Bên trong 'Vạn Lý Trường Thành xanh' của Trung Quốc

Các loài thực vật sinh trưởng trong Khu trình diễn sinh thái Engebei, Nội Mông (Trung Quốc). Ảnh: CNA/Tan Si Hui

Ít ai có thể tin rằng nơi đây đang nuôi dưỡng hơn 300 loại rau, quả, trong đó có nhiều giống cây cận nhiệt đới khi từng là vùng đất cát dịch chuyển, bị gió cát vùi lấp chỉ vài thập kỷ trước. Ngày nay, khu trình diễn sinh thái Engebei không chỉ là mô hình nông nghiệp, mà còn là biểu tượng cho nỗ lực kéo dài hơn 40 năm của Trung Quốc nhằm ngăn chặn quá trình sa mạc hóa tại các vùng phía bắc.

Tại đây, các kỹ thuật trồng trọt trong nhà kính cho phép cây trồng chịu được mùa đông khắc nghiệt với nhiệt độ có thể xuống dưới -30°C, chỉ bằng ánh sáng tự nhiên, màng phủ nhựa và chăn cách nhiệt. Nông sản thu hoạch được đưa đi tiêu thụ tận Thâm Quyến, Hồng Kông (Trung Quốc), kết quả khó hình dung đối với vùng đất từng được xem là “biển chết”.

Channel News Asia (CNA) dẫn lời Liu Xueqin, kỹ thuật viên nông nghiệp tại Engebei, công việc ban đầu chỉ đơn giản là mưu sinh. Nhưng theo thời gian, bà gắn bó với cây trồng như nuôi dạy con cái. Cảm giác nhìn hạt giống nảy mầm, ra hoa, kết trái và được người tiêu dùng khen ngon mang lại niềm tự hào rất đời thường nhưng sâu sắc.

Engebei chỉ là một phần nhỏ trong bức tranh lớn mang tên Chương trình Đai chắn gió Ba phía Bắc (Three-North Shelterbelt Programme), khởi động từ năm 1978 và dự kiến kéo dài đến năm 2050.

Trải rộng trên 13 tỉnh, khu tự trị ở tây bắc, bắc và đông bắc Trung Quốc, chương trình bao phủ gần một nửa diện tích đất nước, nơi tập trung hơn 80% diện tích đất bị sa mạc hóa. Chính quyền Trung Quốc khẳng định nước này đã đạt được mục tiêu không tăng ròng diện tích đất thoái hóa, đánh dấu cột mốc được xem là hiếm hoi trên thế giới.

"Vạn Lý Trường Thành Xanh” ở Nội Mông (Trung Quốc). Ảnh: CNA

Theo CNA, Nội Mông là tuyến đầu của cuộc chiến chống sa mạc hóa. Thành phố Ordos, nằm giữa hai sa mạc Maowusu và Kubuqi, từng hứng chịu hậu quả nặng nề của nạn chăn thả quá mức và biến đổi khí hậu. Kubuqi, sa mạc lớn thứ 7 ở Trung Quốc với diện tích hơn 14.000km², tương đương khoảng 2 triệu sân bóng đá, từng được gọi là “biển chết”.

Ngày nay, những dải pin mặt trời kéo dài hàng trăm kilomet phủ lên cồn cát, hình thành “Vạn Lý Trường Thành năng lượng mặt trời”, cung cấp điện sạch cho Bắc Kinh và vùng lân cận, đồng thời giảm phụ thuộc vào than đá.

Song song các dự án quy mô lớn là những công việc thầm lặng nhưng không kém phần gian khổ. Hàng nghìn lao động nhập cư, như Zhao Xinian, ngày ngày cắm mình giữa gió cát để dựng lưới rơm, trồng cây bụi, gieo cỏ bản địa nhằm cố định cát.

Điều kiện sống khắc nghiệt, thiếu nước, thiếu điện và thường xuyên đối mặt với bão cát khiến nhiều người bỏ cuộc. Song, Zhao chọn ở lại và dần trở thành nhà thầu lớn, quản lý tới hàng nghìn lao động trong mùa cao điểm. Với anh, trồng cây không chỉ là công việc mà còn là quá trình “tự chữa lành”.

Thành công hôm nay là kết quả của nhiều thất bại trong quá khứ. Những năm đầu, tỷ lệ cây sống sót chỉ khoảng 30%. Các nhà khoa học nhận ra rằng gió cát mới là rào cản lớn nhất. Từ đó, các kỹ thuật như trồng sâu kết hợp bơm nước trực tiếp vào rễ, lựa chọn loài cây phù hợp và gieo trồng thử nghiệm được phát triển. Nhờ tích lũy kinh nghiệm suốt 40 - 50 năm, tỷ lệ cây sống ở một số khu vực hiện đạt tới 85%.

Sau hơn 4 thập kỷ, độ che phủ rừng tại Trung Quốc tăng từ 5% lên 14%, bão bụi nghiêm trọng giảm dần ở một số khu vực và các con sông lớn như Hoàng Hà được bảo vệ tốt hơn khỏi cát xâm lấn. Song, con đường phía trước vẫn dài. Chương trình Đai chắn gió Ba phía Bắc còn gần 25 năm nữa mới kết thúc, đòi hỏi sự kiên trì, đầu tư khoa học và sáng tạo không ngừng.

Chính sự kết hợp giữa khoa học, chính sách, sức lao động con người và những câu chuyện rất đời ấy đã khiến nỗ lực chống sa mạc hóa của Trung Quốc thu hút sự chú ý. Đó không chỉ là cuộc chiến với thách thức thiên nhiên, mà là hành trình học cách sống chung, cải tạo và gìn giữ môi trường cho các thế hệ mai sau.

THƯ LÊ