Trong không gian văn hóa truyền thống của người Mường, bếp lửa không chỉ là nơi nấu nướng, sưởi ấm mà còn là trung tâm linh thiêng của mỗi gia đình. Gắn liền với đó là tục cúng vía bếp, một nghi lễ dân gian mang đậm dấu ấn tín ngưỡng, thể hiện quan niệm sâu sắc của người Mường về sự gắn bó giữa con người với thế giới tâm linh.
Mỗi độ Tết đến, xuân về, khi cái lạnh của mùa đông dần nhường chỗ cho nắng xuân ấm áp, mùi nếp mới lại lan tỏa trong những gian bếp quen thuộc của mỗi gia đình Việt. Trong dòng chảy ấy, phong tục gói bánh chưng vẫn hiện diện như một nghi thức mở đầu cho Tết vừa mộc mạc mà thiêng liêng, giản dị mà bền bỉ. Trải qua bao biến thiên của lịch sử và nhịp sống hiện đại, chiếc bánh chưng vẫn giữ nguyên giá trị biểu tượng, gói trong mình triết lý nhân sinh, đạo lý gia đình và tinh thần cộng đồng của dân tộc.
Cúng ông Công ông Táo vào ngày 21 tháng Chạp là điều nhiều gia đình lựa chọn trong nhịp sống hiện đại. Vậy cúng sớm có đúng phong tục và ảnh hưởng gì đến ý nghĩa tâm linh?
Với những gia đình vừa chuyển nhà, làm lễ nhập trạch thì việc rước ông Táo từ nhà cũ về nhà mới là nghi thức tâm linh quan trọng, thể hiện sự chu toàn trong thờ cúng và mong cầu bếp lửa ấm êm, gia đạo hanh thông. Gia chủ có thể tham khảo cách thực hiện dưới đây.
Khi sắc xuân đang chộn rộn, khắp làng trên xóm dưới xã Thạch Bình lại thức cùng ánh lửa hồng bên nồi mật mía đêm đông. Trong cái rét ngọt những ngày giáp Tết, hương mật thơm nồng nàn như gom góp cả tinh túy đất trời, quyện vào gió sớm mang theo hồn quê xứ sở.
Trên mảnh đất xứ Mường của xứ Thanh, Ng hệ nhân Ưu tú Lê Thị Hương ở thôn Minh Nguyên, xã Minh Sơn, thuộc lớp người 'tiếp lửa' văn hóa dân tộc Mường. Lớn lên bên bếp lửa nhà sàn và những lời hát xường ngọt ngào sâu lắng, đã thắp lên trong chị tình yêu với văn hóa truyền thống.
Mâu thuẫn từ việc đi mua rượu, C. đã đổ hơn 4 lít xăng xuống nền nhà rồi tạt trực tiếp lên người vợ. Thời điểm này, nạn nhân đang ngồi cạnh bếp lửa, ngọn lửa bùng phát khiến vợ và 1 người khác bị bỏng nặng.
Sau cuộc nhậu với cháu vợ, C. xảy ra mâu thuẫn với vợ khi bị ngăn cản đi mua thêm rượu. Trong lúc nóng giận và có nồng độ cồn trong người, C. đã dùng xăng tạt vào người vợ và cháu vợ ngay bên bếp lửa đang cháy, khiến hai nạn nhân bị bỏng nặng.
VHXQ - Mỗi mùa tháng Chạp, chỉ cần đi ngang gian bếp đỏ lửa, Tết đã kịp về trong ký ức. Những người giữ bếp, giữ nghề, cũng giữ lại hương Tết cho phố phường.
Mâm cúng ông Công ông Táo tươm tất không chỉ là nét văn hóa thể hiện lòng biết ơn của mỗi gia đình đối với các vị thần cai quản bếp lửa, mà còn gửi gắm mong ước về một năm mới bình an, no đủ.
Giữa vùng biên viễn phía Tây Thanh Hóa, đồng bào Khơ Mú đang gìn giữ bản sắc dân tộc bằng chính hơi ấm nếp nhà.
Năm nào cũng thế, khi hoa mận nở bung trắng cả sườn đồi, hoa đào rực rỡ khoe sắc, cũng là lúc làn gió mùa xuân gõ cửa từng nhà. Hòa chung không khí rộn ràng đón Tết ấy, gần 40 hộ dân tộc Dao ở thôn vùng cao Phiêng Lằm, xã Yên Thịnh cũng tất bật chuẩn bị đón xuân mới, với những phong tục, tập quán mang đậm bản sắc văn hóa của người Dao đỏ…
HNN - Từ đầu tháng Chạp, những làng quê vốn yên ắng ở xã Vinh Lộc bỗng nhộn nhịp hẳn. Tiếng cười nói, tiếng lách tách của những bếp lửa cùng hương thơm của các loại mứt, bánh khiến Tết như đang đến rất gần. Người dân nơi đây một phần làm bánh, mứt để kiếm thêm thu nhập, nhưng hơn cả là giữ hương vị Tết quê đậm đà cho những người con xa xứ khi thưởng thức món quà quê đặc sản này.
