Trở lại A Lưới

Tháng 11, mưa như trút nước làm mờ mịt Quốc lộ 49, con đường duy nhất từ huyện Phú Vang về huyện vùng cao A Lưới (TT-Huế). Vượt qua con đèo Tà Lương dài 2.568 mét, xe chúng tôi bắt đầu liên tục gặp những khúc cua của đèo A Co uốn lượn, vòng vèo 16 km.

Tháng 11, mưa như trút nước làm mờ mịt Quốc lộ 49, con đường duy nhất từ huyện Phú Vang về huyện vùng cao A Lưới (TT-Huế). Vượt qua con đèo Tà Lương dài 2.568 mét, xe chúng tôi bắt đầu liên tục gặp những khúc cua của đèo A Co uốn lượn, vòng vèo 16 km. Tôi đã từng qua nhiều con đèo của một số địa phương trong cả nước nhưng có lẽ chẳng “thấm” gì so với đèo A Co bởi không chỉ nằm ở độ cao mà một bên là vách núi dựng đứng chọc trời, một bên là vực sâu thăm thẳm, mặt đường chật hẹp, lọt thỏm trong màu xanh ngút ngàn cây rừng. Tôi không nhớ rõ nhưng chắc có lẽ A Co là đèo có rất nhiều cầu cống, vì hầu như mỗi khúc ngoằn ngoèo hình chữ S là có một chiếc cầu, càng cho chúng ta thấy để mở được tuyến này không đơn giản và ngân sách tu bổ hàng năm do bị hư hỏng, sạt lở cũng chẳng phải nhỏ. Xe chầm chậm đổ đèo và chẳng mấy chốc tới ngã ba Bốt Đỏ, điểm cuối cùng của Quốc lộ 49 nhập với đường Hồ Chí Minh, trung tâm thị trấn A Lưới bắt đầu hiện ra dần theo con đường đã đi vào lịch sử trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.

Trở lại A Lưới - Ảnh 1

Một góc làng Ka Vá, xã Đông Sơn, A Lưới. Ảnh: Thái Mỹ

Đây là một thung lũng rộng lớn, bằng phẳng, lưng tựa vào dãy Trường Sơn hùng vĩ là địa giới của A Lưới, xứ sở đồng bào Pa Kô, Tà Ôi chiếm đa số. Đêm A Lưới lạnh như Đà Lạt, vì quên mang theo áo ấm, tôi không sao chợp mắt được. Thỉnh thoảng những cơn mưa rừng trút sầm sập, gió đêm lùa từng cơn xao xác. Mặc dù mưa lạnh nhưng nghe nói chợ đêm A Lưới vẫn nhộn nhịp lạ thường nên ai cũng muốn đi xem thử. Chợ đông vào khoảng 1 giờ đến 5 giờ sáng trên một khu đất ở gần với chợ của thị trấn A Lưới. Đây là phiên chợ độc đáo của 5 dân tộc anh em Pa Kô, Tà ôi, Ka Tu, Pa Hy và Kinh. Hàng hóa mua bán chủ yếu là củ quả chính họ sản xuất cũng như đặc sản tự nhiên của rừng như măng, chuối, khoai, sắn, mật ong, mộc nhĩ…Chợ hình thành khoảng hơn 30 năm trước. Trước đây không có điện nên ai đi mua sắm cũng phải mang theo đèn pin để soi xem hàng. Bây giờ nhờ ánh đèn đường hắt xuống, tuy tờ mờ nhưng cũng nhìn rõ từng loại hàng hóa. Sở dĩ chợ họp vào giờ... ngủ vì bà con các dân tộc thiểu số tranh thủ mua bán để khi trời sáng thì lên nương rẫy trồng tỉa.

Về A Lưới lần này, chúng tôi chứng kiến vùng này đã thay da, đổi thịt khá nhiều, đời sống bà con từng bước được ổn định, tình trạng thiếu ăn, thiếu mặc giảm đáng kể. Nhiều hộ đồng bào biết phát triển kinh tế cùng lúc “3 vườn”: vườn nhà, vườn rừng, vườn đồi với mía đường, cà phê, cao su xanh ngắt, 100% xã có trường, trạm, điện lưới được kéo tới cả những bản, làng xa xôi hẻo lánh, giao thông nông thôn, đường liên xã đều được bê-tông. 132 nhà sinh hoạt cộng đồng là nơi giao lưu, gắn kết của bà con thôn, bản.Từ chỗ chỉ có 5% dân số biết chữ đến nay đã có hơn 95% người đọc được chữ viết, nhiều con em Pa Kô, Tà Ôi, Pa Hy đỗ cao đẳng, đại học và có người đã cầm tấm bằng thạc sĩ. Anh Hồ Văn Ôn, thôn trưởng Lê Triện 1, xã Hồng Trung kể: “Thôn do miềng (mình) phụ trách có tới 97% là người Pa Kô đều mang họ Hồ, theo Đảng, theo Bác Hồ bao đời nay. Tuy cuộc sống của bà con đã khá hơn trước nhiều lắm nhưng vẫn chưa hết thiếu thốn, khó khăn”.

