Bảo hộ quyền tác giả: Còn lỏng lẻo

Vi phạm dưới nhiều hình thức

Ở tỉnh ta, vi phạm quyền tác giả đối với các sản phẩm văn hóa-nghệ thuật từng diễn ra trong lĩnh vực văn học, nhiếp ảnh. Đặc biệt, ở lĩnh vực nhiếp ảnh, vi phạm quyền tác giả diễn ra ngày càng phổ biến, nhất là trong môi trường mạng. Anh Doãn Vinh-một tay máy chuyên mảng ảnh phong cảnh Gia Lai rất bức xúc trước việc nhiều diễn đàn du lịch, báo điện tử “xài chùa” ảnh của mình mà không xin phép, cũng không ghi nguồn, khiến quá trình lao động nghệ thuật của tác giả không được ghi nhận xứng đáng. Anh cho biết: “Không chỉ tôi mà nhiều nghệ sĩ nhiếp ảnh cũng bị “xài chùa” tác phẩm như vậy. Vấn đề ở đây không phải chúng tôi cần thù lao, nhuận ảnh mà muốn khẳng định đó chính là tác phẩm của mình. Vì thế, việc lấy cắp hình ảnh không chỉ thể hiện sự thiếu tôn trọng các tác giả mà còn là hành vi vi phạm trắng trợn tác quyền”.

“Thác 50”-một trong những tác phẩm thường xuyên bị vi phạm tác quyền của tác giả Phan Nguyên.

Anh Phan Nguyên-công tác tại Đài Phát thanh-Truyền hình tỉnh, một tay máy mới của làng nhiếp ảnh nghệ thuật Gia Lai-chia sẻ, từng có một số người vô tư hỏi xin file ảnh gốc và khi bị từ chối lại tỏ thái độ khó chịu, cho rằng tác giả kiêu ngạo. “Để có được những tác phẩm ảnh đó, nhiều khi chúng tôi phải đánh đổi bằng mồ hôi, nước mắt. Đó là những buổi sáng phải dậy từ 3 giờ để bắt cho được khoảnh khắc đẹp nhất của bình minh đầu ngày, hay có khi phải lặn lội cả ngày dài trong rừng để ghi lại cảnh đẹp thiên nhiên hùng vĩ…”. Cũng bởi quá trình lao động nghệ thuật đầy nhọc nhằn nên các tác giả rất coi trọng thành quả của mình, trong khi đó nhiều người vô tư sử dụng các sản phẩm này, copy nhan nhản qua mạng xã hội mà không ghi rõ nguồn, tên tác giả, chưa có ý thức tôn trọng quyền tác giả. Nhiều người cũng không nhận thức được đó là hành vi vi phạm quyền tác giả.

Theo anh Phan Nguyên, không chỉ một số cá nhân mà nhiều cơ quan, đơn vị cũng sử dụng sản phẩm nghệ thuật trái với mục đích ban đầu và không xin phép tác giả. Anh kể: “Có một số đơn vị nhờ tôi gửi ảnh, video để cộng tác cho một chương trình nào đó. Nhưng khi xong rồi thì họ lại lấy những hình ảnh, video đó sử dụng cho mục đích thương mại khác. Tôi từng có 3 tấm ảnh chụp thắng cảnh Gia Lai bị đơn vị nọ bán lại cho 1 khách sạn trên địa bàn TP. Pleiku trong khi bản thân tôi là tác giả thì lại không hề hay biết. Đến khi phát hiện ra thì lại là chỗ quen biết nên tôi bỏ qua. Nhưng đó là hành vi xem thường luật bản quyền, coi rẻ tâm huyết sáng tạo của người khác”.

Thực thi bảo hộ quyền tác giả chưa hiệu quả?

Nói về hành lang pháp lý bảo vệ quyền tác giả hiện nay, nhà thơ Lê Vi Thủy-hội viên Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh-nhận định: Vấn đề thực thi pháp luật về bảo vệ quyền tác giả còn chưa nghiêm, dẫn đến việc sao chép, sử dụng chất xám của người khác còn diễn ra khá phổ biến. Nhà thơ Lê Vi Thủy lấy dẫn chứng: “Có những vụ việc rất nghiêm trọng như có tác giả lấy nguyên xi tác phẩm của người khác, chỉ thay tít bài và tên mình vào tên tác giả. Thậm chí, có nhà văn, nhà thơ nổi tiếng “đạo” nguyên bài thơ của người khác. Nhưng sau tất cả những lùm xùm, ầm ĩ, đăng đàn tố cáo nhau, chỉ cần tác giả đạo văn nhận lỗi và xin lỗi là mọi chuyện sẽ được bỏ qua, bởi không ai muốn làm lớn chuyện. Chưa có trường hợp nào bị pháp luật xử lý. Việc bảo vệ tác quyền tác giả vì vậy hiện còn rất mơ hồ, một phần có thể cũng do thủ tục pháp lý rườm rà nên nhiều người biết mình bị đạo văn, bị người khác đánh cắp sức lao động, sáng tạo nhưng rồi cũng cho qua”.

