Một đời kể chuyện dòng sông

Du khách cảm nhận sâu hơn vẻ đẹp Hòn Kẽm - Đá Dừng qua câu chuyện của ông Tiến. Ảnh: MẾN NGUYỄN

Giữa dòng chảy của sông, ông Phạm Văn Tiến (58 tuổi, thôn Thạch Bích, xã Quế Phước) cùng con đò nhỏ bền bỉ neo mình giữa hai bờ ký ức, ngày ngày kể câu chuyện dòng sông như hạt phù sa lặng lẽ bồi đắp dẫn lối những tâm hồn đồng điệu tìm về thắng tích Hòn Kẽm - Đá Dừng.

Người quê chỉ có tấm lòng

Hơn hai mươi năm lái đò, mái chèo mòn theo con nước, lưng áo sờn với gió sông, ông Phạm Văn Tiến cùng con đò nhỏ ngày ngày chở học trò thôn Thạch Bích qua sông Thu Bồn tìm con chữ.

Khi cây cầu treo nối đôi bờ Thạch Bích và Tứ Nhũ được xây dựng, học trò không còn phải chờ đò đến lớp, con đò tưởng chừng sẽ yên phận bên bãi bồi. Thế nhưng, với ông Tiến, dòng sông chưa bao giờ chỉ là kế sinh nhai. Từ chính con đò năm cũ, người lái đò bắt đầu hành trình mới từ cuối năm 2022: chở du khách ngược dòng Thu Bồn khám phá thắng tích Hòn Kẽm - Đá Dừng, nơi ký ức và hiện tại gặp nhau giữa miền quê Quế Phước.

Con đò trôi chậm theo dòng Thu Bồn, men giữa những vách đá dựng đứng. Trên hành trình đưa đoàn khách trẻ từ trung tâm thành phố ngược nguồn khám phá thắng tích, ông Đặng Văn Tiến bắt đầu kể chuyện sóng nước Thu Bồn.

“Sống bám sông, ăn sóng nói gió… còn sức còn chèo” ông cười hiền, giọng nói hòa lẫn trong tiếng nước vỗ mạn thuyền. Không sách vở, không kịch bản, chỉ bằng ký ức và trải nghiệm của người một đời gắn bó với dòng sông, ông Tiến dẫn du khách đi qua nơi hồn quê xứ Quảng nguyên vẹn trong từng nhịp nước, hơi thở yên vị trong lòng lữ khách.

Một đời neo ở khúc sông quê, chở biết bao thế hệ học trò qua sông tìm con chữ, nhưng khi trò chuyện với đoàn khách trẻ, ông chưa từng nghĩ mình cống hiến. Ông Tiến chỉ giản dị nghĩ rằng, quê hương đã cho mình dòng sông để sống, thì mình trả ơn bằng cách giữ cho dòng sông ấy còn tiếng kể, còn người nhớ, người thương. Con đò cũ vì thế vẫn mải miết theo dòng nước, không phải để mưu sinh, mà để vun đắp nghĩa tình.

Thay dòng sông kể chuyện hồn quê

Theo người làng Quế Phước, hơn hai mươi năm xuôi ngược, con đò nhỏ của ông Tiến đã trở thành một phần không thể tách rời của đời sống nơi đây. Mái chèo của ông bền bỉ cắt nước, đưa học sinh, người dân sang sông trong nắng gắt mùa hè, mưa dầm mùa lũ, và cả những buổi sương mù dày đặc che mờ đôi bờ.

Trên khoang đò chật hẹp, tiếng người làng, trẻ em nói cười, xua tan mệt nhọc, còn ông Tiến lặng lẽ giữ cho chuyến đi được tròn vẹn. Khi cây cầu hoàn thành, ông Tiến chấm dứt công việc lái đò, ông đứng bên sông nhìn dòng nước trôi, trong lòng đan xen niềm vui cùng nỗi trống trải. Nhưng con sông Thu Bồn chưa từng ngừng chảy, người lái đò năm xưa cũng không chọn cách dừng lại. Bến đò cũ khép vai trò giao thông, nhưng mở ra một giá trị của câu chuyện ký ức.