Trong đời sống của đồng bào vùng cao, không có hình ảnh nào vừa thân thuộc vừa linh thiêng như bếp lửa. Dù ở bản Tày giữa mênh mang sông nước Lô - Gâm, trên triền núi đá Đồng Văn của người Cờ Lao hay giữa mây mờ rẻo cao của người Mông, ngọn lửa ấy vẫn cháy âm ỉ, đỏ bền như mạch sống của núi rừng - sưởi ấm con người, gìn giữ văn hóa và gắn kết cộng đồng qua bao thế hệ.
Đêm xuống, không gian thật tĩnh lặng. Chỉ khi đó mới nghe vọng lại tiếng lách cách thoi đưa. Đó là Mường Be (gồm các xóm Be Trên, Be Dưới và Be Ngoài, xã Quyết Thắng) - Một Mường Be bình yên với nhịp sống chậm trong mùa thêu gấm, dệt hoa. Điều mà chẳng mấy ai còn cảm nhận được ở nơi nào khác giữa nhịp sống vội vã...
Khi sương phủ kín bản và gió lạnh tràn về từ đỉnh núi, âm thanh mùa xuân lại vang vọng khắp rẻo cao xứ Thanh. Tiếng gà gáy sớm hòa cùng tiếng chày giã bánh dày rộn ràng bên bếp lửa hồng, đánh thức vị Tết đặc trưng của người Mông. Từ hạt nếp nương thơm dẻo, chiếc bánh dày tròn trịa không chỉ là món ăn truyền thống mà còn gói trọn ký ức và bản sắc văn hóa tộc người nơi rẻo cao.
Trong tập 18 'Gia đình Haha', cuộc sống của anh Hà, chị Thông, bé Thư, bé Thắng khiến khán giả xúc động về những con người bình dị luôn giữ gìn nét đẹp văn hóa truyền thống.
Giữa trung tâm Sa Pa, Không gian văn hóa 'Sa Pa – Tinh hoa hội tụ' ra đời như một điểm nhấn mới của du lịch trải nghiệm, nơi tái hiện sinh động đời sống, phong tục và nghề truyền thống của các dân tộc thiểu số, góp phần bảo tồn bản sắc văn hóa, mở ra hướng phát triển du lịch bền vững, lấy người dân làm chủ thể và văn hóa làm nền tảng.
Chương trình Tết mang đậm bản sắc dân tộc trên VTV5 năm nay đổi mới cách kể chuyện, lấy đời sống cộng đồng tại làng Tày Thái Hải làm trung tâm thay vì các màn trình diễn dàn dựng.
Trong cái lạnh rất riêng của Tết vùng cao xã Pà Cò, chỉ cần được ngồi bên bếp lửa hồng, đưa hai bàn tay hơ ấm và chậm rãi thưởng thức chiếc bánh giầy thơm dẻo, người ta thấy mùa Xuân như đến sớm hơn. Giữa mênh mang núi rừng, vị nếp nương quyện khói bếp và tiếng cười nói rộn ràng tạo nên một cảm giác ấm áp rất khó quên - cái ấm không chỉ của lửa mà còn của tình người, của phong tục, tập quán đã được gìn giữ qua bao thế hệ.
Nhịp sống hiện đại đang dần lan tới các bản làng vùng cao, ở tổ dân phố 32 thôn Tha, phường Hà Giang 1 vẫn có một không gian yên bình, nơi văn hóa người Tày được gìn giữ một cách tự nhiên.
Làng bánh tráng hơn 40 năm tuổi ở Đắk Lắk đang hối hả phục vụ đơn hàng Tết, người dân làm việc không ngừng để kịp thời cung cấp cho thị trường.
Giữa những ngày cuối năm tất bật, tự tay sên một mẻ mứt dừa thơm dịu vị trà xanh hay nồng nàn hương cà phê cũng là cách để căn bếp ấm hơn và lòng người rộn vui đón chờ một năm mới sắp đến.
Không chỉ dừng lại ở việc 'ăn Tết', khi đời sống ngày càng nâng cao, người dân ngày càng quan tâm hơn đến việc 'chơi Tết', 'xem Tết', 'đọc Tết'. Vì thế, những cuốn sách Tết đã dần trở thành món ăn tinh thần không thể thiếu của nhiều gia đình.
Tập 17 'Gia đình Haha' khắc họa vai trò của các thành viên - nay đã trở thành những người thân trong gia đình: chủ động quán xuyến nếp nhà và san sẻ những âu lo thầm kín của gia đình chị Thông. Hành trình lần này là tâm thế của những người con đi xa trở về – một sự gắn kết tình thân mà hiếm chương trình truyền hình thực tế nào chạm tới được.
Mùa đông ở vùng cao biên giới Tây Giang đến bằng cảm giác. Khi sương bắt đầu ở lại lâu hơn trên mái nhà sàn, gươl làng, người Cơ Tu biết: đã đến lúc mang củi đi tặng nhau.
