Biển Đông: Trung Quốc từ 'quả quyết' đến 'gây hấn'

Những tuyên bố cứng rắn, thậm chíxảy ra đụng chạm đã trở thành một phần trong cuộc tranh cãi chủ quyền kéo dài ởBiển Đông. Tuy nhiên, gần đây, những vụ việc xảy ra một cách thường xuyên hơn vàsự phê phán của các nước Đông Nam Á với hành động của Trung Quốc cũng trở nênmạnh mẽ hơn.

Bộ Ngoại giao Philippines cung cấp hình ảnh một tàu Trung Quốc bị phát hiện ở gần Reed Bank Ảnh: gmanews

Khu vực này không muốn đối đâùquân sự với Bắc Kinh, nhưng cũng không muốn mất phần lãnh thổ ở gần bờ biển củahọ. Quốc tế hóa tranh chấp, bao gồm khuyến khích sự hiện diện của Mỹ ở vùngbiển, là một cách để bảo vệ lợi ích của họ.

"Tôi ngày càng thiên về từ gâyhấn hơn là quả quyết để mô tả hành xử của Trung Quốc ở Biển Đông. Và đó là sựkhác biệt quan trọng”, Ian Storey, nhà nghiên cứu tại Viện Nghiên cứu ĐôngNam Á ở Singapore.

Vài tuần gần đây, Việt Nam vàPhilippines đã nhiều lần phản đối các tàu Trung Quốc vi phạm chủ quyền của họ ởBiển Đông. Trong số các vụ việc, chuyện Philippines cáo buộc Trung Quốc dựng cộttrụ, tháo dỡ vật liệu xây dựng, thả phao ở gần Amy Douglas Bank có thể là nghiêmtrọng nhất, thể hiện rõ cáo buộc Bắc Kinh vi phạm Tuyên bố về cách ứng xử củacác bên ở Biển Đông (DOC) năm 2002.

DOC là một thỏa thuận không ràngbuộc giữa Trung Quốc và ASEAN. Thỏa thuận này kêu gọi kiềm chế và tránh các hànhđộng có thể làm căng thẳng leo thang, bao gồm việc chiếm giữ vùng đất không cóngười ở - điều mà Manila nói rằng là sự “vi phạm nghiêm trọng”.

Trung Quốc, nước tuyên bố Manilavi phạm chủ quyền của họ, khẳng định rằng, các vật liệu tháo dỡ là để phục vụmục đích khoa học ở trên phần lãnh thổ của họ và rằng nước này không có ý địnhchiếm giữ bãi đá ngầm.

"Dù có là hành động quân sựhay không…Tôi cho rằng, nếu có công trình xây dựng mới ở nơi trước đây không cóngười ở, thì rõ ràng đó là sự vi phạm DOC”, Euan Graham, nhà nghiên cứu cấpcao của Chương trình Nghiên cứu Quân sự tại Trường Nghiên cứu Quốc tế S.Rajaratnam tại Singapore nói.

Biển Đông trải rộng trên 1,7triệu km vuông gồm hơn 200 hòn đảo (hầu như không có người ở), bãi đá ngầm… vàđược cho là rất giàu tài nguyên dầu khí cũng như nguồn cá.

Mặc dù có nhiều nước tuyên bố chủquyền với Biển Đông (như Trung Quốc, Việt Nam, Philippines, Malaysia và Brunei)và tồn tại tình trạng chồng lấn chủ quyền, thì tranh chấp thường được coi là xảyra giữa Trung Quốc – nước tuyên bố chủ quyền với hầu hết Biển Đông và các bêncòn lại.

Vấn đề là xác định chủ quyền thếnào. Công ước LHQ về Luật Biển (UNCLOS) công nhận chủ quyền quốc gia với vùngbiển rộng 12 hải lý tính từ đường cơ sở của quốc gia ấy, bao gồm các đảo. Côngước còn có quy định với vùng Đặc quyền Kinh tế 200 hải lý công nhận quyền tàiphán với tài nguyên tự nhiên, nghiên cứu khoa học và công trình xây dựng. Các vụviệc gần đây đều xảy ra ở phạm vi vùng đặc quyền kinh tế của Việt Nam vàPhilippines.

Trung Quốc luôn tuyên bố có chủquyền lịch sử với vùng biển này kể từ thế kỷ thứ 7 và bác bỏ mọi tuyên bố chủquyền hiện đại, nhưng nhấn mạnh sẵn sàng hợp tác với các bên khác cùng thăm dòkhai thác chung.

Ngay cả chuyện đàm phán thế nàocũng là một vấn đề. Trung Quốc muốn hội đàm song phương, nhưng các nước Đông NamÁ muốn thông qua ASEAN. "Biển Đông đã khiến hầu hết các nước Đông Nam Á thúcgiục Mỹ duy trì hiện diện ở Đông Nam Á”, Carlyle Thayer, giáo sư tại Họcviện Quốc phòng Australia nói.

Nguy cơ là vai trò của Mỹ khiếnTrung Quốc phản ứng. Bắc Kinh đã nổi đóa khi Mỹ cùng với các bên liên quan khácđề cập vấn đề Biển Đông tại một diễn đàn khu vực năm ngoái. "Đông Nam Á muốnMỹ ủng hộ nhưng lại không muốn Mỹ làm phức tạp vấn đề hoặc hành động khiến TrungQuốc bị cô lập”, ông Thayer nói.

Một vấn đề khác với ASEAN làtranh không tác động tới toàn bộ 10 thành viên, mà hầu hết liên quan đến ViệtNam và Philippines với Malaysia và Brunei cũng có tuyên bố chủ quyền.

Những nước khác như Thái Lan,Myanmar hay Lào không có tuyên bố chủ quyền và cũng không đụng chạm nhiều vơíBắc Kinh trong vấn đề này, trong khi đó Trung Quốc lại trở thành đối tác thươngmại ngày càng quan trọng với tất cả các nước trong khu vực.

Gần đây, Philippines đã lo lắngvề một sự việc tái diễn như ở Mischief Reef, cách tây nam Palawan 135 hải lý.Vào tháng 2/1995, Philippines phát hiện ra một công trình xây dựng của TrungQuốc ở khu vực này, họ nói đó là cơ sở quân sự nhưng Bắc Kinh khẳng định chỉ lànơi trú ẩn cho ngư dân. Công trình được xây dựng khi hải quân Philippines khôngthể tuần tra biển do thời tiết xấu.

Amy Douglas Bank cách Palawan 125hải lý. Philippines cho biết có một số vụ việc khiêu khích xảy ra trong năm nayở gần Reed Bank – cách Palawan 85 hải lý và cách Trung Quốc gần 600 hải lý.

"Trung Quốc đã gia tăng hànhđộng trong vài tháng qua và làm như thế là đang xói mòn tuyên bố “trỗi dậy hoàbình của họ”, mất đi thiện chí và đẩy các nước trong khu vực gần hơn với Mỹ”,Storey bình luận.

Thái An (Theo Reuters)