Khóc cùng Đại tá, NSND Ngọc Thư

Tối 31/7, không gian sân khấu Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh vỡ òa trong những thổn thức lặng thầm khi vở kịch Biển khát do đạo diễn Nguyễn Văn Ba dàn dựng ra mắt khán giả.

Không có những xung đột kịch tính hay gào thét ồn ào, tác phẩm lặng lẽ len lỏi vào tâm khảm người xem bằng một câu chuyện đời thường nơi làng chài, để rồi bóc tách đến tận cùng những góc khuất, những nỗi đau và khát vọng sâu thẳm nhất của con người.

NSND Ngọc Thư và diễn viên Tiến Huy trong "Biển khát".

Câu chuyện trong vở kịch Biển khát mở ra với sự sum vầy tưởng chừng trọn vẹn khi Vĩnh (diễn viên Tiến Huy - Nhà hát Kịch Hà Nội) trở về quê hương sau quãng thời gian đằng đẵng xa cách. Anh mang theo niềm vui đoàn tụ nhưng trớ trêu thay, đôi mắt đã vĩnh viễn không còn nhìn thấy ánh sáng. Và đằng sau vỏ bọc của một gia đình êm ấm mà anh cảm nhận được, có một nỗi đau tột bị giấu suốt 12 năm.

Trong những ngày tháng thanh xuân mỏi mòn chờ đợi chồng đi lính, người vợ tên Hoan (diễn viên Kim Dung - Nhà hát Kịch Quân đội) đã rơi vào hố sâu của sự cô đơn. Sự thiếu thốn tình cảm vắt kiệt sức lực khiến Hoan trầm cảm và mộng du. Trong một đêm trăng cồn cào nỗi nhớ, cô chạy dọc bãi biển gọi tên chồng và vô tình ngã vào vòng tay của Toàn - một thầy giáo làng, cũng là người bạn thân của Vĩnh, người đã thầm thương trộm nhớ cô từ lâu. Phút lầm lỡ oan trái của số phận ấy đã kết tinh thành bé Tiến.

Có những khoảnh khắc, sân khấu đặc quánh trong sự im lặng.

Để bảo vệ tổ ấm đang đứng trước bờ vực tan vỡ, bà Tâm (NSND Ngọc Thư) - mẹ của Vĩnh đã dang vòng tay che chở, dùng tình thương của một người mẹ để dệt nên một lời nói dối hoàn hảo suốt hơn 1 thập kỷ, tung tin con dâu đi thăm chồng để hợp thức hóa bé Tiến thành con ruột của Vĩnh. Để rồi khi trở về, Vĩnh luôn hỏi vợ: "Bố đẻ của thằng Tiến là ai?".

Đạo diễn đã ứng dụng ngôn ngữ sân khấu đương đại, giữ nguyên vẻ mộc mạc của làng chài với sào phơi, hàng rào lưới nhưng lồng ghép vào đó sự biến ảo của ánh sáng và âm thanh. Những lúc sự thật bị bưng bít, ánh sáng trên sân khấu bị tiết chế, chìm vào những mảng tối u uất như vùng ký ức chưa được gọi tên.

Âm thanh tiếng sóng biển lúc rì rào hiền hòa lúc gầm gào, dồn dập và chớp giật liên hồi tựa như tiếng chất vấn gắt gao của lương tâm con người. Có những khoảnh khắc, sân khấu đặc quánh trong sự im lặng, chỉ còn lại tiếng sóng vỗ để khán giả nhận ra biển đang thấu hiểu và lắng nghe.

Đặc biệt, hình ảnh tấm lưới đánh cá vắt ngang sân khấu vừa là công cụ mưu sinh quen thuộc vừa là ẩn dụ đầy xót xa về mớ bùng nhùng của số phận, những định kiến và lầm lạc đang siết chặt lấy cuộc đời các nhân vật.

Đạo diễn đã chọn một cái kết đong đầy hy vọng bằng việc thắp lên ánh sáng vàng ấm áp của bình minh.

Để lột tả trọn vẹn sự giằng xé nội tâm, không thể không nhắc đến diễn xuất ấn tượng của dàn diễn viên thực lực. Trong đó, vai Vĩnh do diễn viên Tiến Huy đảm nhận là một thử thách nhưng đã được giải mã. Đạo diễn và diễn viên thống nhất không xây dựng Vĩnh với bộ dạng khúm núm hay quờ quạng cường điệu của một người khiếm thị.

Trái lại, Vĩnh di chuyển vững chãi, lắng nghe từng hơi thở, từng nhịp dừng và sự thay đổi trong giọng nói của vợ, của bạn để bóc tách sự thật. Một bàn tay siết chặt, một cái ngẩng đầu hay một khoảng lặng trước khi cất lời đã tạo nên áp lực sân khấu nặng nề, dồn nén đến ngạt thở. Bi kịch lớn nhất của Vĩnh không nằm ở đôi mắt mà ở trái tim đang rỉ máu khi phải đối diện với sự thật cay đắng.

Song song đó, nhân vật bà Tâm của NSND Ngọc Thư lại lấy đi nhiều nước mắt của khán giả bởi sự hy sinh cao cả. Bà không phải là người mẹ dung túng cho cái sai mà là hình mẫu của người phụ nữ Việt Nam bao dung, chọn gánh vác nỗi đau để bảo vệ tổ ấm. Lối diễn tiết chế, không ồn ào bi lụy, chỉ bằng một ánh mắt xa xăm hay tiếng thở dài nén sâu vào lồng ngực của NSND Ngọc Thư khiến người xem nghẹn ngào.

Đỉnh điểm của vở diễn là cuộc đấu trí, xét hỏi giữa Vĩnh, Hoan và Toàn về gốc gác của bé Tiến. Khi bức màn bí mật bị kéo xuống, sự thật phơi bày không mang lại chiến thắng cho bất kỳ ai. Hoan gục ngã trước tòa án lương tâm, Toàn dằn vặt, Vĩnh nát tan cõi lòng, còn đứa bé vô tội trở thành nạn nhân của sự lựa chọn từ người lớn.

Thế nhưng trong tận cùng của nỗi đau, Biển khát không nhấn chìm con người vào bóng tối. Đạo diễn đã chọn một cái kết đầy hy vọng bằng việc thắp lên ánh sáng vàng ấm áp của bình minh, hòa cùng giai điệu ngân vang của ca khúc Nguyện làm. Nó như một lời nguyện ước cho tình yêu thương, xoa dịu mọi vết thương chằng chịt trong quá khứ.

Chia sẻ với phóng viên VietNamNet về thông điệp tâm huyết nhất của tác phẩm, đạo diễn Nguyễn Văn Ba cho biết: "Điều tôi luôn cố gắng giữ là sự cân bằng giữa hiện thực và biểu tượng. Khán giả trước hết nhìn thấy một câu chuyện rất đời về những con người ở làng chài. Nhưng khi bước ra khỏi rạp, điều đọng lại không chỉ là câu chuyện ấy mà là cảm giác rằng mỗi chúng ta đều có một biển khát trong lòng nơi luôn khát khao được yêu thương, được tha thứ và được sống thật với chính mình".

Trích đoạn trong "Biển khát"

Ảnh: Tư liệu
Clip: Tình Lê