Bài toán lợi ích

Một trong những mục tiêu của nhà lãnh đạo Thổ Nhĩ Kỳ trong chuyến thăm tới EU lần này là xoa dịu sự tức giận của các thành viên EU sau khi Ankara "mở cửa" biên giới để người di cư ồ ạt tràn vào châu Âu, một hành động châm ngòi cho cuộc khủng hoảng di cư mới ở "lục địa già". Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ T.Erdogan đã hội đàm với Chủ tịch Hội đồng châu Âu S.Mi-sen và Chủ tịch Ủy ban châu Âu V.Leyen, những người đã ủng hộ Hy Lạp, quốc gia được coi là "lá chắn" giúp châu Âu ngăn chặn làn sóng người di cư sau khi Thổ Nhĩ Kỳ mở cửa biên giới. Tuy nhiên, những bất đồng vẫn chưa được hóa giải khi hai nhà lãnh đạo EU cảnh báo Tổng thống T.Erdogan phải tôn trọng các điều khoản của thỏa thuận ký giữa Ankara và EU hồi năm 2016 về việc giữ người di cư ở ngoài biên giới châu Âu. Trong khi đó, ông T.Erdogan thể hiện rõ thái độ căng thẳng sau cuộc họp với việc không tham dự họp báo mà ra thẳng sân bay về nước. Ông bày tỏ thái độ gay gắt với phía Hy Lạp, quốc gia vốn đã được Brussels trao 700 triệu ơ-rô để bảo đảm biên giới và đối phó những người di cư mới đến.

Việc Thổ Nhĩ Kỳ quyết định "mở cửa" cho người tị nạn tràn vào châu Âu được cho là nhằm gây sức ép đòi các đồng minh NATO phải can dự nhiều hơn để giúp Ankara thoát khỏi thế bế tắc trong chiến dịch quân sự mà Thổ Nhĩ Kỳ tiến hành ở tỉnh Idlib, tây bắc Syria. Theo Ankara, không hợp lý khi một quốc gia láng giềng như Thổ Nhĩ Kỳ phải chịu trách nhiệm trước tình trạng di cư bất thường nảy sinh từ cuộc xung đột ở Syria. Thổ Nhĩ Kỳ cho rằng, các đồng minh NATO cần thể hiện tình đoàn kết với Ankara mà không phân biệt đối xử và không đặt ra các điều kiện chính trị.

Tuy nhiên, các nước EU nhấn mạnh cần thực hiện thỏa thuận đã được hai bên nhất trí, theo đó Ankara đồng ý chặn người di cư và người tị nạn đến Hy Lạp để đổi lấy hàng tỷ ơ-rô viện trợ của EU. Thủ tướng Hy Lạp, K.Mitsotakis chỉ trích Thổ Nhĩ Kỳ đã làm ngược lại với nghĩa vụ của nước này trong việc kìm hãm dòng người di cư, đồng thời cho rằng trên thực tế, thỏa thuận giữa Thổ Nhĩ Kỳ và EU về kiềm chế người di cư "đã chết". Nhằm đưa ra giải pháp tình thế, Hy Lạp quyết định mở rộng hàng rào biên giới với Thổ Nhĩ Kỳ nhằm ngăn chặn dòng người di cư tiếp tục tìm cách vào châu Âu. Hiện có khoảng 116 nghìn người tị nạn và người di cư đang ở Hy Lạp. Chính phủ Síp cũng cử lực lượng an ninh tới Hy Lạp giúp ngăn chặn làn sóng di cư. Séc tuyên bố cung cấp ngay gói viện trợ tài chính một triệu ơ-rô cho Hy Lạp và cử cảnh sát hỗ trợ Cơ quan Bảo vệ biên giới châu Âu (Frontex).

Trước các động thái của Thổ Nhĩ Kỳ có nguy cơ làm bùng phát cuộc khủng hoảng di cư mới, EU đã phải tỏ ra nhượng bộ khi xem xét bổ sung 500 triệu ơ-rô viện trợ cho người tị nạn Syria ở Thổ Nhĩ Kỳ để giảm căng thẳng với Ankara. Số tiền này sẽ được bổ sung vào khoản sáu tỷ ơ-rô được phân bổ từ năm 2016 để tài trợ cho các chương trình hỗ trợ khoảng 3,6 triệu người tị nạn Syria hiện ở Thổ Nhĩ Kỳ. Tổng Thư ký NATO J.Stoltenberg nhấn mạnh vai trò tiền tuyến của Thổ Nhĩ Kỳ với tư cách là thành viên NATO và bày tỏ chia sẻ về những khó khăn mà Ankara đang phải đối mặt khi đánh giá không có đồng minh nào khác hơn Thổ Nhĩ Kỳ trong việc phải hứng chịu các cuộc tiến công khủng bố, cũng như phải tiếp nhận nhiều người tị nạn ở Syria. Người đứng đầu NATO tuyên bố, vấn đề di cư và dòng người tị nạn là một thách thức chung của khối.

Thổ nhĩ Kỳ bị chỉ trích sử dụng vấn đề người di cư nhằm gây áp lực đòi EU chi thêm tiền hoặc ủng hộ các mục đích địa chính trị của Ankara trong cuộc xung đột ở Syria. Hy Lạp tuyên bố sẽ trục xuất những người di cư mới đến nước này một cách trái phép. Ðáp lại, Thổ Nhĩ Kỳ tuyên bố sẽ triển khai 1.000 cảnh sát dọc biên giới với Hy Lạp để ngăn chặn động thái của Athens đẩy người di cư quay trở lại Thổ Nhĩ Kỳ. Mặc dù các cuộc thương lượng tiếp tục được xúc tiến nhằm giảm căng thẳng, song thực tế, vấn đề di cư là một "bài toán lợi ích" mà cả Thổ Nhĩ Kỳ và EU đang nghiên cứu kỹ lưỡng để đưa ra cách thức xử lý phù hợp, trong khi vẫn có thể bảo vệ các lợi ích riêng.