Những anh hùng trở về từ lòng đất

Những hành trình sống dậy cùng ký ức

Dằng dặc suốt mấy chục năm qua là nỗi chờ đợi và day dứt khôn nguôi của biết bao gia đình liệt sĩ. Có những người cha, người mẹ mòn mỏi ngóng trông nhưng không kịp đợi ngày con trở về; có những người vợ tảo tần, những người em, người con lặn lội kiếm tìm dấu tích người thân. Tất cả chỉ mong biết được nơi cha, anh mình đã nằm lại, nơi những người anh hùng đã hy sinh vì nền độc lập, tự do và sự thống nhất của Tổ quốc. Việc xác định danh tính, “trả lại tên” cho các liệt sĩ và đưa các anh trở về với quê hương, với đất mẹ không chỉ là trách nhiệm mà còn là mệnh lệnh từ trái tim của những người đang sống hôm nay.

Nghĩa trang Liệt sĩ quốc gia Trường Sơn có 10.197 mộ liệt sĩ, trong đó có 1.137 mộ còn thiếu thông tin và 93 mộ chưa xác định được thông tin

Theo thống kê, trong các cuộc kháng chiến bảo vệ Tổ quốc và thực hiện nghĩa vụ quốc tế, hơn 1,14 triệu liệt sĩ đã anh dũng hy sinh. Đến nay, vẫn còn hơn 200.000 hài cốt liệt sĩ chưa được tìm thấy và hơn 300.000 hài cốt chưa xác định được danh tính. Đằng sau những con số ấy là nỗi đau, sự chờ đợi và khắc khoải kéo dài qua nhiều thế hệ của các gia đình liệt sĩ. Việc tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính liệt sĩ vẫn là trách nhiệm thiêng liêng, thể hiện đạo lý tri ân đối với những người đã ngã xuống vì Tổ quốc, đồng thời góp phần xoa dịu những mất mát chưa thể nguôi ngoai của thân nhân liệt sĩ.

Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ, nhưng trên những vùng biên giới mây phủ, những dải cát miền Trung nắng gió, cao nguyên bazan đỏ bụi hay miền Đông Nam Bộ, thậm chí trên đất bạn Lào và Campuchia, vẫn còn nhiều liệt sĩ chưa được trở về với quê hương. Công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ không chỉ được đẩy mạnh trong khuôn khổ “Chiến dịch 500 ngày đêm” do Chính phủ phát động mới đây, mà đã được các địa phương và lực lượng vũ trang kiên trì thực hiện suốt nhiều thập niên qua.

Những người làm nhiệm vụ hôm nay đi tìm đồng đội không còn giữa khói lửa chiến tranh, mà bằng những bước chân lặng lẽ trên núi rừng, trong hang sâu, dưới lòng sông hay giữa những vùng cát bỏng. Đồng hành với họ là những đêm trắng bên hồ sơ lưu trữ và cuộc chạy đua với ký ức của các nhân chứng ngày một phai nhạt theo thời gian.

Chạy đua với thời gian và ký ức, bởi chiến trường khốc liệt bị bom đạn cày xới năm xưa nay là những cánh đồng xanh, những bãi biển bình yên. Sau hơn nửa thế kỷ, dòng sông đổi hướng, bờ bãi sạt lở, rừng núi thành khu dân cư, nhiều vùng đất đã thay đổi hoàn toàn diện mạo. Cùng với sự đổi thay của cảnh quan, những dấu tích chiến tranh và cả những “tọa độ” trong ký ức của các cựu chiến binh cũng dần phai nhạt theo năm tháng.