Gần nửa đời người gắn bó với sông, ông Tiến thuộc từng con nước lớn ròng như thuộc nhịp thở của chính mình. Dòng sông Thu Bồn với ông không chỉ là đường đi, mà là cuốn sử sống ghi chép văn hóa, lịch sử, phận người ven sông. Trong câu chuyện ông kể, Thu Bồn hiện ra vừa dữ dội vừa nhân hậu, nuôi sống bao kiếp người lam lũ. Và chính sự am tường ấy khiến người lái đò năm xưa trở thành “ký ức sống” của dòng Thu Bồn, lặng lẽ giữ gìn hồn cốt quê hương giữa nhịp đổi thay hôm nay.

Những đoàn khách tìm về Hòn Kẽm - Đá Dừng thường bất ngờ trước cách ông Tiến dẫn dắt câu chuyện. Ông để dòng Thu Bồn tự chảy qua lời kể của mình. Ông Tiến kể về sự tích dòng Thu Bồn bằng giọng trầm ấm, đó là câu chuyện về Bà Thu Bồn gắn với những huyền tích thuở khai sơn lập làng, chuyện Gành Đá Tiên, bãi đá cổ và bao phận người gửi đời mình theo con nước.

Qua lời kể của ông, tên gọi Hòn Kẽm - Đá Dừng dần được lý giải. Bức tranh quê hương hiện ra không chỉ như một thắng cảnh thiên nhiên, mà còn là nơi hội tụ linh khí núi sông, lưu giữ những khoảnh khắc bình yên của làng quê xứ Quảng.

Rồi khi mạch ký ức được khơi nguồn, ông tiếp tục ngân nga vài câu ca dao xưa về sông nước xứ Quảng. Giữa không gian núi sông trầm mặc, tiếng thơ, tiếng ca hòa cùng nhịp chèo khua khiến du khách có cảm giác như đang bước vào miền ký ức xa xăm, nơi thời gian chậm lại theo từng con sóng. Du khách ngồi lặng nghe, không ít người bồi hồi trước cách ông kết nối thiên nhiên với con người bằng cảm xúc chân thành.

Mỗi câu chuyện ông kể đều thấp thoáng bóng dáng đời sống văn hóa xứ Quảng: từ ca dao, hò vè, đến những tập tục gắn với sông nước, với bến bờ. Có lúc, ông lặng lẽ dừng lời, để con đò thả trôi theo dòng nước, cho mọi người tự cảm nhận vẻ đẹp của những vách đá in bóng xuống dòng sông xanh thẳm. Giữa khoảnh khắc tĩnh lặng ấy, ông mới tiếp lời bằng bài hát “Thu Bồn ơi” mộc mạc, giản dị, nhưng đủ sức làm rung lên những sợi dây cảm xúc sâu kín nhất trong lòng người.

Ông Phan Văn Pháp, Trưởng thôn Thạch Bích, chia sẻ: “Ông Tiến không chỉ là người lái đò đưa khách qua sông, mà còn là người gìn giữ ký ức của làng. Ông kể chuyện chậm rãi, giản dị, nhưng ai cũng cảm nhận được tấm lòng chân thành và tình yêu sâu nặng dành cho mảnh đất này. Với người dân Thạch Bích, ông Tiến là niềm tự hào, là một phần sống động không thể thiếu của Hòn Kẽm - Đá Dừng”.

Ông Tiến hơn 20 năm lái đò chở học sinh tìm con chữ. Ảnh: MẾN NGUYỄN

Nghĩa tình trên dòng Thu Bồn

Đã có rất nhiều văn nghệ sĩ tìm đến bến đò Thạch Bích để ông Tiến chở đi khám phá dòng Thu Bồn. Trong đó, nhà thơ Phan Đắc Lữ, người con xứ Quảng hiện sinh sống tại Thành phố Hồ Chí Minh. Giữa không gian trầm mặc của Hòn Kẽm - Đá Dừng, nhà thơ lặng lẽ nghe người lái đò kể chuyện sông, thấm đẫm tình yêu dành cho Thu Bồn như máu thịt.

