Lê Đào - người chiến sĩ nhà tù Hỏa Lò tròn trăm tuổi

Bí thư Thành ủy Lê Ngọc Quang (thứ 3, bên trái sang) trao Huy hiệu 85 năm tuổi Đảng cho đồng chí Lê Đào. Ảnh: NGỌC PHÚ

Tròn 16 tuổi, Lê Đào đã dấn thân vào cuộc đấu tranh của nhân dân chống lại áp bức, xích xiềng, góp phần giành độc lập tự do cho dân tộc. Ông đã bị thực dân tra tấn ở nhà tù Hỏa Lò, Hà Nội.

Ra tù, người chiến sĩ kiên trung ấy tiếp tục cống hiến liên tục cho sự nghiệp cách mạng. Sau năm 1975 trên cương vị là Ủy viên Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Nam - Đà Nẵng cũ, cụ đã góp phần to lớn khôi phục địa phương trên các lĩnh vực, nhất là xây dựng nền công nghiệp bền vững.

Cuộc đời cách mạng của cụ Lê Đào với nhiều dấu ấn nổi bật. Đặc biệt, tấm lòng của cụ đối với quê hương, bạn bè, đồng chí vẫn luôn in đậm với những kỷ niệm khó phai.

Còn nhớ lúc Ủy ban MTTQ thành phố Đà Nẵng tổ chức kỷ niệm 100 năm ngày sinh của nhà trí thức cách mạng, thi sĩ Hồ Thấu - người đã để lại cho đời câu thơ gan ruột: “Chiến trường ai khóc chia phôi/ Khải hoàn ai nhắc đến người hôm qua” (Thư gởi Phạm Văn Kỳ) - cụ Lê Đào phát biểu rất hay.

Cụ nói: “Tôi là học trò của thầy Hồ Thấu khi thầy sáng lập và trực tiếp dạy ở trường Tân Tân; ngoài nội dung giáo dục văn thể mỹ… thầy còn truyền cho chúng tôi lòng yêu nước thương dân. Tôi vẫn còn nhớ mãi dáng đi nghiêng nghiêng của thầy”.

Cử tọa lúc ấy nghe tâm sự của cụ Lê Đào ai cũng rơm rớm nước mắt.

Hầu như trên diễn đàn Mặt trận Tổ quốc từ các cuộc kỷ niệm danh nhân, ra mắt sách của các tác giả như Cao Hồng Lãnh, Lâm Quang Thự, Hồ Nghinh, Hồ Thấu, Phan Duy Nhân, Nguyễn Đình An, Hồng Quang (Trần Văn Tân)… cụ Lê Đào đều tham dự và phát biểu, ý kiến của cụ lúc nào cũng sâu sắc, đáng nhớ.

Bên cạnh các hoạt động chính trị, cụ Lê Đào còn là nhà hoạt động văn hóa, người có công xây dựng và duy trì hoạt động Câu lạc bộ thơ Hàn Giang.

Đây là câu lạc bộ thơ nổi tiếng của xứ Quảng, nơi tập hợp nhiều thi hữu hoạt động nhiệt tình, hiệu quả.

Là Chủ nhiệm Câu lạc bộ, Lê Đào đã sáng tác và cho in nhiều tập thơ như: “Bóng chữ”, “Ngỏ lời”, “U75 từ tình”, “Đường chữ” và có nhiều thơ in chung trong các tập như “Bài thơ trên ghế đá”, “36 bài thơ tình”...

Những câu thơ viết về cây cầu Sông Hàn của Lê Đào sống mãi trong lòng người đọc: “Cầu Sông Hàn chiếc tao nôi/ Ru câu hạnh phúc, ru lời yêu thương”.

Cách đây gần 3 năm, lúc tôi bị bạo bệnh, từ nhà anh Lê Văn Long - bạn tôi, cụ điện thoại ân cần hỏi thăm và nói: “Cố gắng luyện tập phục hồi! Mình cũng như cái cây vậy, cây có khỏe thì hoa mới đẹp, mới thơm”… Tấm lòng của người xấp xỉ 100 tuổi động viên người mới ngoài sáu mươi thật đáng quý trọng.

Kết thúc những dòng tâm sự về cụ, tôi ghi lại ý kiến mình phát biểu nhân dịp ra mắt và giới thiệu tác phẩm “Con đường ta đang đi” - tập chính luận sâu sắc của cụ Lê Đào:

“Cử tọa có mặt hôm nay, có nhiều người gọi nhà thơ bằng cụ, nhiều người gọi nhà thơ bằng bác, bằng chú, bằng anh… nhưng thiết nghĩ, ai cũng muốn gọi nhà thơ bằng anh, vì anh là thi sĩ của tình yêu theo một ý nghĩa đầy đủ nhất, mà tình yêu thì luôn luôn trẻ. Và bây giờ, trong chúng ta, ai cũng mong muốn nhà thơ Lê Đào kính yêu vui khỏe, sống lâu nhiều năm nữa… để đến ngày bách tuế, chúng ta cùng nâng ly mừng người con của quê hương tơ lụa, một người con trung kiên, như con tằm cần mẫn, thủy chung rút ruột nhả tơ dâng cho đời muôn sợi tơ vàng óng ánh”.

Quê hương lại đón một mùa xuân mới. Lê Đào - như tên gọi của mình, luôn lặng lẽ dâng cho đời quả ngọt, hoa tươi.

NGUYỄN ĐĂNG HẢI