Vụ việc dân sự có bị hình sự hóa?

(PL&XH) - Dựa vào hợp đồng ủy quyền quản lý, sử dụng và định đoạt chiếc xe ô tô giữa Minh và ông Hùng, VKSND huyện Chương Mỹ quy kết, Minh phạm tội “Lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản”.

Nhưng luật sư của bị cáo và TAND huyện Chương Mỹ khẳng định, vụ việc dân sự bị hình sự hóa.

Từ hợp đồng ủy quyền…

VKSND huyện Chương Mỹ cáo buộc, ngày 12-10-2012, Trần Văn Minh, SN 1976, trú tại thị trấn Chúc Sơn, huyện Chương Mỹ, Hà Nội, lập hợp đồng ủy quyền cho ông Nguyễn Hữu Hùng chiếc xe ô tô Hyundai Tucson, màu sơn bạc, BKS 29A – 173... cùng giấy tờ xe để nhận 500 triệu đồng. Theo đó, ông Hùng được quyền quản lý, sử dụng toàn bộ giấy tờ xe bản chính và chiếc xe ô tô để chuyển nhượng, tặng cho, cho thuê, cho thuê tự lái, được ủy quyền cho người thứ 3. VKSND huyện Chương Mỹ nhận định, thực chất của hợp đồng ủy quyền này là cầm cố tài sản.

Ngày 19-10-2012, cần vay tiền trả nợ, Minh đã ký giấy mượn giấy tờ xe ô tô (đăng ký xe, sổ kiểm định) trên để thế chấp vay tiền một người phụ nữ tên Hà, do bạn Minh giới thiệu. Lần đó, Minh không vay được tiền. Mười ngày sau, Minh rủ ông Hùng đi viếng đám ma ở BV Bạch Mai, Hà Nội. Ông Hùng đã giao xe ô tô cho Minh điều khiển chở ông Hùng và một số người quen đi viếng. Đến nơi, vì phải xếp hàng chờ viếng mà ông Hùng còn có việc riêng ở quận Hà Đông nên ông này đã bắt taxi về trước. Được ông Hùng nhờ mang xe về nhưng Minh đã đưa ôtô đến gửi tại nhà anh Nguyễn Minh Ngọc, ở thị trấn Xuân Mai, Hà Nội. Khi ông Hùng đòi, Minh nói dối là bị một người phụ nữ tên Huyền và 2 thanh niên giữ xe ô tô xiết nợ.

Hội đồng định giá tài sản kết luận, chiếc xe trị giá hơn 460 triệu đồng và Minh bị truy tố ở điểm a khoản 3 Điều 140 BLHS, tội “Lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản”.

Bị cáo Trần Văn Minh

Chiếc xe là tài sản chung vợ chồng!

Tại phiên tòa sơ thẩm của TAND huyện Chương Mỹ, Minh thừa nhận, có ký hợp đồng ủy quyền và giao cho ông Hùng quản lý chiếc xe ô tô để vay 500 triệu đồng. Mặt sau hợp đồng ủy quyền này, ở trang cuối có ghi chú, để lại ô tô làm tin.

Ông Hùng vắng mặt nhưng trước đó đã có lời khai tại CQĐT. Vị này cũng khẳng định, có cho Minh vay 500 triệu đồng với điều kiện là phải ủy quyền cho ông sở hữu chiếc xe ô tô trên. Đáng nói, trình bày trước tòa, chị Nguyễn Thị Thoa, vợ Minh, được tòa xác định là người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan, nói, xe ô tô đó là tài sản chung của hai vợ chồng; họ sắm xe năm 2010. Việc Minh ký kết thỏa thuận ủy quyền với ông Hùng, người vợ này không hay biết, không được ký nhận trong hợp đồng với tư cách là đồng sở hữu.

Trong khi đó, đại diện VKSND huyện Chương Mỹ đã đề nghị HĐXX trả hồ sơ vụ án để làm rõ việc Minh vay và sử dụng 500 triệu đồng của ông Hùng cùng thỏa thuận liên quan giữa việc vay tiền với hợp đồng ủy quyền để đánh giá lại chứng cứ và quyết định truy tố đối với Minh về tội “Lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản”.

