Văn. Ảnh: Vĩnh Hoàng

Nhật Lân - Vĩnh Hoàng; Thiết kế: Hữu Quân