Pà Cò là xã vùng cao của tỉnh Phú Thọ, đồng bào Mông nơi đây có những nét văn hóa truyền thống đặc sắc. Trong đó, nghề làm trang sức là một phần quan trọng trong đời sống của người dân.
Tập 17 'Gia đình Haha' khắc họa vai trò của các thành viên, nay đã trở thành những người thân trong gia đình. Các thành viên chủ động quán xuyến nếp nhà và san sẻ những âu lo thầm kín của gia đình chị Thông.
Dưới chân những dãy núi trùng điệp của thung lũng Mường Bi, nghệ nhân ưu tú, thầy mo Bùi Văn Lựng, xóm Mường Lầm, xã Mường Bi dành gần trọn cuộc đời mình lặng lẽ gìn giữ, trao truyền ký ức cộng đồng qua từng lời mo, câu hát, chuyện thơ và nghi lễ. Với bà con nơi đây, ông là 'người giữ hồn thiêng đất Mường'. Ông không chỉ là một thầy mo, mà chính là một pho sử sống của đất Mường Bi.
Trong không khí rộn ràng đón xuân mới, triển lãm 'Hoa Tết - sắc quê' của họa sĩ Quỳnh Thơm sẽ diễn ra từ ngày 31/1 đến 9/2 tại Nhà triển lãm 16 Ngô Quyền, Hà Nội.
23h đêm, gió rét và những hạt mưa bay khiến nhịp sống Thủ đô chùng lại. Giữa không gian tĩnh mịch của hồ Gươm hay góc công viên vắng, hơi ấm vẫn được thắp lên từ những bếp lửa ven đường và câu chuyện của những người chọn thức cùng thành phố.
Thời điểm này, làng nghề miến dong Vạn Thành, xã Thăng Bình bắt đầu bước vào vụ bận rộn nhất trong năm. Các hộ đang chạy đua với thời gian, miệt mài sản xuất để kịp hoàn thành đơn hàng phục vụ thị trường tết.
Nhiều cuộc hôn nhân Gen Z phải đối mặt với những 'cơn sang chấn' khi những cô vợ trẻ dành quá nhiều thời gian cho thế giới ảo, bỏ mặc bếp lửa lạnh lẽo và nhà cửa nhếch nhác. Sự thiếu hụt kỹ năng nội trợ cùng thói quen lười biếng không chỉ khiến người chồng mệt mỏi mà còn làm sâu sắc thêm khoảng cách thế hệ về trách nhiệm gia đình.
Trong dòng chảy vô thủy vô chung của thời gian, sự luân chuyển giữa các mùa trong một năm thường tạo ra những khúc giao mùa tuyệt đẹp.
Giữa tiết trời cuối năm, mùa xuân đang lặng lẽ trở về trong nhịp sống bình dị của các bản làng vùng cao Tuyên Quang, nơi mới trải qua cơn lũ dữ vài tháng trước.
Những ngày cận tết, không khí Làng nghề bánh tét Hội Gia (phường Mỹ Phong, tỉnh Đồng Tháp) rộn ràng hơn thường ngày. Từ sáng sớm đến khuya, bếp lửa đỏ hồng, khói quyện hương nếp mới, đậu xanh, thịt mỡ lan khắp xóm nhỏ. Trong nhịp làm nghề tất bật ấy, từng đòn bánh tét được gói ghém không chỉ cho kịp đơn hàng, mà còn gói trọn hương vị tết quê, giữ gìn nghề truyền thống.
Mỗi độ Tết về, làng nghề bánh khô mè Quang Châu (Đà Nẵng) lại rộn ràng đỏ lửa từ sớm đến khuya, cho ra lò những mẻ bánh giòn thơm, đậm hương vị xứ Quảng.
Sự trân trọng bếp lửa, thể hiện nét sinh hoạt văn hóa đoàn kết, ấm cúng và thân thiện của bà con dân tộc Mường đã được lưu giữ từ bao đời nay. Chính vì thế, Lễ cúng vía bếp (Khôồng bếp) được người Mường đặc biệt chú trọng.
Không gian 'Tết xưa' tại Làng nghề Nha Trang xưa đang thu hút đông đảo người dân và du khách. Không gian tái hiện Tết cổ truyền với mái nhà xưa, chợ Tết, bếp lửa và các trò chơi dân gian.
'Có lẽ từ xa xưa lắm, rượu cần đã có và gắn bó với đời sống của người dân nơi đại ngàn Pù Luông. Rượu cần đã theo chân tôi đi qua bao mùa nương lúa, mùa hội, chứng kiến bao đôi lứa nên vợ chồng và gắn bó với nhiều lễ tục trong đời sống của đồng bào', bên chóe rượu cần, ông Hà Khắc Tiệp, thôn Tân Thành, xã Pù Luông bồi hồi kể lại.
Chiếc nùn rơm ngày đông, bếp lửa ấm của ngoại, mùi khói rơm thuở nào đã trở thành một miền thương nhớ, thao thiết mãi trong tôi, để rồi mỗi lần trở về, lại thấy mình được sưởi ấm, được yêu thương.