Mỗi phần mộ được phát hiện, quy tập, được xác định danh tính không chỉ giúp một gia đình tìm lại người thân, mà còn góp phần làm vơi đi nỗi đau chiến tranh, củng cố niềm tin của nhân dân đối với Đảng, Nhà nước

Ban ngày rong ruổi thực địa, đêm xuống đội quy tập vẫn sáng đèn làm việc. Hành trình chạy đua cùng ký ức là những tấm bản đồ quân sự cũ, hồ sơ liệt sĩ, sơ đồ tác chiến và lời kể của nhân chứng được đối chiếu cẩn trọng từng chi tiết. Có thông tin chỉ từ một câu nói của người dân, có khi chỉ là nỗi nhớ thoáng qua về “một gò đất từng có nhiều nấm mộ”. Nhưng với những người lính làm công tác quy tập, không chi tiết nào bị bỏ qua. Không ít chuyến đi kết thúc trong lặng lẽ khi mọi dấu vết đều rơi vào bế tắc. Nhưng, các cán bộ, chiến sĩ đội quy tập vẫn tiếp tục lên đường. Bởi phía sau mỗi liệt sĩ chưa được quy tập là nỗi mong chờ kéo dài suốt nhiều thập niên của thân nhân.

Để thu thập thêm thông tin, nhiều cuộc gặp gỡ, hội thảo được tổ chức ngay tại địa phương, nơi các cựu chiến binh, cán bộ quy tập và người dân cùng ngồi lại, chắt chiu từng mảnh ký ức chiến tranh để ghép nối manh mối. Từ những thông tin tưởng chừng rời rạc ấy, nhiều dữ liệu quan trọng được kết nối, mở ra thêm hy vọng tìm kiếm hài cốt liệt sĩ. Không ít người dân đã góp phần quan trọng vào hành trình này. Như anh A Hải (Gia Lai), sau khi phát hiện hài cốt và di vật liệt sĩ trong một hang đá trên dãy Chư Păh, đã gìn giữ, hương khói và hỗ trợ lực lượng chức năng quy tập 24 hài cốt liệt sĩ. Tại Quảng Trị, ông Bùi Hữu Tuấn nhiều lần phát hiện mộ liệt sĩ trong khu vườn gia đình, kịp thời báo cơ quan chức năng để quy tập về nghĩa trang. Hơn hai thập niên qua, ông vẫn lặng lẽ thay thân nhân hương khói, tri ân những người lính đã ngã xuống vì độc lập dân tộc.

Cuộc chạy đua với thời gian

Mỗi liệt sĩ được tìm thấy và xác định đúng danh tính không chỉ là thêm một người con trở về với gia đình, quê hương, mà còn giúp khép lại nỗi chờ đợi kéo dài của thân nhân, thể hiện sự tri ân của thế hệ hôm nay đối với những người đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc. Hưởng ứng “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ” (từ ngày 15/3/2026 đến 27/7/2027) hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ, các địa phương trên cả nước đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Chính phủ xác định 6 nhóm nhiệm vụ trọng tâm, gồm hoàn thiện cơ chế, chính sách; xác định địa bàn trọng điểm; tăng cường kiểm tra, giám sát; ứng dụng khoa học - công nghệ; huy động sự tham gia của toàn xã hội và mở rộng hợp tác quốc tế, đặc biệt với Lào và Campuchia.

“Chiến dịch 500 ngày đêm” đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ

Nhiều địa phương trên cả nước đã tiến hành tìm kiếm, quy tập, xác minh thông tin liệt sĩ, cũng như đưa các liệt sĩ từ Campuchia hay từ nước bạn Lào về đất mẹ quê hương. Trong mùa khô 2025-2026, Đội quy tập Quân khu 2 đã tìm kiếm, cất bốc và hồi hương 19 hài cốt liệt sĩ. Tại Nghĩa trang Liệt sĩ Nghi Lộc, xã Đông Lộc, Nghệ An, cuối tháng 5 vừa qua, 80 hài cốt liệt sĩ quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam hy sinh tại Lào đã được truy điệu, an táng trọng thể. Hơn 40 năm qua, hai nước Việt Nam - Lào đã phối hợp quy tập được 12.897 hài cốt liệt sĩ, trong đó 1.680 hài cốt đã xác định được danh tính, 937 hài cốt liệt sĩ đã được bàn giao cho gia đình và địa phương tổ chức an táng tại quê hương.

