“Trông” Thái Nguyên “ngẫm” về vùng mỏ Quảng Ninh

Mấy ngày qua, dư luận cả nước đau đáu hướng về vụ sạt lở nghiêm trọng xảy ra tại bãi thải của mỏ than Phấn Mễ (thuộc Công ty cổ phần Gang Thép Thái Nguyên), đóng tại địa bàn thôn Khuân 1, xã Phục Linh, huyện Đại Từ.

Các lực lượng chức năng khẩn trương tìm kiếm

các nạn nhân vụ sạt lở bãi thải Mỏ than Phấn Mễ

Ảnh: T.L

Công tác cứu hộ, cứu nạn đang rất khẩn trương và được tập trung mọi nguồn lực có thể. Nhưng những thông tin vô vọng về việc tìm kiếm các nạn nhân xấu số đang bị hàng nghìn m3 "bã xít” vùi lấp khiến người dân cả nước hết sức đau buồn. Ngày hôm qua, 17-4, nhiều cơ quan báo chí thông tin, người dân và chính quyền sở tại đã có đơn thư phản ánh từ trước về hiểm họa có thể xảy ra. Ông Phạm Hồng Quân – Phó Tổng giám đốc Cty cổ phần Gang Thép Thái Nguyên khi trả lời phỏng vấn báo chí cũng thừa nhận: Cty đã nhiều lần đề xuất di dời những hộ dân sống trong vùng nguy hiểm, song còn vướng nhiều khâu, nhiều chỗ. Phía chính quyền cũng chưa tính toán và đưa ra phương án rõ ràng.

Chuyện xung quanh vụ tai nạn thương tâm ở mỏ than Phấn Mễ chắc còn tốn thêm nhiều thời gian, công sức và giấy mực "mổ xẻ” của cơ quan chức năng, chính quyền địa phương và cả cơ quan công luận. Nhưng qua vụ việc này, cần nhìn thêm nhiều khía cạnh ở đất Quảng Ninh - nơi là "thủ phủ” của mỏ, của bãi xít thải, môi trường nguồn nước... chắc chắn là lớn nhất cả nước.

Ở bất cứ nơi đâu trên trái đất này, có thể khẳng định nghề thợ mỏ là nghề nguy hiểm, nhiều rủi ro luôn tiềm ẩn và rình rập. Nên công bằng mà nói, "những chiến sĩ tiên phong vào lòng đất” nói chung và Tập đoàn Công nghiệp Than & Khoáng sản VN (Vinacomin) nói riêng đã có ý thức và hành động cụ thể "khắc chế” đến mức thấp nhất mọi tổn thất về người và của trong khai thác tài nguyên, cũng như xử lý chất thải và hoàn nguyên môi trường. Tuy nhiên, nhiều vụ tai nạn nghiêm trọng, thương tâm vẫn diễn ra, nhiều thợ lò và cả người dân vẫn thường bị mất nhà mất cửa, mất tính mạng vì khai thác mỏ. Và trong nhiều vụ việc đó, có không ít những vụ bị bãi thải "bã xít” vùi lấp nghiêm trọng không kém gì vụ ở mỏ than Phấn Mễ (Thái Nguyên) ngày 15 – 4 vừa qua.

Ai đã từng đến các "vựa than” như Mạo Khê – Uông Bí, hay Cẩm Phả - Mông Dương, chắc chắn đã chứng kiến những "núi chết” cao ngất ngưởng và chạy dài hút tầm mắt. Đó chính là những bãi bã xít có được từ khai thác than. Thử hình dung, mỗi năm trung bình ngành than sản xuất ra khoảng trên 40 triệu tấn than, thì phải "bóc” ra một lượng đất đá (tức bã xít) trên 100 triệu m3. Và cứ thế bao năm qua, lượng "núi chết” này đã lớn đến cỡ nào. Đây là nguyên nhân khiến Quảng Ninh là địa phương duy nhất có rất nhiều "núi chết” cực kỳ "hoành tráng”, tồn tại hàng chục năm, nhưng không loại cây cối nào sống nổi, đủ để trở thành mối đe dọa về sạt lở, vùi lấp sông suối, công trình, nhà cửa vùng sản xuất và tính mạng người dân. Trên cả "đe dọa”, tại khu vực khai thác than lộ thiên thuộc thị xã Cẩm Phả thường xuyên xảy ra các vụ sạt lở núi thải gây hậu quả rất nghiêm trọng về người và tài sản. Nguyên nhân không gì khác hơn là do cao trình của các "núi thải” không được xử lý cắt tầng, che chắn đúng quy trình kỹ thuật.

