Ðể tiếng đàn đá mãi vang xa

Anh Nguyễn Duy Thảo hướng dẫn học sinh chơi đàn đá.

Tình yêu với đàn đá cứ thế được nhen nhóm rồi lớn dần trong những học sinh xã vùng biên này. Anh Nguyễn Duy Thảo (ở phường Lộc Ninh) chính là người đã truyền dạy đàn đá cho các em. Mong muốn lớn nhất của anh Thảo là sẽ có ngày càng nhiều người biết và chơi được đàn đá để gìn giữ và phát huy giá trị độc đáo của bảo vật quốc gia đàn đá Lộc Hòa.

Học đàn đá để giữ hồn di sản

Lớp học đàn đá ở xã Thiện Hưng bắt đầu được 1 năm nay. Thành viên của lớp là những em đang theo học đàn piano do anh Nguyễn Duy Thảo giảng dạy. Ngoài thời gian dạy piano, anh Thảo dạy đàn đá cho các em hoàn toàn miễn phí.

Nhờ trước đó đã học đàn piano, các em biết về các nốt nhạc, quen với nhịp phách nhưng khi chuyển sang đàn đá vẫn là một thử thách không nhỏ bởi kỹ thuật chơi đàn đá hoàn toàn khác với piano. Chưa kể, giá của mỗi bộ đàn đá hiện ở mức 35-40 triệu đồng, lại khá cồng kềnh, nặng (mỗi bộ nặng khoảng 150kg) nên rất ít phụ huynh đầu tư mua riêng cho con một bộ đàn đá. Ngay tại xã Thiện Hưng, bộ đàn đá mà anh Thảo dùng để dạy học cũng phải mượn từ Trường phổ thông Dân tộc nội trú THCS Bù Đốp.

Em Trương Thị Trúc Chi (học sinh lớp 6, Trường THCS Thanh Bình) kể: “Em học đàn đá được gần 1 năm và đã chơi được nhiều bài. Em cảm thấy học đàn đá khó hơn học đàn piano nhưng vẫn chọn vì bị thu hút bởi âm thanh đàn đá. Ở nhà không có đàn để thực hành nên em thường luyện tập bằng cách dùng búa (loại búa chơi đàn đá) gõ lên bất kỳ vật nào tạo ra âm thanh để quen với nhịp, tiết tấu. Mỗi ngày, em dành 30 phút để luyện tập như vậy, mỗi tuần lên Nhà thi đấu đa năng của xã để học 4 buổi”.

Cũng giống Trúc Chi, em Ngô Phước Đăng Khoa (học sinh lớp 5, Trường tiểu học Thanh Bình A) cảm thấy chơi đàn đá khá thú vị nên đã theo học bộ môn này. Sau 1 năm làm quen, Đăng Khoa có thể chơi được nhiều bài và đã tham gia biểu diễn trong một số chương trình văn nghệ, các sự kiện chính trị ở địa phương.

Anh Thảo chia sẻ: Trước đây, anh cũng chỉ biết đàn piano. Năm 2018, anh được tham gia một lớp tập huấn 3 ngày về đàn đá. Đây là hoạt động nằm trong chuỗi sự kiện chuẩn bị cho Lễ công nhận Bảo vật quốc gia đàn đá Lộc Hòa. Bản thân là giáo viên dạy âm nhạc nên khi biết đến nhạc cụ truyền thống này, anh rất hứng thú và đã tự tìm tòi thêm phương pháp, kỹ thuật để không chỉ biết chơi đàn đá mà còn giảng dạy được cho học sinh. Trước khi có lớp học ở xã Thiện Hưng, anh Thảo đã dạy nhiều lớp ở khu vực huyện Lộc Ninh trước đây. Hiện nay, anh Thảo có gần 50 học sinh theo học đàn đá. Tất cả đều được anh dạy hoàn toàn miễn phí.

Phát huy giá trị của bảo vật quốc gia

Tháng 10-1996, ông Bùi Hữu Triều ở ấp 8, xã Lộc Hòa, huyện Lộc Ninh, tỉnh Bình Phước trước đây (nay thuộc xã Lộc Thạnh, thành phố Đồng Nai) phát hiện 2 bộ đàn đá (1 bộ 12 thanh, 1 bộ 14 thanh) trong vườn nhà. Theo nghiên cứu của các chuyên gia, 2 bộ đàn đá này có niên đại trên 3 ngàn năm. Ngày 25-12-2017, Chính phủ ban hành Quyết định số 2089/TTg, công nhận đàn đá Lộc Hòa là bảo vật quốc gia. Tháng 8-2018, UBND tỉnh Bình Phước (trước đây) đã tổ chức lễ công bố bảo vật quốc gia đàn đá Lộc Hòa. Từ đó đến nay, nhiều hoạt động nhằm quảng bá, phát huy giá trị của bảo vật này đã được tổ chức, thực hiện.

