Bảo vệ, phát triển rừng gắn với giảm nghèo bền vững

Cán bộ Kiểm lâm và người dân trao đổi về việc bảo vệ rừng. Ảnh: VTH

Năm 2019, hộ gia đình ông Hồ Văn Xâm cùng các hộ dân trong thôn Cợp, xã Hướng Lập nhận khoán bảo vệ 900 ha rừng đặc dụng của Khu bảo tồn thiên nhiên Bắc Hướng Hóa. Các hộ dân ở đây đã dựng lán, chòi để bảo vệ rừng vùng lõi của khu bảo tồn rất tốt. Với số tiền công bảo vệ rừng 300 ngàn đồng/ha/năm, tuy không nhiều nhưng cũng đã mang đến cho các hộ dân ở đây khoản thu nhập đủ để ổn định cuộc sống. Mỗi năm Tổ bảo vệ rừng thôn Cợp nhận được 270 triệu đồng tiền công bảo vệ rừng đặc dụng. Người dân thôn Cợp rất phấn khởi và chú trọng bảo vệ diện tích rừng đã nhận khoán.

Ban quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Bắc Hướng Hóa có nhiệm vụ quản lý, bảo vệ hơn 23.000 ha rừng đặc dụng. Đây là diện tích rừng rộng lớn nhưng số lượng cán bộ, nhân viên của ban rất mỏng, chỉ có 13 người nên rất khó để quản lý. Vì thế, Ban quản lý đã phối hợp cùng người dân sống gần rừng đặc dụng để bảo vệ rừng một cách tốt nhất. Năm 2019, Ban quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Bắc Hướng Hóa đã giao cho 69 hộ dân ở xã Hướng Lập và Hướng Việt nhận khoán bảo vệ 6.500 ha rừng đặc dụng. Mỗi năm Ban quản lý Khu bảo tồn chi trả cho người dân gần 2 tỉ đồng tiền công bảo vệ rừng. Khoản tiền này giúp cho các hộ dân sống trong vùng lõi, vùng đệm của khu bảo tồn ổn định đời sống và yên tâm bảo vệ rừng. Giám đốc Ban quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Bắc Hướng Hóa Hà Văn Hoan cho biết: “Công tác giao rừng tự nhiên cho hộ gia đình và cộng đồng quản lý, bảo vệ đã được chính quyền địa phương, người dân đồng thuận cao và thực hiện rất tốt. Từ đó đã tạo ra được động lực phát triển kinh tế cho hộ gia đình và cộng đồng, góp phần nâng cao vai trò trách nhiệm của người dân trong việc tham gia bảo vệ và phát triển rừng, thông qua quy ước bảo vệ rừng, kế hoạch quản lý rừng cộng đồng, phát huy được các tập tục tốt đẹp của địa phương, tạo sự gắn kết giữa người dân sống gần rừng với nhau, chia sẻ lợi ích hài hòa giữa nhà nước với người dân, rừng được bảo vệ tốt, tăng độ che phủ, nâng cao chức năng phòng hộ, bảo vệ môi trường sinh thái”.

Thực hiện Nghị định 75 của Chính phủ, UBND tỉnh đã ban hành quyết định phê duyệt các dự án đầu tư bảo vệ và phát triển rừng cho 10 đơn vị triển khai thực hiện Nghị định 75 bao gồm 5 huyện thực hiện hỗ trợ trồng rừng sản xuất là Hướng Hóa, Đakrông, Cam Lộ, Gio Linh, Vĩnh Linh và 5 đơn vị thực hiện nhiệm vụ trồng rừng và bảo vệ rừng phòng hộ, rừng đặc dụng là các Ban quản lý rừng phòng hộ Hướng Hóa- Đakrông; lưu vực sông Bến Hải; Khu bảo tồn thiên nhiên Đakrông; Khu bảo tồn thiên nhiên Bắc Hướng Hóa; dự án bảo vệ và phát triển rừng khu vực biên giới huyện Đakrông. Hằng năm, UBND tỉnh đã phân bổ kinh phí cho chương trình mục tiêu phát triển lâm nghiệp bền vững cho các đơn vị tổ chức thực hiện. UBND tỉnh và UBND các huyện cũng đã thành lập Ban chỉ đạo thực hiện chương trình mục tiêu phát triển lâm nghiệp bền vững tỉnh Quảng Trị và từng địa phương giai đoạn 2016- 2020. Chi cục Kiểm lâm Quảng Trị đã tham mưu Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn trong công tác quản lý nhà nước về lâm nghiệp, chỉ đạo, hướng dẫn, kiểm tra các đơn vị, chủ rừng trên địa bàn tỉnh thực hiện công tác giao rừng, khoán bảo vệ rừng, hỗ trợ trồng rừng sản xuất.

Kết quả, UBND tỉnh đã giao cho 2 Ban quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Đakrông và Bắc Hướng Hóa quản lý 58.799 ha rừng đặc dụng; 3 Ban quản lý rừng phòng hộ Hướng Hóa- Đakrông; lưu vực sông Bến Hải, lưu vực sông Thạch Hãn quản lý 45.434 ha rừng phòng hộ; Công ty TNHH MTV Lâm nghiệp Bến Hải quản lý 927,6 ha rừng đặc dụng và rừng phòng hộ; rừng tự nhiên giao cho UBND các xã quản lý 13.708 ha, trong đó rừng tự nhiên giao cho cộng đồng dân cư và hộ gia đình quản lý theo Nghị định 75 là 9.763 ha trên địa bàn các xã thuộc khu vực II, III huyện Hướng Hóa, Đakrông và Vĩnh Linh.