Tập huấn nâng cao năng lực quản lý và thực thi có hiệu quả pháp luật bảo hộ quyền tác giả cho đội ngũ cán bộ, tác giả hoạt động văn học-nghệ thuật trên địa bàn tỉnh. Ảnh: Hoàng Ngọc

Cũng vì vậy, dù đã cho ra mắt tập thơ “Mắt vỡ không còn bóng” (Nhà Xuất bản Hội Nhà văn năm 2012) và tập truyện ngắn “Bảng lảng sương đêm” (Nhà Xuất bản Quân đội năm 2015) nhưng Lê Vi Thủy vẫn chưa có ý định đăng ký quyền tác giả. Cũng theo một biên tập viên của tạp chí Văn nghệ Gia Lai (Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh), hầu hết các tác giả thuộc chuyên ngành Văn học đều chưa đăng ký quyền tác giả cho các tác phẩm của mình. Ông Nay Kỳ Hiệp-Phó Giám đốc Sở Văn hóa-Thể thao và Du lịch-cũng nhìn nhận: “Pháp luật bảo hộ quyền tác giả và quyền liên quan đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy hoạt động sáng tạo văn học-nghệ thuật và khoa học, bảo vệ lợi ích của người sáng tác, người sử dụng và công chúng. Tuy nhiên, hiện nay mức độ vi phạm quyền tác giả, quyền liên quan vẫn còn khá phổ biến và rất khó kiểm soát. Hành vi sử dụng các tác phẩm âm nhạc, mỹ thuật, nhiếp ảnh khi chưa được phép, sao chép bản ghi âm, ghi hình không được sự đồng ý của tác giả vẫn còn diễn ra khá phổ biến”.

Trước thực trạng trên, để nâng cao hiệu quả quản lý, thực thi pháp luật về quyền tác giả và quyền liên quan, trong 2 ngày 4 và 5-7, Sở Văn hóa-Thể thao và Du lịch phối hợp với Cục bản quyền tác giả (Bộ Văn hóa-Thể thao và Du lịch) tổ chức tập huấn “Tăng cường năng lực quản lý và thực thi có hiệu quả pháp luật bảo hộ quyền tác giả, quyền liên quan trên địa bàn tỉnh Gia Lai” cho đối tượng là công chức, viên chức phòng Văn hóa-Thông tin các huyện, thị xã, thành phố; công chức văn hóa-xã hội của các xã, phường, thị trấn trên địa bàn tỉnh; ngoài ra còn có hội viên Hội Văn học Nghệ thuật và công chức một số sở, ngành liên quan. Từ nhà quản lý đến các tác giả đang hoạt động trong lĩnh vực văn học-nghệ thuật, khoa học đã được trao đổi các nội dung liên quan đến hệ thống pháp luật quản lý thực thi quyền tác giả, quyền liên quan, nhận diện và xử lý các hành vi vi phạm, từ đó nâng cao kỹ năng quản lý nhà nước về lĩnh vực này. Đây cũng là cơ hội để đội ngũ quản lý có cơ hội trao đổi, chia sẻ những khó khăn, vướng mắc và tìm kiếm giải pháp khả thi trong quá trình triển khai thực thi pháp luật về bảo hộ quyền tác giả, quyền liên quan tại địa phương.

Mặc dù pháp luật về bảo hộ quyền tác giả, quyền liên quan với các chế tài xử phạt hành vi vi phạm đã có từ lâu, song đây vẫn còn là vấn đề khó giải quyết, khó kiểm soát không chỉ ở riêng tỉnh ta. Đã đến lúc nhìn nhận nghiêm túc vấn đề, bởi vi phạm quyền tác giả nếu tái diễn sẽ gây ảnh hưởng không tốt đến hoạt động sáng tạo văn hóa-nghệ thuật, khiến không ít tác giả chịu thiệt thòi.