Cùng với công tác quy tập, nhiều địa phương đang đẩy mạnh xác định danh tính liệt sĩ bằng công nghệ ADN và số hóa dữ liệu. Tại Đà Nẵng, từ đầu năm 2026 đến nay, lực lượng chức năng đã thu nhận mẫu ADN thân nhân liệt sĩ, đồng thời cập nhật dữ liệu của 26.037 liệt sĩ lên hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Giai đoạn 2021-2026, thành phố đã tổ chức 42 đợt tìm kiếm, quy tập được 93 hài cốt liệt sĩ. Trong khi đó, Đội Quy tập 192 Bộ Chỉ huy Quân sự TP Huế đã phối hợp với phía Lào tìm kiếm, hồi hương 8 hài cốt liệt sĩ trong mùa khô 2025-2026.

Nhiều địa phương đã mở rộng hoạt động tìm kiếm tại Lào và Campuchia thông qua hợp tác quốc phòng. Tại Quảng Ngãi, lực lượng chức năng đã khảo sát hàng trăm nguồn tin, quy tập được 10 hài cốt liệt sĩ tại Lào và 6 hài cốt tại Campuchia. Song song đó, hành trình “trả lại tên” vẫn còn nhiều việc phải làm khi toàn tỉnh hiện có gần 14.000 phần mộ liệt sĩ chưa xác định được danh tính trong tổng số gần 38.000 phần mộ tại 127 nghĩa trang liệt sĩ.

Công an TP Đà Nẵng tổ chức thu nhận mẫu ADN của thân nhân liệt sĩ chưa xác định được danh tính

Để triển khai “Chiến dịch 500 ngày đêm”, Ban Chỉ đạo 515 các cấp, được thành lập tại các địa phương theo Quyết định số 515/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, đã thành lập nhiều tổ công tác chuyên trách để đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Từ công tác khai quật, lấy mẫu ADN đến số hóa thông tin, mọi khâu đều được thực hiện khẩn trương, chặt chẽ nhằm tìm lại tên tuổi cho những người đã nằm lại chiến trường suốt nhiều thập niên.

Theo Thiếu tướng Trần Minh Trọng, Phó Chính ủy Quân khu 5, Trưởng ban Chỉ đạo tìm kiếm, quy tập và xác định hài cốt liệt sĩ Quân khu 5, đơn vị đã huy động tối đa nhân lực, tổ chức làm việc 3 ca 4 kíp để đẩy nhanh tiến độ. Mỗi mẫu sinh phẩm được lưu giữ hôm nay là thêm một hy vọng cho các gia đình liệt sĩ đang mòn mỏi chờ tin người thân. Bởi hơn tất cả, việc tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ không chỉ là nhiệm vụ chính trị mà còn là sự tri ân sâu nặng đối với những người đã ngã xuống vì Tổ quốc.

“Chiến dịch 500 ngày đêm” đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ

Hiện cả nước vẫn còn gần 300.000 phần mộ liệt sĩ chưa xác định được danh tính. Đó là những con số khiến cuộc chạy đua với thời gian trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Mỗi hài cốt được tìm thấy, mỗi danh tính được xác lập không chỉ giúp thân nhân vơi bớt nỗi đau chờ đợi mà còn là sự tri ân thiết thực đối với những người đã hy sinh vì Tổ quốc, góp phần bồi đắp đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” của dân tộc. Vì vậy, dù khó khăn đến đâu, lực lượng quy tập cũng quyết tâm tìm bằng được để đưa các liệt sĩ trở về.

Mỗi liệt sĩ được tìm thấy và xác định đúng danh tính không chỉ là thêm một người con trở về với gia đình, quê hương, mà còn giúp khép lại nỗi chờ đợi kéo dài của thân nhân, thể hiện sự tri ân của thế hệ hôm nay đối với những người đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.