Bào chữa cho Minh, luật sư Vũ Lợi, Đoàn Luật sư TP Hà Nội cho rằng, Minh không phạm tội. Minh không có hành vi chiếm đoạt tài sản của người khác nên không thể vi phạm pháp luật hình sự; bắt giam, khởi tố, truy tố đối với Minh là hình sự hóa quan hệ dân sự. Đó cũng là lý do ông Lợi không đồng tình với đề nghị của đại diện VKSND huyện Chương Mỹ về việc trả hồ sơ để điều tra bổ sung. “Hồ sơ đã thu thập đầy đủ các tài liệu chứng cứ, đại diện VKSND huyện Chương Mỹ đề nghị trả hồ sơ điều tra bổ sung về việc sử dụng số tiền Minh vay của ông Hùng và việc xác định thời hạn trả nợ, cam kết trả nợ không liên quan đến vụ án” – luật sư phân tích.

Luật sư Vũ Lợi khẳng định, cơ quan tố tụng đã hình sự hóa quan hệ dân sự với bị cáo Minh.

Chỉ là giao dịch dân sự!

Chấp nhận quan điểm của luật sư, HĐXX nhận định, hợp đồng ủy quyền lập ngày 12-10-2012 cho thấy, ông Hùng (bên nhận ủy quyền) chỉ có tư cách pháp lý là người đại diện cho chủ sở hữu tài sản thực hiện các quyền được chủ sở hữu tài sản giao cho. Bên ủy quyền (Minh) vẫn là chủ sở hữu hợp pháp của tài sản. Thỏa thuận trong hợp đồng ủy quyền là không có thù lao nên bên ủy quyền có quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng bất cứ lúc nào và chỉ phải báo trước cho bên được ủy quyền một thời gian hợp lý - Điều 588 BLDS.

Theo đó, nếu hợp đồng ủy quyền có hiệu lực pháp luật thì sự kiện pháp lý phát sinh ngày 29-10-2012 về việc ông Hùng giao tài sản cho Minh nhưng sau đó Minh không giao tài sản cho ông Hùng theo thỏa thuận ủy quyền chính là hình thức đơn phương chấm dứt hợp đồng trong quan hệ tranh chấp dân sự về hợp đồng ủy quyền. “Không thể quy kết Minh chiếm đoạt tài sản của ông Hùng. Bởi ông Hùng không phải là chủ sở hữu tài sản mà chỉ là người được nhận ủy quyền từ Minh” – tòa nhận định.

Ngoài ra, cũng theo HĐXX, cáo trạng quy kết và đánh giá thực chất của hợp đồng ủy quyền là cầm cố tài sản không đúng về bản chất pháp lý của các chế định ủy quyền, cầm cố. Chị Thoa và Minh cùng xác nhận, chiếc xe là tài sản chung của vợ chồng. Vợ Minh nói, không biết và không được ký nhận trong hợp đồng với tư cách là đồng sở hữu. Đây là căn cứ quan trọng trong việc xác định giá trị hợp đồng ủy quyền giữa Minh, ông Hùng là vô hiệu. Như vậy, với việc các bên xác lập quan hệ ủy quyền thì đối tượng của giao dịch là xe ô tô vẫn thuộc quyền sở hữu của Minh. Sự kiện pháp lý phát sinh ngày 29-10-2012 về việc ông Hùng giao xe ô tô cho Minh sử dụng rồi Minh giữ lại chỉ là quan hệ tranh chấp dân sự về hợp đồng ủy quyền.

Mặt khác, tội “Lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản”, Điều 140 BLHS, cấu thành vật chất với dấu hiệu bắt buộc là hành vi chiếm đoạt tài sản của người khác. VKSND huyện Chương Mỹ quy kết Minh chiếm đoạt chiếc xe ô tô trên là không đủ căn cứ vững chắc. Đó là lý do HĐXX – TAND huyện Chương Mỹ đã quyết trả hồ sơ vụ án và yêu cầu VKSND huyện Chương Mỹ điều tra bổ sung 2 vấn đề:

Thứ 1, đánh giá lại toàn diện chứng cứ và đúng bản chất pháp lý của quan hệ ủy quyền giữa Minh và ông Hùng đối với tài sản là ô tô Hyundai Tucson trong vụ án để xem xét việc quy kết về hành vi chiếm đoạt của Minh đối với tài sản này.

Thứ 2, trường hợp không đủ căn cứ quy kết Minh về tội “Lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản” thì đình chỉ vụ án theo quy định tại khoản 2 Điều 107 BLTTHS.

Hoa Đỗ