Ưu tiên số 1 cho vận tải công cộng

Đó là tư vấn của Tổ chức Hợp tác quốc tế CHLB Đức (GIZ) đối với chính sách đầu tư cho giao thông của VN.

Trong 2 ngày (11 và 12/11), nội dung này đã được truyền đạt tới các cán bộ làm công tác quản lý vận tải các Sở GTVT và các doanh nghiệp vận tải xe buýt, thông qua lớp tập huấn “Nâng cao năng lực quản lý vận tải hành khách công cộng và giao thông đô thị”. Bộ Giao thông vận tải, Trường Đại học Giao thông vận tải, Tổng cục Đường bộ VN và GIZ đã phối hợp tổ chức chương trình này.

Cả Hà Nội và TP Hồ Chí Minh hiện đều chưa thể có hạ tầng cho xe buýt nhanh

Đô thị xanh

Theo giáo sư Manfred Breithaupt , nếu chỉ tiếp tục đầu tư đường cho ô tô, xe máy, thì các đô thị VN sẽ vẫn thiếu đường, ách tắc, tai nạn và ô nhiễm. Đồng thời không còn không gian cho người đi bộ, đi xe đạp. Tiếp tục hướng sự quan tâm vào phương tiện cá nhân sẽ là sai lầm. Thay vào đó, cần hướng sự quan tâm vào con người để phục vụ. Những phương tiện nào phục vụ tốt nhất cho đời sống dân chúng trong đô thị sẽ được lựa chọn.

Giáo sư Manfred Breithaupt đặt câu hỏi: Tại sao nói là tiền cho vận tải công cộng không có, trong khi luôn có tiền đầu tư vào các dự án xây dựng cơ sở hạ tầng rất lớn cho xe hơi? Và cho rằng: cần phải có sự thay đổi trong tư duy và chính sách đầu tư.

Với những đô thị đang phát triển của VN, GIZ cung cấp một phương pháp mới để xử lý các vấn đề giao thông, trong khi cho rằng phương pháp truyền thống cung cấp thêm không gian cho hạ tầng đã không còn nhiều lợi ích như mong muốn. Lấy cảm hứng từ các nguyên tắc tính bền vững, nguyên tắc mới này có 3 khía cạnh chính, đó là: Giảm thiểu việc đi lại qua quy hoạch sử dụng đất và quản lý nhu cầu vận tải tích hợp; Thay thế xe hơi và xe máy ở các đô thị VN tiêu tốn nhiều năng lượng, không gian và phát thải nhiều khí CO2, bằng vận tải không cơ giới hóa (xe đạp, đi bộ) và vận tải công cộng (xe buýt, tàu hỏa); Cải thiện hiệu quả phương tiện, nhiên liệu và tối ưu hóa cơ sở hạ tầng giao thông. Việc sử dụng nhiên liệu sạch cũng được tính đến.

Phương thức kéo - đẩy

Một câu hỏi được Giáo sư Manfred Breithaupt đưa ra là Hà Nội, TP Hồ Chí Minh..có làm được như Zacacta, trở thành thành phố xanh năng động?

Zacacta thời gian qua, với phương pháp kéo – đẩy do GIZ tư vấn, đã thành công trong áp dụng các biện pháp ưu tiên cho xe buýt và xe điện: Phân bổ lại không gian các đường phố để cung ứng làn đường cho xe đạp, dành vỉa hè rộng hơn cho người đi bộ, phân làn dành đường riêng cho xe buýt; Tần suất dịch vụ cao, đầu tư trạm dừng đỗ và xung quanh trạm dừng thân thiện môi trường, xây dựng các điểm đỗ xe và trung chuyển để người dân tiếp cận vận tải công cộng thuận tiện hơn; Xây dựng hạ tầng cho mạng lưới xe đạp diện rộng, kết nối thu hút người đi bộ..

Đồng thời các biện pháp hạn chế xe hơi cá nhân cũng rất hữu hiệu: Quản lý đỗ xe trên diện rộng bằng cách hạn chế không gian đỗ, tăng giá cước đỗ xe; Quy định các khu vực hạn chế ô tô bằng cách cấm xe tạm thời theo giờ trong ngày và theo vùng, tăng phí lưu thông và quy định giảm tốc độ xe; Tăng phí đường bộ..

Trong phương pháp kéo – đẩy, marketing và các chính sách cưỡng chế để chuyển đổi hành vi là không thể thiếu.

Luôn đủ tài chính cho vận tải công cộng

Tài chính được cho là công cụ để tăng nhu cầu sử dụng vận tải công cộng. Và theo các chuyên gia của GIZ, luôn có thể tìm được nguồn tài chính dành cho vận tải công công, từ chính phủ, từ thành phố, nhà tài trợ quốc tế, người dân đóng góp qua vé, thuế, các loại phí, quảng cáo..

Ngay trong các biện pháp hạn chế phương tiện cá nhân, tiền cho vận tải công cộng cũng có thể đến từ việc tăng phí đăng kiểm, tăng phí đường bộ, thuế và phụ thu thuế nhiên liệu, phí phát thải khí CO2, phí đỗ xe. Giáo sư Manfred Breithaupt cho biết: Nhiều thành phố phụ thu thuế nhiên liệu lên đến 20% và dành toàn bộ cho vận tải công cộng. Phí đỗ xe 1h ở châu Âu thường ở mức 9USD đã làm cho thời gian dừng đỗ xe hơi trong thành phố chỉ còn khoảng vài giờ mỗi ngày, trong khi hiện ở VN khoảng gần 20h/ngày. Phí đường bộ đánh vào xe máy ở VN trung bình khoảng dưới 5USD/năm cũng được cho rằng quá thấp, nếu muốn hạn chế loại phương tiện này và dành ưu tiên phát triển xe đạp, xe buýt các thành phố..

Phương Anh