Chủ động đón đầu thời cơ

Trung tâm tài chính quốc tế Việt Nam tại thành phố Đà Nẵng định hướng phát triển trở thành Trung tâm tài chính quốc tế hiện đại, gắn kết chặt chẽ với hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, công nghệ số và tài chính bền vững. Ảnh: XUÂN S

Chuyển từ tư duy quản lý sang kiến tạo

Trong bối cảnh thế giới bước vào giai đoạn phát triển mới, sự chi phối ngày càng mạnh mẽ của khoa học - công nghệ, các mô hình quản trị phát triển đô thị truyền thống đang đứng trước những thách thức căn bản.

Những vấn đề mà đô thị hiện đại phải đối mặt ngày nay không còn mang tính tuyến tính hay có thể giải quyết bằng các công cụ quản lý hành chính quen thuộc, mà ngày càng mang tính phức hợp, liên ngành và thay đổi liên tục. Trong bối cảnh đó, yêu cầu đổi mới không chỉ đặt ra đối với mô hình tăng trưởng, mà sâu xa hơn là đối với tư duy quản trị phát triển đô thị.

Chính trong bối cảnh ấy, đề án “Đà Nẵng - Thành phố đổi mới sáng tạo” mang ý nghĩa vượt ra ngoài khuôn khổ của một chương trình phát triển thông thường. Điểm nổi bật nhất của đề án không nằm ở số lượng mục tiêu hay danh mục nhiệm vụ cụ thể, mà ở sự chuyển dịch căn bản về tư duy quản trị: từ quản lý sang kiến tạo; từ ổn định sang thích ứng; từ làm theo quy trình sang học hỏi qua thử nghiệm.

Đây không phải là những điều chỉnh mang tính kỹ thuật, mà là sự thay đổi ở tầng tư duy nền tảng - nơi quyết định cách chính quyền nhìn nhận vai trò của mình trong phát triển.

Trước hết, đề án thể hiện rõ sự chuyển dịch từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo phát triển. Theo đó, chính quyền không làm thay doanh nghiệp hay xã hội, cũng không đứng ngoài quan sát, mà giữ vai trò thiết kế thể chế, tạo lập môi trường và dẫn dắt quá trình phát triển.

Doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp khởi nghiệp và doanh nghiệp công nghệ, không còn được xem là “đối tượng hỗ trợ”, mà trở thành đối tác phát triển cùng chính quyền đô thị. Viện nghiên cứu, trường đại học không chỉ là nơi đào tạo và nghiên cứu thuần túy, mà được đặt vào vị trí nguồn cung tri thức và giải pháp cho các bài toán phát triển của thành phố. Nhà nước trong mối quan hệ này, đóng vai trò kết nối, điều phối và chia sẻ rủi ro, thay vì áp đặt hay can thiệp hành chính sâu.

Tư duy kiến tạo phát triển này không dừng lại ở tuyên bố, mà được thể hiện thông qua các công cụ và cơ chế cụ thể. Đề án chủ động thiết kế các cơ chế thử nghiệm, đặt hàng đổi mới sáng tạo và hợp tác công - tư theo những mô hình linh hoạt hơn. Thay vì chờ đợi khung pháp lý hoàn chỉnh, chính quyền đô thị cho phép thử nghiệm trong phạm vi kiểm soát, đồng thời học hỏi từ chính quá trình thử nghiệm đó. Nhà nước vì vậy trở thành chủ thể cùng học tập với xã hội.

Phát triển các nhiệm vụ trụ cột

Song song với chuyển dịch từ quản lý sang kiến tạo, đề án còn thể hiện rõ sự chuyển dịch từ tư duy ổn định sang tư duy thích ứng. Giá trị của chính sách không nằm ở khả năng điều chỉnh linh hoạt dựa trên thực tiễn triển khai.

Đà Nẵng tổ chức tọa đàm về chính quyền số, quản lý đô thị.

Tư duy thích ứng được thể hiện ở việc coi chính sách như một quá trình động, có thể cập nhật, bổ sung và điều chỉnh theo diễn biến của công nghệ, thị trường và nhu cầu xã hội. Điều này đặc biệt quan trọng trong lĩnh vực đổi mới sáng tạo, nơi mà chu kỳ công nghệ thường ngắn hơn nhiều so với chu kỳ lập kế hoạch truyền thống.

Chuyển dịch từ ổn định sang thích ứng cũng kéo theo cách tiếp cận mới đối với rủi ro. Rủi ro không bị xem là yếu tố cần loại bỏ tuyệt đối, mà được phân loại, khoanh vùng và quản trị có kiểm soát. Thay vì né tránh rủi ro, chính quyền đô thị chủ động quản trị rủi ro để học hỏi và tiến bộ. Đây là nền tảng để hình thành chuyển dịch thứ ba - cũng là chuyển dịch mang tính đột phá nhất của đề án.

Chuyển dịch từ làm theo quy trình sang học hỏi qua thử nghiệm chính là điểm đặc sắc nhất của tư duy quản trị trong đề án “Đà Nẵng - Thành phố đổi mới sáng tạo”. Trong quản trị truyền thống, quy trình được xem là công cụ trung tâm để bảo đảm an toàn và trách nhiệm giải trình.

Tuy nhiên, khi môi trường phát triển nhanh, việc quá lệ thuộc vào quy trình cứng có thể dẫn đến nghịch lý: quy trình được thực hiện đúng, nhưng kết quả lại không tạo ra giá trị mới. Đề án không phủ nhận vai trò của quy trình, nhưng đặt lại vị trí của quy trình trong quản trị phát triển. Quy trình không còn là đích đến, mà là công cụ phục vụ cho mục tiêu học hỏi và tạo giá trị.

Từ sự chuyển dịch tư duy quản trị nói trên, đề án “Đà Nẵng - Thành phố đổi mới sáng tạo” tạo ra những giá trị phát triển mới mang tính nền tảng. Về kinh tế, không gian cho đổi mới sáng tạo được mở rộng, tạo điều kiện hình thành các doanh nghiệp công nghệ, doanh nghiệp tăng trưởng nhanh và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Tăng trưởng không còn phụ thuộc chủ yếu vào mở rộng đầu tư hay khai thác tài nguyên, mà dựa ngày càng nhiều vào tri thức, công nghệ và sáng tạo.

Về thể chế, chính quyền đô thị từng bước nâng cao năng lực thiết kế và điều chỉnh chính sách trong điều kiện bất định. Chính sách trở thành một quá trình phát triển liên tục, được cập nhật dựa trên dữ liệu thực tiễn và phản hồi từ xã hội. Đây là giá trị đặc biệt quan trọng, bởi năng lực thể chế chính là yếu tố quyết định khả năng phát triển dài hạn của đô thị.

Về xã hội, đổi mới sáng tạo được gắn với việc giải quyết các bài toán thực tiễn, giúp nâng cao chất lượng sống và tăng cường sự tham gia của người dân vào quá trình phát triển.

ThS. LÊ TÙNG LÂM