Chuẩn mới, tư duy mới trong xây dựng nông thôn

Trước thực tế đó, Thủ tướng Chính phủ đã có Quyết định số 51/2025/QĐ-TTg ngày 29-12-2025 ban hành Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới giai đoạn 2026-2030. Đây không chỉ là sự điều chỉnh kỹ thuật, mà là bước đổi mới mang tính chiến lược. Bộ tiêu chí thể hiện rõ quan điểm phát triển nông thôn gắn với nâng cao chất lượng sống của người dân, tái cơ cấu kinh tế và thích ứng với quá trình tổ chức lại đơn vị hành chính cấp xã theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Điểm mới nổi bật của Bộ tiêu chí là sự chuyển đổi mạnh mẽ từ cách tiếp cận “một bộ tiêu chí cho mọi xã” sang phân loại theo ba nhóm xã, trên cơ sở điều kiện phát triển và đặc thù vùng miền. Cách tiếp cận này đã mở rộng dư địa phát triển phù hợp cho từng địa phương, đồng thời khắc phục tình trạng áp chuẩn cứng, chạy theo thành tích, thiếu tính bền vững.

Không chỉ đổi mới về cấu trúc, Bộ tiêu chí còn nâng chuẩn chất lượng trên nhiều phương diện. Đáng chú ý, khoa học, công nghệ và chuyển đổi số được xác định là trụ cột phát triển nông thôn, mở ra không gian tăng trưởng mới cho khu vực này. Bên cạnh đó, phát triển kinh tế nông thôn gắn với thị trường, tạo sinh kế bền vững cho người dân được đặt ở vị trí trung tâm thông qua các yêu cầu về triển khai Chương trình mỗi xã một sản phẩm (OCOP), phát triển kinh tế tư nhân, hợp tác xã.

Để Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới giai đoạn 2026-2030 được triển khai hiệu quả, điều quan trọng là cần đổi mới tư duy lãnh đạo và phương thức tổ chức thực hiện của các địa phương. Cấp ủy, chính quyền cần xác định rõ, xây dựng nông thôn mới là nhiệm vụ chính trị lâu dài, không chạy theo thành tích, không dàn trải nguồn lực; đồng thời xây dựng lộ trình phù hợp với từng nhóm xã, từng điều kiện cụ thể. Cùng với đó, phải phát huy thực chất vai trò chủ thể của người dân. Bởi, người dân không chỉ là đối tượng thụ hưởng mà cần được tham gia từ khâu lập kế hoạch, tổ chức thực hiện đến giám sát, đánh giá. Khi người dân thấy rõ lợi ích thiết thực, họ sẽ chủ động, tự giác và sáng tạo trong quá trình xây dựng nông thôn mới.

Một trọng tâm xuyên suốt là phát triển kinh tế nông thôn bền vững, gắn sản xuất với thị trường. Các địa phương cần đẩy mạnh cơ cấu lại ngành Nông nghiệp, phát triển sản phẩm OCOP theo lợi thế, khuyến khích kinh tế tư nhân, hợp tác xã, đồng thời thúc đẩy ứng dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số trong sản xuất, tiêu thụ sản phẩm. Đây là giải pháp căn cơ để tạo việc làm, nâng cao thu nhập và giữ chân lao động ở nông thôn.

Song song với đó, cần huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực, bảo đảm sự kết hợp hài hòa giữa ngân sách nhà nước và các nguồn lực xã hội; tăng cường lồng ghép các chương trình, dự án, tập trung ưu tiên đầu tư cho những tiêu chí mang tính nền tảng, có sức lan tỏa lâu dài. Đồng thời, phải đẩy mạnh công tác kiểm tra, giám sát, đánh giá chất lượng xây dựng nông thôn mới, không chỉ tại thời điểm công nhận mà trong suốt quá trình duy trì và nâng cao các tiêu chí, kịp thời chấn chỉnh những biểu hiện hình thức, chạy theo thành tích.

Chỉ khi các tiêu chí thực sự đi vào đời sống, mang lại lợi ích bền vững cho người dân, nông thôn mới giai đoạn 2026-2030 mới đạt được mục tiêu đề ra.

Hoàng Sơn