Còn anh Trần Đức Dũng, Phó Trưởng CAX Hồng Trung cho biết, tình hình ANTT địa bàn rất tốt. Hàng chục năm qua cả xã không có vụ việc nào phải xử lý hình sự. Dân làng chấp hành tốt các chủ trương chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, luôn thương yêu, đoàn kết, giúp đỡ lẫn nhau trong những lúc khó khăn, hoạn nạn. Anh Hồ Mút, CA viên xã Hồng Vân thật thà, dí dỏm: “Xã miềng ANTT cũng ổn định thôi, không có gì phức tạp lắm đâu. Chỉ lâu lâu mới có đám trai làng rủ nhau ăn uống, say rượu rồi gây rối. Mấy vụ nho nhỏ này chúng tôi lập hồ sơ, ra quyết định xử phạt hành chính. Không có tiền, thế là chúng nó bắt con gà, con vịt tới nộp phạt thay nhưng luật đâu có quy định tiền phạt là gà, vịt nên chúng tôi bắt phải mang về và chuyển qua phạt cảnh cáo thôi”. “Không phạt tiền, số người vi phạm lờn luật lại tái phạm thì sao?”-tôi hỏi. “Thì bắt viết kiểm điểm, cam đoan không tái phạm rồi giao cho trưởng thôn, trưởng làng, người có uy tín trong dòng họ giáo dục”.

Trở lại A Lưới - Ảnh 2

Tác giả tại nhà sinh hoạt cộng đồng làng Ka Kú 1, xã Hồng Vân, H. A Lưới. Ảnh: TM

Đúng như anh Hồ Mút nói, bản, làng nơi đây có những luật tục tiến bộ, tạo điều kiện cho những người vi phạm từ bỏ lỗi lầm. Bên cạnh đó, bà con miền sơn cước A Lưới còn có nhiều lễ hội truyền thống, trong đó lớn nhất là lễ hội YCha Ada. Cuối năm, khi lúa trên nương rẫy đã trĩu hạt chín vàng, sương sớm giăng giăng trắng xóa trên núi A Túc, A Bia, bà con các làng của nhiều dân tộc xúm xít giã gạo nếp, nấu những món ăn ngon nhất, đàn bà, con gái mặc váy, xà lùng thật rực rỡ để bước vào mùa lễ hội. Đây là lễ mang đậm tín ngưỡng dân gian độc đáo của cộng đồng các dân tộc A Lưới, còn gọi là lễ mừng cơm mới. Lễ cưới của đồng bào dân tộc Pa Kô lại có những nét đặc trưng rất riêng. Khi con trai, con gái đến tuổi xây dựng gia đình, thương yêu nhau thì nhà trai phải chuẩn bị tiền, vàng, bò, heo, rượu… còn nhà gái thì sắm zèng (vải dệt thổ cẩm), chiếu Alơơ, gạo, gà, vịt với số lượng tùy theo điều kiện của từng gia đình rồi làm lễ báo cáo hai bên gia đình sau đó đám cưới được tổ chức cả nhà trai và nhà gái…

Chúng tôi rời A Lưới trong xế chiều se lạnh. Phía xa xa, mây trắng bồng bềnh trên đỉnh Tơ Lang Ai. Chỉ có mấy ngày về A Lưới trong gió mưa ảm đạm mà khi xa lòng bỗng chộn rộn bao nỗi nhớ nhung. Nhớ dòng sông A Sáp, A Lin chảy ngược sang nước bạn Lào, nhớ đèo Mẹ Ơi lẻ loi giữa rừng sâu hiu hắt, nhớ những ánh mắt, nụ cười, với bao lời chân chất, thật thà của những chàng trai, cô gái Pa Kô, Tà Ôi, Pa Hy mà tôi đã gặp. Vẫn biết A Lưới hôm nay đã khởi sắc so với trước nhưng cái khổ, cái nghèo vẫn còn đeo bám cuộc sống của bà con. Để A Lưới-chiếc nôi cách mạng của Khu ủy Trị Thiên sớm trút bỏ cái nghèo, rất cần sự quan tâm của các cấp, các ngành và cả sự tự nỗ lực vươn lên của người dân nơi đây.

THÁI MỸ