Chuyến đò ngắn ngủi trôi qua giữa hai bờ, nhưng dư âm ở lại lâu trong lòng thi sĩ. Ngay sau chuyến đi, cảm xúc còn nguyên vẹn, nhà thơ viết và trao tặng ông Tiến bài thơ “Thương kiểng nhớ quê thì về” như lời tri ân lặng lẽ. Bài thơ không chỉ dành riêng cho ông, mà còn gửi về dòng Thu Bồn, về những con người âm thầm giữ gìn hồn quê giữa nhịp sống đổi thay.

Cách ông Tiến làm du lịch cũng mộc mạc, chân tình như chính con người ông. Ông không đặt nặng chuyện kinh doanh, không tính toán thiệt hơn sau mỗi chuyến đò. Với ông, được kể chuyện quê hương và thấy du khách lắng nghe đã là niềm vui trọn vẹn.

Khách đi đò đưa bao nhiêu thì ông nhận bấy nhiêu có khi vài chục nghìn, có khi chỉ là một cái bắt tay thật chặt nhưng ông đều trân trọng như nhau. Quan trọng hơn cả là câu chuyện về Thu Bồn, về Hòn Kẽm - Đá Dừng có ở lại trong lòng người ghé thăm. Thời gian rảnh, ông Tiến học thêm cách chụp ảnh, quay video, sưu tầm thơ ca, học thuộc, tìm hiểu thêm nhiều kiến thức về Hòn Kẽm - Đá Dừng, về dòng Thu Bồn, để mỗi chuyến đò đều trở thành hành trình dẫn dắt du khách về với hồn quê xứ Quảng.

Không chỉ dừng ở chuyến tham quan ngắn ngủi, ông còn “níu chân” du khách bằng những trải nghiệm đời thường: chiều buông trên bãi bồi, nhóm lửa nướng cá vừa đánh bắt, nghe sông kể chuyện đêm. Nhờ sự chân thành ấy, nhiều du khách ở lại lâu hơn, không chỉ để ngắm cảnh mà để chạm vào nhịp sống tình người của vùng quê ven sông Thu Bồn.

Ông Tiến thường bày tỏ nỗi băn khoăn về Hòn Kẽm - Đá Dừng, nơi không thiếu tiềm năng du lịch, đồng thời lưu giữ nguyên vẹn những câu chuyện dân gian, văn hóa xứ Quảng. Thế nhưng, do địa lý cách trở, nhiều du khách ở xa chưa biết đến, tiềm năng chưa được khai thác đúng mức. Ông kể từng có một số đoàn lữ hành khảo sát, nhưng mọi thứ vẫn còn trên giấy, chưa có sản phẩm thực sự để du khách trải nghiệm trọn vẹn. Dù vậy, ông vẫn kiên nhẫn dẫn khách đi từng bãi bồi, từng khúc sông, kể chuyện với tất cả tâm huyết, với hy vọng một ngày Hòn Kẽm - Đá Dừng sẽ trở thành nơi mọi người đến để nghe và cảm nhận hồn quê xứ Quảng qua dòng Thu Bồn.

Dòng sông vẫn chảy, con đò vẫn trôi, Thu Bồn vẫn ngân vang trong tiếng mái chèo khua, trong lời ca dao, nhịp thở của núi đá, bãi bồi. Câu chuyện về người lái đò vẫn lặng lẽ lan tỏa, như phù sa bồi đắp cho những ai còn biết chậm lại, biết lắng nghe, trân trọng hồn quê ký ức xứ Quảng êm ả như dòng nước Thu Bồn chảy từ thượng nguồn Ngọc Linh kỳ vỹ.

MẾN NGUYỄN