Hằng năm, các ban quản lý rừng đặc dụng, rừng phòng hộ đã thực hiện giao khoán bảo vệ rừng cho khoảng 1.200 lao động địa phương và 20 cộng đồng thôn, bản trên địa bàn toàn tỉnh nhận khoán bảo vệ trên 45.000 ha diện tích rừng tự nhiên và rừng trồng phòng hộ, trong đó kinh phí chủ yếu đều thực hiện theo Nghị định 75. Trong 4 năm từ 2016- 2019, tổng diện tích rừng giao khoán bảo vệ 138.185 lượt ha với tổng kinh phí 48.561 triệu đồng. Ngoài chính sách hỗ trợ của nhà nước, đối với khu vực các nhà máy thủy điện hằng năm nộp quỹ bảo vệ rừng của tỉnh khoảng 10- 14 tỉ đồng để thực hiện công việc bảo vệ và phát triển rừng. Với kinh phí này mỗi năm hỗ trợ cho khoảng 2.500 hộ gia đình và 13 cộng đồng thôn, bản và 18 chủ rừng với tổng diện tích rừng được chi trả dịch vụ môi trường rừng 50.454 ha.

Chương trình cũng đã hỗ trợ trồng rừng sản xuất, năm 2016- 2019 hỗ trợ huyện Hướng Hóa 900 triệu đồng để trồng 244,8 ha rừng, Đakrông 1.100 triệu đồng trồng 240 ha rừng. Kinh phí hỗ trợ rừng chủ yếu là hỗ trợ giống, phân bón và một phần chi phí nhân công trồng rừng. Tuy mức hỗ trợ không nhiều nhưng người dân rất phấn khởi tổ chức trồng và đầu tư chăm sóc rừng tốt hơn, mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn. Ngoài ra, người dân còn tham gia trồng rừng phòng hộ cũng được nhà nước hỗ trợ kinh phí trồng.

Qua kết quả giám sát đầu năm 2020 của Ban Dân tộc, HĐND tỉnh đánh giá, công tác giao khoán cho người dân bảo vệ và phát triển rừng theo Nghị định 75 trên địa bàn tỉnh được thực hiện khá tốt. Nhiệm vụ bảo vệ rừng được giao công khai, minh bạch thông qua các cuộc họp dân. Người dân được nhận khoán cũng làm tròn trách nhiệm bảo vệ và phát triển rừng. Sự hỗ trợ của nhà nước đã thực sự giúp người dân xóa đói giảm nghèo, rừng được bảo vệ và phát triển bền vững.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, việc triển khai Nghị định 75 của Chính phủ trên địa bàn tỉnh trong những năm qua vẫn còn một số tồn tại, hạn chế. Đó là công tác tổ chức triển khai và rà soát đối tượng hưởng thụ chính sách theo Nghị định 75 của Chính phủ chưa được cập nhật và thông tin đầy đủ, do đó vẫn còn nhiều cán bộ xã, thôn, bản và người dân chưa tiếp cận được các nội dung triển khai trên địa bàn nên thiếu sư phối hợp trong công tác quản lý và giao khoán bảo vệ rừng. Đối với chính sách hỗ trợ khoán bảo vệ rừng, hằng năm các ban quản lý thực hiện khoán bảo vệ rừng cho người dân địa phương thông qua hình thức thành lập tổ giao khoán. Một số địa phương người nhận giao khoán trực tiếp ký kết hợp đồng nhưng vẫn còn một số địa phương hợp đồng giao khoán cho tổ trưởng hoặc trưởng thôn ký đại diện. Vì vậy, các hộ nhận khoán rất khó thực hiện nội dung hỗ trợ vay vốn tín dụng, phát triển chăn nuôi, trồng trọt lâm sản ngoài gỗ dưới tán rừng.

Hằng năm tỉnh bố trí kinh phí giao khoán trồng rừng phòng hộ tương đối lớn nhưng cộng đồng thôn, bản và người dân sống gần rừng chưa được nhận khoán trồng rừng nhiều hơn để tạo việc làm, thu nhập trực tiếp từ hoạt động trồng rừng, góp phần nâng cao đời sống, xóa đói giảm nghèo, phát triển sản xuất cho đồng bào dân tộc thiểu số. Còn rừng tự nhiên giao cho hộ và cộng đồng có nơi là rừng nghèo, có trữ lượng thấp, chất lượng kém, lâm sản ngoài gỗ ít và nằm xa khu dân cư, địa hình phức tạp đi lại khó khăn, ảnh hưởng lớn đến công tác bảo vệ rừng và hưởng lợi của người dân.

Việc thực hiện Nghị định số 75 của Chính phủ có ý nghĩa thiết thực đối với công tác bảo vệ rừng cũng như phát triển kinh tế cho các hộ gia đình đồng bào dân tộc thiểu số và các hộ nghèo sinh sống ổn định tại các xã có điều kiện KT-XH khó khăn. Thời gian tới, các cấp chính quyền và đơn vị quản lý rừng cần giải quyết tốt các tồn tại, khó khăn để người dân sống gần rừng thực sự có cuộc sống ổn định, sống dựa vào rừng để bảo vệ rừng.

Võ Thái Hòa