Bể cá khổng lồ trong quán cà phê 1.000 m2 ở Thảo Điền gây tranh cãi

Khách chụp hình trước bể cá trong quán cà phê ở phường An Khánh. Ảnh: P.L.

Cuối tháng 12/2025, bên ngoài một quán cà phê được trang trí theo phong cách anime (phim hoạt hình có phong cách đặc trưng của Nhật Bản) ở phường An Khánh, hồ cá kích thước lớn thu hút sự chú ý của nhiều người đi đường.

Bước vào bên trong, đông đảo bạn trẻ mang theo máy ảnh, điện thoại, xếp hàng đợi chụp ảnh.

Việc chiếc bể được đặt trong khu vực phục vụ khách nhanh chóng dấy lên nhiều tranh cãi. Nhiều người cho rằng dù không có tiếp xúc trực tiếp, việc đặt động vật trong môi trường đông người, ánh sáng nhân tạo, đèn flash và tiếng ồn liên tục vẫn làm lo ngại về phúc lợi sinh học và mục đích khai thác thương mại.

Câu chuyện tại TP.HCM chỉ là phần nổi của tảng băng chìm trong cơn sốt "cà phê động vật" đang phổ biến khắp châu Á, một xu hướng đang đặt ra những dấu hỏi nghiêm trọng về đạo đức.

Quán cà phê thành "nhà tù động vật"

Tại các thủ đô sầm uất như Bangkok (Thái Lan), Seoul (Hàn Quốc) hay Tokyo (Nhật Bản), TP.HCM và Quảng Châu (Trung Quốc), mô hình cà phê thú cưng đã phát triển, vượt xa khỏi những con vật quen thuộc như chó, mèo, theo The Guardian.

Giờ đây, người ta có thể vừa uống trà vừa vuốt ve rái cá, cú mèo, thậm chí là các loài linh trưởng nhỏ, trong đó, đáng chú ý là chuột lang nước (capybara). Những con vật lẽ ra phải thuộc về rừng sâu hay sông nước, nay bị giam cầm trong những chiếc lồng kính điều hòa, tiếp xúc với ánh sáng nhân tạo và tiếng ồn suốt 12 tiếng/ngày.

Mô hình quán cà phê capybara mọc lên ở nhiều đô thị châu Á trong những năm gần đây nhờ sự nổi tiếng của loài động vật này. Loài động vật bán thủy sinh xuất hiện trong hơn 600.000 bài đăng trên TikTok.

Rất đông người trẻ kéo đến quán cà phê có bể cá khổng lồ ở Thảo Điền để chụp ảnh. Ảnh: P.L.

Ở Bangkok, khách hàng phải trả 400 baht (khoảng 335.000 đồng) cho một buổi vuốt ve kéo dài 30 phút với con vật, cùng với một vài con meerkat (chồn đất) và chuột tre Trung Quốc. Cửa mở 12 tiếng/ngày, 7 ngày/tuần.

Elizabeth Congdon, nhà sinh vật học về capybara tại Đại học Bethune-Cookman ở Florida (Mỹ), cho biết chính mức độ ngoan ngoãn, dễ nuôi trong vườn thú và tính xã hội khiến capybara được ưa chuộng rộng rãi.

Tuy nhiên, các tổ chức bảo tồn chỉ ra rằng việc trưng bày động vật trong môi trường không phù hợp với tập tính sinh học, dù không tiếp xúc, vẫn có thể gây căng thẳng kéo dài.

Theo The Guardian, ánh đèn mạnh, âm thanh liên tục, không gian hạn chế và nhịp sinh hoạt đảo lộn khiến nhiều loài, đặc biệt là động vật hoang dã hoặc bán hoang dã, suy giảm sức khỏe theo thời gian. Trong trường hợp các quán cho phép tương tác trực tiếp, rủi ro còn cao hơn, khi động vật bị biến thành công cụ tạo nội dung, phải "làm việc" theo lịch kinh doanh.

Đáng chú ý, nhiều loài xuất hiện trong các mô hình này vốn không phải thú nuôi phổ biến, thậm chí nằm trong nhóm cần được bảo vệ. Việc chúng xuất hiện công khai trong quán cà phê vô hình trung làm mờ ranh giới giữa bảo tồn và thương mại.

Nguy cơ tiếp tay buôn bán động vật

Các chuyên gia bảo tồn cảnh báo trào lưu này đang "bình thường hóa" việc nuôi nhốt các loài nguy cấp, khiến công chúng lầm tưởng rằng động vật hoang dã có thể dễ dàng thuần hóa như thú cưng trong nhà.

Việc động vật được "đóng gói" trong trải nghiệm cà phê, hình ảnh dễ thương, hiền lành sẽ tạo cảm giác chúng phù hợp với đời sống con người. Điều này có thể thúc đẩy nhu cầu sở hữu và kinh doanh thú cưng lạ, kéo theo nguy cơ gia tăng thương mại động vật hoang dã, hợp pháp lẫn bất hợp pháp.

Dựa trên một nghiên cứu do Bonebrake đồng tác giả trên tạp chí Conservation Letters, có đến 406 quán cà phê động vật trên khắp châu Á vào năm 2019, chỉ hơn 1/4 trong số đó chứa các loài kỳ lạ.

Sự phát triển của các quán cà phê capybara nhờ độ nổi tiếng của loài gặm nhấm này trên mạng xã hội. Ảnh: Gloria Dickie.

Bên cạnh đó, trong số hơn 250 loài ngoại lai được ghi nhận, gần một nửa bị đe dọa tuyệt chủng hoặc có dân số giảm trong tự nhiên.

Vào tháng 5/2025, cảnh sát đã thu giữ năm con capybara từ những kẻ buôn người ở Costa Rica. Đối với quốc gia ở Trung Mỹ, việc buôn bán capybara là bất hợp pháp do lo ngại chúng có thể trốn thoát và phát triển mạnh trong tự nhiên.

"Loài gặm nhấm sinh sản nhanh chóng, có thể chịu được phạm vi nhiệt độ rộng và có chế độ ăn uống linh hoạt gồm cỏ và thực vật thủy sinh", Elizabeth Congdon nói.

Trong khi đó, Scott Roberton, giám đốc điều hành của một nhóm chống buôn bán động vật hoang dã tại Hiệp hội Bảo tồn Động vật Hoang dã (WCS), cho biết tác động của các quán cà phê thú cưng đối với việc buôn bán động vật hoang dã bất hợp pháp không chỉ giới hạn ở việc động vật bị vận chuyển trái phép, mà còn là cách chúng có thể kích thích nhu cầu.

"Đột nhiên, bạn khuyến khích mọi người rằng có một loài động vật kỳ lạ mà bạn có thể nuôi và cho ăn. Có bao nhiêu người rời khỏi quán cà phê đó và nói 'Tôi muốn một con capybara?'", Roberton đặt nghi vấn.

Hà Vi