Đặc biệt, năm 2023, đồng chí Lê Trường Sơn, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy Bình Phước, Bí thư Huyện ủy Lộc Ninh (nay là Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Phó Chủ tịch UBND thành phố Đồng Nai) đã vận động các đơn vị tài trợ 30 bộ đàn đá phiên bản bảo vật quốc gia đàn đá Lộc Hòa và trao tặng cho các trường tiểu học, THCS, THPT trên địa bàn huyện Lộc Ninh. Giáo viên âm nhạc của các trường được tham gia lớp tập huấn, bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ truyền dạy kỹ năng sử dụng đàn đá; cùng với đó là các hoạt động giao lưu, biểu diễn nghệ thuật, biểu diễn trong các lễ hội, các hoạt động của huyện và của tỉnh Bình Phước trước đây. Đặc biệt, việc dạy đàn đá được đưa vào phân môn âm nhạc trong nội dung giáo dục địa phương. Đây là những tiền đề rất quan trọng để phong trào học đàn đá phát triển rộng khắp trên địa bàn huyện Lộc Ninh trước đây.

Anh Nguyễn Duy Thảo là một trong những cá nhân đi đầu, tâm huyết trong việc tự học và truyền dạy kỹ năng chơi đàn đá. Anh Thảo tâm sự: “Khi tôi mới bắt đầu dạy đàn đá, dù là miễn phí, có rất ít phụ huynh cho con chơi bộ môn này. Cho đến khi huyện (trước đây) tặng đàn đá cho các trường học, đưa đàn đá vào giảng dạy chính thức trong nội dung giáo dục địa phương thì phụ huynh mới hào hứng cho con em tham gia học loại nhạc cụ này. Từ đó, phong trào học và chơi đàn đá ngày càng lan tỏa”.

Theo ước tính của anh Thảo, hiện trên địa bàn phường Lộc Ninh và các xã lân cận có khoảng 100 bộ đàn đá, chủ yếu trong các trường học, UBND phường, xã; một số ít cá nhân sở hữu riêng. Về phía xã Thiện Hưng (thuộc địa bàn huyện Bù Đốp trước đây), ông Lê Văn Dũng, Giám đốc Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã cho biết: Trung tâm đã tham mưu UBND xã mua 2 bộ đàn đá để hỗ trợ người dân trên địa bàn xã, đặc biệt là các em học sinh học tập, thực hành. Đồng thời đây cũng là nhạc cụ sẽ được dùng để biểu diễn trong các sự kiện chính trị, văn hóa - văn nghệ của địa phương. Hai bộ đàn đá này, cùng với bộ cồng chiêng, đàn tính sẽ là những sản phẩm văn hóa được trưng bày ở không gian văn hóa cộng đồng của xã.

Anh Thảo cho biết: Bộ đàn đá chế tác phỏng theo bảo vật quốc gia đàn đá Lộc Hòa gồm 14 thanh đá, đủ các nốt nhạc theo thang âm quốc tế (thang thất âm - 7 nốt). Trong quá trình chơi nhạc thì có thể tùy biến để biểu diễn được những nốt nhạc mà các “phím” đàn đá không biểu thị được.

Để quảng bá bảo vật quốc gia đàn đá Lộc Hòa, anh Thảo thường xuyên luyện tập cho các học trò hòa tấu các ca khúc cách mạng, ca khúc ca ngợi tình yêu quê hương, đất nước để phục vụ biểu diễn trong các sự kiện chính trị, văn hóa - văn nghệ của địa phương, trong đó đáng kể nhất là tham gia biểu diễn tại Triển lãm Thành tựu kinh tế - xã hội của đất nước nhân dịp kỷ niệm 80 năm ngày Quốc khánh (2-9-1945 - 2-9-2025); biểu diễn chào mừng Đại hội Đại biểu Đảng bộ tỉnh (nay là thành phố) Đồng Nai lần thứ I, nhiệm kỳ 2025-2030. Ngoài chơi các tác phẩm âm nhạc Việt Nam, anh Thảo còn cho học sinh tập luyện thêm các ca khúc quốc tế để phục vụ du khách. Bên cạnh đó, việc kết hợp đàn đá với các nhạc cụ khác khi biểu diễn cũng giúp tiếp cận khán giả quốc tế tốt hơn.