Bền vững dưới tán rừng

Nghị quyết số 30-NQ/TU ngày 3/6/2021 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh về phát triển lâm nghiệp bền vững tỉnh Lạng Sơn giai đoạn 2021 - 2030 đưa ra mục tiêu cụ thể trong giai đoạn 2021 - 2025, cả tỉnh trồng dược liệu dưới tán rừng đạt 400 ha/năm; giai đoạn 2026 - 2030 trồng diện tích trồng dược liệu dưới tán rừng đạt 500 ha/năm. Cùng với đó, các cấp, ngành liên quan triển khai nhiều giải pháp để hỗ trợ phát triển lâm nghiệp bền vững nói chung, trong đó có mô hình trồng dược liệu dưới tán rừng.

Việc phát triển dược liệu dưới tán rừng nhằm bảo vệ và phát triển rừng bền vững, đồng thời tạo thu nhập cho người dân. Từ những điều kiện tự nhiên sẵn có, các cấp, ngành tỉnh có nhiều tiềm năng để phát triển mô hình trồng dược liệu dưới tán rừng.

Nhiều tiềm năng

Với điều kiện tự nhiên sẵn có như diện tích rừng lớn, khí hậu, đất đai phù hợp, nhiều hộ dân trên địa bàn tỉnh đã lựa chọn phát triển mô hình trồng dược liệu dưới tán rừng. Ông Hoàng Tuấn Thoại, thôn Lùng Pá - Bản Nầng, xã Tân Đoàn cho biết: Năm 2019, gia đình tôi bắt đầu trồng cây khôi nhung dưới tán rừng hồi. Cây phù hợp với điều kiện khí hậu, đất đai nên sinh trưởng và phát triển tốt, hiện nay cây cao từ 1,2 - 1,5m. Riêng thu hoạch từ quả được từ 2 - 3 triệu đồng/năm. Còn nguồn thu chính đến từ lá (giá lá khô gần 300.000 đồng/kg) hiện gia đình tiếp tục chăm sóc và sẽ thu hoạch trong thời gian tới.

Các đơn vị khảo sát mô hình trồng cây khôi nhung dưới tán rừng tại xã Mẫu Sơn

Cùng với gia đình ông Thoại, nhiều hộ dân khác trên địa bàn tỉnh đã chủ động triển khai mô hình trồng cây dược liệu. Tổng diện tích trồng cây dược liệu dưới tán rừng trên địa bàn tỉnh đến hết năm 2025 ước đạt trên 1.056 ha gồm các loài cây chủ yếu như sa nhân tím, ba kích, cát sâm, trà hoa vàng, khôi nhung, gừng, bảy lá một hoa…

Qua khảo sát thực tế của cơ quan chuyên môn, mô hình trồng dược liệu dưới tán rừng tương đối phù hợp với điều kiện tự nhiên của tỉnh và hiệu quả kinh tế ước đạt 20 - 50 triệu đồng/ha/năm (tùy loài cây). Qua đó góp phần nâng cao thu nhập cho người dân, điển hình như mô hình trồng trà hoa vàng dưới tán rừng thông tại xã Thái Bình; mô hình trồng khôi nhung dưới tán rừng hồi tại xã Mẫu Sơn; mô hình trồng sa nhân tím dưới tán rừng thông tại xã Lợi Bác…

Chậm phát triển

Mặc dù có nhiều điều kiện thuận lợi và đã đạt được những kết quả nhất định, song trên thực tế, việc phát triển mô hình trồng dược liệu dưới tán rừng trên địa bàn tỉnh vẫn còn rất chậm vì nhiều nguyên nhân.

Bà Hoàng Thị Nhung, thôn Tây A, xã Yên Phúc cho biết: Năm 2019, gia đình tôi bắt đầu trồng sa nhân tím dưới tán rừng hồi với diện tích khoảng 1 ha. Tuy nhiên không rõ nguyên nhân gì mà cây sinh trưởng tốt nhưng không cho quả (thường sau khi trồng 2 - 3 năm bắt đầu có quả). Do không hiệu quả nên gia đình tôi đã phát đi một nửa diện tích sa nhân tím.

Ngày 26/3/2026, HĐND tỉnh ban hành Nghị quyết về một số chính sách hỗ trợ đầu tư vào nông nghiệp trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2026 - 2030. Trong đó, danh mục cây trồng, vật nuôi chủ lực thực hiện chính sách hỗ trợ có 8 loại cây dược liệu gồm: sa nhân, ba kích, trà hoa vàng, cát sâm, lá khôi, bách bộ, kim ngân, bảy lá một hoa. Đây là cơ sở quan trọng để thúc đẩy phát triển cây dược liệu nói chung, trong đó có dược liệu dưới tán rừng trên địa bàn tỉnh trong thời gian tới.

Khác với gia đình chị Nhung, gia đình ông Bế Văn Thu, thôn Nà Mu, xã Lợi Bác trồng sa nhân tím dưới tán rừng lại cho quả rất sai, tuy nhiên gia đình lại gặp khó trong khâu tiêu thụ. Ông Thu cho biết: Năm 2021, gia đình bắt đầu trồng 2 ha cây sa nhân tím dưới tán rừng thông và 3 năm trở lại đây bắt đầu được thu hoạch với sản lượng khoảng 2,5 tạ/năm. Tuy nhiên, việc tiêu thụ rất khó khăn do không có người thu mua và toàn bộ số quả đều hỏng phải vứt bỏ. Từ đó gia đình không có ý định phát triển thêm loại cây này nữa.