Còn nhớ cách đây vài năm, vụ vỡ đập Khe Dè chắn đất, đá thải của Cty Than Cọc Sáu làm đất đá và nước tràn xuống gây ảnh hưởng lớn đến đời sống của nhân dân. 5 nhà dân (ở phường Cửa Ông, Cẩm Thịnh - thị xã Cẩm Phả) bị cuốn trôi và hàng chục nhà bị ngập nước và bùn đất. Ngoài ra, đất đá tại con đập ngăn bãi đổ thải của Xí nghiệp Than Quảng Lợi đổ xuống các hộ dân ở khu vực suối Ông Ninh ở phường Cẩm Phú (thị xã Cẩm Phả) khiến nhiều lâm vào cảnh màn trời chiếu đất.

Phó Chủ tịch UBND phường Hà Phong (TP Hạ Long) Trần Văn Lợi cho hay, kể từ khi Xí nghiệp Khai thác than Tân Lập (Công ty Than Hòn Gai) ngừng khai thác bãi than tại khu 4B từ năm 2007, người dân ở khu này cứ nơm nớp lo sợ bãi thải đất đá ở độ cao có thể sạt lở nếu mưa lớn. UBND phường đã có công văn yêu cầu xí nghiệp sớm có phương án hạ cốt bãi thải, xây kè chắn để giảm nguy cơ sạt lở.

Theo thống kê sơ bộ, xung quanh vùng Hạ Long và Cẩm Phả hiện có gần 50 con đập ngăn đất đá phế thải của các đơn vị trong ngành than. Ông Lưu Khắc Pha, Tổ trưởng tổ dân phố 12, phường Cửa Ông, thị xã Cẩm Phả, nói: "Nếu hỏi tôi bây giờ sợ điều gì nhất thì tôi nói thẳng sợ trời mưa to vì lo vỡ đập”. Ông Pha vẫn còn nhớ như in trận vỡ đập Khe Dè trước đó vài năm. Còn UBND thị xã Cẩm Phả cũng đưa ra con số, hiện trên địa bàn có 12 đơn vị của Tập đoàn Vinacomin khai thác than. Các bãi thải của Công ty Than Mông Dương, Đèo Nai, Cọc Sáu... đã quá tải, gây nguy cơ sạt lở rất lớn khi trời mưa to. Dân cư các phường Cẩm Trung, Cẩm Thành, Cẩm Phú, Cẩm Thịnh và Cửa Ông thường xuyên có cảm giác nơm nớp lo sợ khi trời nổi cơn dông.

Trả lời báo giới, GS-TS Trần Mạnh Xuân hiện đang công tác tại Hội Khoa học công nghệ mỏ VN cho rằng, dư luận đã lên tiếng từ rất lâu về chuyện ô nhiễm môi trường ở Quảng Ninh. Chính vì lơ là trong công tác này nên dẫn đến việc hoàn thổ sau này sẽ rất khó khăn. Ví dụ, chuyện bãi thải của những mỏ khai thác than lộ thiên đáng lẽ ra phải đổ theo phân tầng, kiểu như ruộng bậc thang thì sẽ rất ổn khi xử lý trồng cây, thậm chí canh tác. Nhưng các mỏ khai thác than lộ thiên hiện nay sau khi bóc lớp đất, đá lại cứ đổ tràn từ trên xuống. Dù bên dưới có thể xây kè chắn nhưng khi mưa to khó có kè nào chịu nổi một lượng nước và đất đá khổng lồ dồn xuống như thế. Vì vậy những năm qua đã xảy ra nhiều hiện tượng kè chắn, đập ở Quảng Ninh bị vỡ, dân cư lâm vào cảnh lụt lội, ô nhiễm.

Cần khẳng định, mặc dù ngành than và các cấp chính quyền tỉnh Quảng Ninh đã rất biết "lo xa”, nhưng thực tế cũng chỉ ra rằng, tai họa có thể đổ ập đến bất cứ lúc nào. Thế nên thành ngữ có câu "trông người mà ngẫm đến ta” là vậy!

Thanh Tường

Gửi cho bạn bè

Bản in