Tư duy đã lớn lên, cách làm phải sáng tạo

Tư duy lớn hơn, cách làm sáng tạo hơn

Nhìn lại năm 2025, trong nước, chúng ta thấy sự chỉ đạo của Đảng hết sức đứng đắn, có tầm nhìn rất xa. Từ Nghị quyết 57 về đột phá phát triển KH-CN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, sau đó còn các nghị quyết khác về hội nhập quốc tế, về xây dựng các văn bản vi phạm pháp luật, về phát triển kinh tế tư nhân, phát triển doanh nghiệp nhà nước, rồi có nghị quyết về y tế, giáo dục, gần nhất là về văn hóa. Chúng ta còn chọn được ngày Văn hóa Việt Nam, mọi người được nghỉ mà vẫn hưởng lương. Như vậy, chúng ta có định hướng phát triển và các ngành, các lĩnh vực đều được quan tâm.

TS. Trần Văn Tùng.

Sau khi có các nghị quyết của Đảng, việc xây dựng và ban hành các cơ chế, các chính sách đã được các Bộ, các ngành thực hiện rất nghiêm túc và khẩn trương. Trong lĩnh vực KH-CN, năm 2025 đã ban hành mới, sửa đổi, bổ sung khoảng 10 luật. Có những luật như về trí tuệ nhân tạo là hoàn toàn mới hết. Những luật đó đã tạo hành lang và pháp lý cho KH-CN.

Năm qua tất cả các cơ quan làm công tác quản lý đều tập trung cụ thể hóa và triển khai các chỉ đạo của các nghị quyết của Đảng. Chính phủ ban hành chương trình hành động của Chính phủ, các bộ ngành xây dựng các chương trình hành động của bộ ngành, tạo ra sự đồng bộ từ chỉ đạo của Đảng, hành lang pháp lý, chương trình hành động của Chính phủ, các chương trình hành động cụ thể hóa và triển khai ở các lĩnh vực.

Để thực hiện thành công chỉ đạo và các chương trình hành động, chúng ta phải chuẩn bị cơ sở vật chất, hạ tầng, các nguồn lực về tài chính, nguồn lực về tổ chức, nguồn lực về con người. Trong ngành khoa học, nói về tiền thì lần này chúng ta không chỉ tính trên ngân sách mà tính trên GDP của đất nước. Nguồn lực dành cho KH-CN hơn hẳn so 2% chi ngân sách trước kia, giờ đây là 2% GDP. Điều kiện có, chúng ta chỉ cần làm sao sử dụng cho có hiệu quả.

Hiện nay, tư duy và nhận thức của chúng ta đã khác và lớn hơn trước nhiều, vươn lên nhiều trong thời kỳ mới. Suy nghĩ lớn, cách làm cũng phải khác đi, phải sáng tạo.

Đất nước ta đang có những bước chuyển rất lớn, có những cách làm rất quyết liệt với khát vọng phát triển mạnh mẽ. Tôi hy vọng KH-CN, đổi mới sáng tạo cùng chuyển đổi số sẽ đóng góp thật đắc lực vào sự phát triển KT-XH của đất nước.

Thế giới đang tiến lên rất nhanh

Nhìn ra thế giới, KH-CN đang có sự phát triển mạnh mẽ, các nước đang tập trung vào phát triển cho AI - trí tuệ nhân tạo rất nhiều. Người ta đánh giá rằng là AI sẽ là một trong những nhân tố mạnh mẽ nhất để thúc đẩy phát triển của tất cả các nước. Để làm được việc đó thì chúng ta phải biết sử dụng AI một cách rất thông minh. Gần đây Hà Nội lắp đặt mấy nghìn cái camera, trong đó có 2 nghìn camera là AI xử lý giao thông thông minh. Đấy là một trong những bài toán mà AI chứng minh ngay hiệu quả. Với AI, chúng ta tập trung rất mạnh mẽ xây dựng dữ liệu. Về việc này, tôi đánh giá rất cao VNEID của Bộ Công an làm. Khi đã xây dựng được cơ sở dữ liệu như thế, người dùng chỉ cần vào VNEID là có căn cước công dân, bảo hiểm y tế, bảo hiểm xã hội, rồi tích hợp với bằng lái xe, đăng ký xe... Việc quản lý dữ liệu ở Việt Nam sẽ rất thống nhất, các cơ quan có điều kiện để dùng cơ sở dữ liệu ấy phục vụ cho công tác quản lý của mình.

Vừa rồi tôi làm việc với một số đơn vị ở Trung Quốc, thấy họ đã đi trước chúng ta vài chục năm. Họ đã chuẩn bị cho ô tô tự hành chạy trên đường, đã ban hành luật cho xe tự hành. Chúng ta sẽ thấy bắt đầu xuất hiện những đoạn đường hoàn toàn không có người lái. Hay một khái niệm mới là nền kinh tế 300 mét - vận chuyển hàng hóa bằng phương tiện bay tầm thấp với tốc độ nhanh và an toàn - ở Việt Nam cũng đã nói đến. Nhưng Trung Quốc thậm chí bắt đầu thực hiện cấp phép cho ô tô bay chở người, như ở Thượng Hải và một số thành phố lớn. Rõ ràng đây là một cuộc cách mạng, thay đổi về logistic rất lớn.

