Từ thợ mỏ trở thành danh ca

Trong khi các học trò liên tục tổ chức liveshow, thì bước vào tuổi 70, NSND Quang Thọ mới làm một liveshow âm nhạc cho mình. Nhưng điều ấy không khiến cho NSND Quang Thọ băn khoăn. Với ông, âm nhạc là một hành trình, và mỗi người tự chọn cho mình một con đường riêng…

NSND Quang Thọ biểu diễn trên đường phố Thủ đô.

1. Mấy tuần này, NSND Quang Thọ dành nhiều thời gian chuẩn bị cho liveshow kỷ niệm nửa thế kỷ ca hát của mình. Ban đầu, ông định đặt tên đêm nhạc là “Hãy đến với tôi”. Sau bàn đi tính lại, ông “mượn” tên một bài hát đã nhiều lần biểu diễn thành công, đó là ca khúc “Hãy đến với anh”. Đây là một sáng tác của nhạc sĩ Duy Thái, với tên ban đầu là “Hãy đến với em”. Khi đó Duy Thái viết bài hát cho giọng nữ. Nhưng vì thích, nghệ sĩ Quang Thọ đã xin phép nhạc sĩ được đổi “em” thành “anh” và được nhạc sĩ đồng ý.

Trong liveshow lần này, NSND Quang Thọ chỉ làm một đêm nhạc duy nhất. Ông biết mình biết người. Ông không chạy theo trào lưu của những người trẻ, mà chỉ muốn lưu lại một dấu mốc trong cuộc đời. Đó là một cuộc đời có nhiều dấu ấn, nhiều câu chuyện, mà bất cứ nghệ sĩ trẻ nào đi theo dòng nhạc này cũng muốn lắng nghe, muốn học hỏi.

Nghệ sĩ Quang Thọ sinh năm 1948 trong một gia đình có đông anh em ở Hạ Long, Quảng Ninh. Đến năm 1952 cùng gia đình chuyển đến sinh sống ở thành phố Cẩm Phả. Sau khi rời ghế nhà trường, Quang Thọ đã trở thành công nhân thợ điện mỏ than Cọc Sáu. Khi ấy Quang Thọ phải khai tăng 2 tuổi để đủ điều kiện làm công nhân. Công việc chính là thợ điện mỏ than nhưng với năng khiếu âm nhạc, Quang Thọ tham gia hoạt động tích cực trong phong trào văn nghệ của công nhân vùng mỏ Cẩm Phả và tỉnh Quảng Ninh.

8 năm trời gắn bó với công việc ở mỏ, nhờ giọng hát hay, truyền cảm mình, Quang Thọ được chuyển sang công tác chính thức tại đoàn văn nghệ xung kích vùng đất mỏ. Đầu năm 1971, ông có mặt trong đoàn văn nghệ xung kích của vùng mỏ đi biểu diễn phục vụ cán bộ chiến sĩ đang chiến đấu ở Chiến trường miền Nam, Lào và Campuchia. Quang Thọ đã mang tiếng hát của mình đi phục vụ ở nhiều nơi, những ca khúc như “Tình ca” (Hoàng Việt), “Tôi là người thợ mỏ” (Hoàng Vân)... đã vang lên, được nhiều người mến mộ…

Sau đó, một bước ngoặt quan trọng đã đến. Đó là năm 1972, Quang Thọ được cử đi học tại Trường Âm nhạc Việt Nam (nay là Học viện Âm nhạc Quốc gia). Sau khi tốt nghiệp, ông đã trở thành nghệ sĩ đơn ca của Nhà hát Ca múa nhạc Việt Nam. Với kinh nghiệm từ thực tiễn và năng khiếu thanh nhạc, năm 1987, ông đã trở thành giảng viên Khoa Thanh nhạc - Nhạc viện Hà Nội.

Không chỉ ghi dấu với nền tân nhạc hiện đại trong nước, ông còn khẳng định tài năng trên nhiều sân khấu nước ngoài, đoạt một số giải thưởng quốc tế ở Đức, Mông Cổ - những nước có nền opera phát triển.

Với các huy chương vàng trong các hội diễn toàn quốc nhiều năm, 3 giải thưởng lớn trong các cuộc thi âm nhạc quốc tế (giải Nhất Tiếng hát sinh viên thế giới tại Đức, giải thưởng Liên hoan ca nhạc tại Mông Cổ), nghệ sĩ Quang Thọ đã vinh dự được Chủ tịch nước Việt Nam phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ ưu tú năm 1993 và Nghệ sĩ nhân dân năm 2001.

2. Là một trong những giọng ca lớn của dòng nhạc chính thống và âm nhạc Việt Nam, NSND Quang Thọ đã có sự nghiệp âm nhạc trải dài suốt nửa thế kỷ. Bằng nỗ lực và nội lực cá nhân, cùng năng khiếu và lòng say mê âm nhạc, NSND Quang Thọ là một trong số hiếm thuộc lớp ca sĩ đầu đàn trưởng thành từ phong trào ca hát quần chúng.