Cùng với 2 hộ kể trên, nhiều hộ dân cũng rơi vào tình cảnh tương tự. Từ đó dẫn tới việc phát triển dược liệu dưới tán rừng trên địa bàn tỉnh chưa đạt được như kỳ vọng. Cụ thể đến hết năm 2025, toàn tỉnh mới trồng được trên 1.056 ha dược liệu dưới tán rừng, đạt 52,8% so với mục tiêu đề ra.

Ông Nguyễn Hữu Hưng, Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm tỉnh cho biết: Diện tích dược liệu dưới tán rừng đạt thấp là do việc tiêu thụ sản phẩm gặp nhiều khó khăn. Cùng với đó, việc phát triển dược liệu dưới tán rừng còn manh mún, nhỏ lẻ, chưa có sự liên kết trong khâu sản xuất, tiêu thụ; một số loài dược liệu có yêu cầu kỹ thuật chăm sóc cao nhưng người dân chưa đáp ứng được dẫn tới năng suất, chất lượng còn thấp; chưa có chế biến sâu cũng như thiếu thông tin về thị trường cũng như nguồn giống chất lượng cao…

Bên cạnh đó, việc triển khai các dự án đầu tư phát triển dược liệu dưới tán rừng trên địa bàn tỉnh còn rất chậm. Đến hết năm 2025, cả tỉnh có 11 dự án (trong đó có trồng cây dược liệu dưới tán rừng) với quy mô đăng ký 1.587 ha thì mới chỉ có 1 dự án đã trồng, 7 dự án mới được phê duyệt đến nay chưa thực hiện và 3 dự án dừng hoạt động.

Tiềm năng, lợi thế sẵn có song sự phát triển còn chậm. Chính vì vậy các cơ quan, đơn vị liên quan đang tiếp tục triển khai các giải pháp để khắc phục hạn chế, nâng cao hơn nữa hiệu quả trồng dược liệu dưới tán rừng.

Từng bước tháo gỡ

Mục tiêu đặt ra trong giai đoạn 2026 - 2030 là mỗi năm toàn tỉnh trồng mới 500 ha dược liệu dưới tán rừng. Để đạt được mục tiêu trên, các cấp, ngành liên quan đã và đang triển khai các giải pháp cụ thể.

Ông Hoàng Khánh Duy, Phó Giám đốc Sở Công Thương cho biết: Để từng bước khắc phục hạn chế liên quan đến tiêu thụ sản phẩm dược liệu dưới tán rừng, đơn vị tiếp tục tăng cường các hoạt động xúc tiến thương mại chuyên sâu theo một số ngành hàng, trong đó có dược liệu; mở rộng kênh tiêu thụ vào hệ thống phân phối hiện đại và thị trường xuất khẩu; đẩy mạnh chuyển đổi số trong quảng bá, tiêu thụ sản phẩm; gắn khuyến công với đổi mới công nghệ, chế biến sâu. Đồng thời đơn vị tăng cường kết nối doanh nghiệp chế biến với vùng trồng, tổ chức các hoạt động kết nối cung - cầu, thúc đẩy ký kết hợp đồng liên kết sản xuất - thu mua - chế biến - tiêu thụ; phối hợp rà soát, đề xuất cơ chế khuyến khích đầu tư chế biến sâu…

Cùng với tìm đầu ra cho sản phẩm, hiện nay UBND tỉnh tiếp tục chỉ đạo các sở, ngành liên quan, UBND các xã, phường tăng cường hướng dẫn, hỗ trợ nhà đầu tư hoàn thiện thủ tục đầu tư, tạo môi trường thuận lợi để sớm triển khai các dự án (trong đó có trồng dược liệu dưới tán rừng); rà soát tiến độ, kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, ưu tiên tiếp cận các chính sách hỗ trợ hiện hành của Trung ương và của tỉnh đối với các dự án đầu tư đã được phê duyệt. Đồng thời các cấp, ngành liên quan tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền phát triển dược liệu dưới tán rừng; đẩy mạnh chuyển giao, ứng dụng khoa học, công nghệ tiên tiến vào sản xuất để nâng cao giá trị sản phẩm; tăng cường quản lý chất lượng giống dược liệu; xây dựng các vùng sản xuất nông lâm nghiệp hàng hóa đạt các tiêu chuẩn kỹ thuật theo nhu cầu thị trường; hỗ trợ người dân, doanh nghiệp tiếp cận chính sách ưu đãi phát triển dược liệu nói chung, trong đó có dược liệu dưới tán rừng…

Mặc dù còn nhiều khó khăn, thách thức, song với sự quan tâm hỗ trợ của Nhà nước, sự nỗ lực, quyết tâm của người dân, doanh nghiệp, tin tưởng rằng thời gian tới, việc phát triển dược liệu dưới tán rừng trên địa bàn tỉnh sẽ có những chuyển biến rõ nét hơn nữa. Từ đó góp phần vào việc thực hiện thắng lợi các mục tiêu phát triển lâm nghiệp bền vững và trực tiếp là tăng thêm thu nhập, nâng cao đời sống người dân trên địa bàn tỉnh.