Trong công nghiệp, nông nghiệp, người ta cũng ứng dụng AI, IoT, đã cá thể hóa, theo dõi hằng giờ hằng ngày. Trồng một cái cây lâu năm, người ta đưa vào một cái bầu trồng, cung cấp phân nước và các điều kiện dinh dưỡng cho nó theo yêu cầu trong thời gian thực, giảm tất cả các chi phí cho cây và hợp lý hóa cao nhất cho việc trồng.

Tạo ra năng lực công nghệ của đất nước

Khi làm việc, các bạn Trung Quốc sẵn sàng chuyển giao, chia sẻ với Việt Nam. Người ta đã hoàn thiện rồi, đi trước rồi. Việt Nam cũng là một điểm đến của họ. Tôi rất mong những điều ấy có thể chia sẻ và chúng ta có thể học tập được. Cần nghiên cứu công nghệ của các nước khác nữa, Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc… nếu phù hợp với Việt Nam.

Chúng ta phải đưa ra được những sản phẩm đạt tiêu chuẩn của Việt Nam và của các nước, của các thị trường khác. Có đạt tiêu chuẩn thì người ta mới chấp nhận. Ngay như đánh bắt hải sản cũng phải đáp ứng tiêu chuẩn, nếu không các nước không nhập sản phẩm của Việt Nam ngay. Mà muốn đạt được tiêu chuẩn thì điều tiên quyết là người kinh doanh, sản xuất, chế biến… phải có năng lực công nghệ. Năng lực công nghệ ở đâu ra? Chúng ta có thể nhận chuyển giao, có thể nghiên cứu, có thể nhận từ các viện nghiên cứu của trường đại học ở trong nước và ngoài nước rồi chuyển giao cho khu vực doanh nghiệp, các tổ chức sản xuất kinh doanh. Việc phát triển công nghệ, tạo ra được một năng lực công nghệ của đất nước, đó là điều rất quan trọng của chúng ta.

Để làm được điều ấy, tôi rất mong muốn các doanh nghiệp nhìn lại mình, tăng cường học tập, đào tạo, đào tạo lại, cập nhật kiến thức. AI ra đời, toàn xã hội phải bổ sung kiến thức, cập nhật kiến thức, phải đào tạo lại kiến thức về công nghệ mới, về AI, robot, IoT. Những công nghệ của cách mạng công nghiệp 4.0 rất quan trọng và phải được đào tạo, dạy và phổ biến cho nó phù hợp với từng ngành, từng lĩnh vực. Như Hội Thông tin Khoa học và Công nghệ chúng tôi cũng đã đào tạo cho các thành viên ngành thư viện về ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong lĩnh vực thư viện, học cách sử dụng nó như thế nào để tốt hơn cho công việc chuyên môn của mình.

Tôi rất mong muốn Hội Thông tin Khoa học và Công nghệ tham gia vào việc kết nối các nguồn cung - cầu công nghệ, kết nối công nghệ trong nước và nước ngoài, xây dựng các cơ sở và kết nối dữ liệu. Trước mắt, chúng ta xây dựng những cơ sở dữ liệu và kết nối trong nước với nhau, và cùng phối hợp với các sản giao dịch công nghệ đang được xây dựng ở Hà Nội, TP.HCM, Đà Nẵng, với các sản giao dịch công nghệ đã và đang được bắt đầu đưa vào hoạt động. Tôi có làm việc với sàn giao dịch công nghệ Hà Nội, thấy sàn đang rất cần thông tin công nghệ, chuyên gia thẩm định đánh giá công nghệ, chuyên gia vận hành sàn giao dịch công nghệ.

Trong việc kết nối, phải làm rất cụ thể và thiết thực, tránh tình trạng hình thức. Khi tôi tham gia cuộc trao đổi của một nhóm đang chuẩn bị kết nối các bên cung cấp công nghệ của Trung Quốc với nhau, họ rất quan tâm tìm những người thực sự cần công nghệ, và phải tìm ra công nghệ thật sự tốt. Làm có hiệu quả thì họ mới có lợi, nếu không thì họ chẳng được gì. Công nghệ được chuyển giao thì họ mới được chia phần. Vì vậy các sàn giao dịch phải là nơi rất tin cậy để bên cần mua, cần bán tìm đến. Muốn như vậy, không chỉ cần cơ sở vật chất mà phải có chuyên gia, những người có khả năng đánh giá công nghệ, định giá công nghệ.

Hội Thông tin Khoa học và Công nghệ nếu tham gia được vào các quá trình, làm các dịch vụ đào tạo, dịch vụ cung cấp thông tin, dịch vụ kết nối với các cơ sở dữ liệu công nghệ trong và ngoài nước sẽ giúp cho các cơ quan quản lý nhà nước, cho các doanh nghiệp, các tổ chức trong xã hội nâng cao năng lực công nghệ. Những việc này nếu làm tốt, việc chuyển giao công nghệ không chỉ với Trung Quốc mà cả Mỹ, Nhật, Hàn Quốc, châu Âu nữa… sẽ có lợi với chúng ta.

“

TS. Trần Văn Tùng - Chủ tịch Hội Thông tin Khoa học và Công nghệ Việt Nam