Sở hữu giọng baritone (nam trung) hào sảng, dày, ấm đầy nội lực, trong suốt nửa thế kỷ hát, NSND Quang Thọ không chỉ ghi dấu ấn đậm nét qua các trường ca thách thức mọi tiếng hát ở mọi thời đại như “Trường ca Sông Lô” (Văn Cao); “Hướng về Hà Nội” (Hoàng Dương), “Ta tự hào đi lên ôi Việt Nam” (Chu Minh), “Hà Nội niềm tin và hy vọng” (Phan Nhân)... mà còn chinh phục cả những ca khúc có giai điệu bay bổng như “Sơn nữ ca” (Trần Hoàn), “Biệt ly” (Dzoãn Mẫn), “Lá đỏ” (Hoàng Hiệp)…

Dấu ấn của NSND Quang Thọ cũng không chỉ để lại trên các sân khấu lớn nhỏ, mà điều khiến nhiều người trân trọng, đó là việc ông đã giảng dạy hàng trăm học sinh. Sự thành công của những “ngôi sao” như Đăng Dương, Trọng Tấn, Tùng Dương, Khánh Linh, Lan Anh, Tân Nhàn… đều ít nhiều có dấu ấn của nghệ sĩ Quang Thọ. Nói về công việc này, ông quan niệm mỗi giọng hát là một màu sắc. Với vai trò nâng đỡ, định hướng, ông luôn khuyến khích mỗi người phát triển cá tính. Trước mỗi học trò, NSND Quang Thọ tận tình hướng dẫn, chỉ ra những điểm yếu cần khắc phục, và những điểm mạnh cần phát huy…

Nửa thế kỷ ca hát và giảng dạy, từ người thợ mỏ đến nghệ sĩ nhân dân không thiếu những gập ghềnh nhưng Quang Thọ đã đi trên một con đường âm nhạc đẹp. Hơn cả những danh hiệu, tiếng hát của ông được coi là một trong những giọng ca hàng đầu của dòng nhạc chính thống, là cội rễ của thính phòng cổ điển Việt Nam.

Trong đêm nhạc “Hãy đến với anh” tôn vinh 50 năm ca hát của NSND Quang Thọ, công chúng cũng sẽ có dịp chứng kiến trên sân khấu một cuộc “gặp gỡ” thầy - trò đầy ấm cúng và xúc động trước thêm Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11. Ở đó, “bộ ba giọng tenor” hàng đầu hiện nay là Đăng Dương - Trọng Tấn -Tùng Dương; giọng hát họa mi Khánh Linh, Lan Anh, Tân Nhàn…- những học trò được NSND Quang Thọ dìu dắt, sẽ có dịp “đối thoại” trong âm nhạc cùng với người thầy của mình.

Vì thế, nói như nhạc sĩ Lưu Hà An, “Hãy đến với anh” cũng chính là cỗ máy thời gian tái hiện nửa thế kỷ âm nhạc của một người nghệ sĩ chân chính như Quang Thọ, cống hiến cả thanh xuân, cuộc đời và sự ưu tú cho âm nhạc. Công chúng yêu nhạc và tiếng hát Quang Thọ suốt nửa thế kỷ qua sẽ được “ôn” lại quá khứ của “người thợ mỏ” Quang Thọ qua “gia tài” bản “hit”, sống trọn hiện tại và cả tương lai qua tiếng hát không tuổi của “người nghệ sĩ nhân dân” Quang Thọ cùng các học trò.

3. Đến giờ, mái tóc đã pha sương, nhưng nếu đối diện với NSND Quang Thọ vẫn thấy ở ông sự hào sảng, tràn đầy năng lượng sống. Sức sống của một thời “tôi là người thợ lò” lấp lánh qua ánh mắt, qua nụ cười.

Trong số các nghệ sĩ cao tuổi, NSND Quang Thọ vẫn khá “đắt show”. Nhiều tỉnh thành khi tổ chức các sự kiện, các đêm nhạc đều mời ông tham gia. Vì thế, dù nghỉ hưu tròn 10 năm rồi nhưng lịch làm việc của ông cũng vấn khá kín. Hỏi ông có thấy mệt? Nghệ sĩ Quang Thọ cười, bảo “chẳng là gì”. Đến giờ, ông vẫn tự hào mình có thể hát liên tục 20 bài trên sân khấu.

“Tôi đã có sự trải nghiệm, luyện tập hàng ngày, nghề ca hát nếu không tập luyện thì sức bền không có. Tôi lại là người dạy hát. Hàng ngày, tôi phải hát lại những bài đã hát để còn dạy cho học trò của mình. Phải thị phạm để cùng người học trò thông hiểu được để hát cho tốt”- nghệ sĩ Quang Thọ chia sẻ- “Ca sĩ ngoài giọng hát được trời phú thì rất cần việc luyện tập thường xuyên, chính là để kéo dài khả năng của mình”.

* “Hãy đến với anh” do Viet Art thực hiện, diễn ra vào ngày 11/11 tới tại Cung Văn hóa Hữu nghị (Hà Nội), sẽ tái hiện 50 năm ca hát của NSND Quang Thọ. Đêm nhạc còn có sự tham gia của nhiều giọng ca vốn là học trò của ông, như Tùng Dương, Đăng Dương, Khánh Linh, Tân Nhàn... Đêm nhạc hứa hẹn là một cuộc đối thoại âm nhạc của 2 thế hệ nghệ sĩ, đối thoại giữa thầy và trò trước thềm Ngày Nhà giáo Việt Nam (20/11).

Thư Hoàng