Trị tận gốc bệnh 'chạy'

Tuần qua, Ban Tổ chức Trung ương đã tổ chức Hội nghị góp ý vào Dự thảo Quy định của Bộ Chính trị về kiểm soát quyền lực và chống chạy chức, chạy quyền trong công tác cán bộ và sẽ sớm ban hành quy định này trong năm 2018. Vấn đề thu hút sự quan tâm đặc biệt của dư luận.

Biếm họa của Choai.

Vì sao phải kiểm soát quyền lực? Có người cho rằng, người Việt khá duy tình, cùng đó là tâm lý “một người làm quan cả họ được nhờ” đã như một thói quen hành xử, biến tướng thành một căn bệnh khó chữa.

Năm1947, trong “Thư gửi các đồng chí ở Bắc Bộ”, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã thẳng thắn phê bình, yêu cầu phải kiểm thảo những người “còn giữ thói một người làm quan cả họ được nhờ”, đem bà con... đặt vào chức này việc kia, làm được hay không mặc kệ. Hỏng việc, đoàn thể chịu, cốt cho bà con... có địa vị”.

Xa hơn nữa, cách đây hơn 500 năm, (năm 1486), vua Lê Thánh Tông đã xuống chiếu ban lệnh về Luật hồi tỵ (hồi tỵ là tránh đi) nhằm giảm thiểu tính cá nhân và gia đình chủ nghĩa, cục bộ địa phương, kéo bè kéo cánh trong lựa chọn và sử dụng quan lại. Luật này quy định: Không được bổ nhiệm quan lại là người địa phương, nơi có nhiều bà con ở đó và càng không được bổ nhiệm con cháu làm quan ở cùng địa hạt do mình phụ trách.

Rõ rằng, từ xa xưa đến nay, việc “chạy chức, chạy quyền” vẫn lén lút tồn tại qua nhiều chế độ xã hội, thời nào thì nhà nước ấy cũng ban hành những quy định cụ thể để chặn vấn nạn “chạy” chọt này. Song trong giai đoạn hiện nay, “chạy chức, chạy quyền” có nhiều biến tướng, diễn biến phức tạp. Căn bệnh ấy đã được nhắc đến nhiều song tới nay vẫn chưa khái quát đầy đủ, nhận diện tỏ tường để có giải pháp phòng, chống hữu hiệu. Trong khi đó, vấn nạn này phát triển mau lẹ cả về nội dung, lẫn hình hài, phương thức; trở nên tinh vi và phức tạp rất nhiều so với trước đây. Thậm chí, nó còn có nhiều biến thể mới, khó có thể phát hiện, nhận diện trong cuộc sống đời thường.

Nếu như trước đây việc “chạy chức, chạy quyền” thường diễn ra ở một hoặc một số đối tượng; thì nay, việc “chạy” diễn ra phổ biến hơn, xuyên thấu vào tầng sâu, tràn qua nhiều cấp, nhiều ngành, nhiều đối tượng, kết nối thành bè cánh, phe nhóm, miếng mảng... hết sức tinh vi, bài bản. Thế nên phải có những chế tài đủ mạnh để chặn đứng căn bệnh này, giữ được sự tồn vong của chế độ.

Ban Tổ chức Trung ương cho biết, trong 35 năm đổi mới, 20 năm thực hiện chiến lược cán bộ và nửa nhiệm kỳ thực hiện nghị quyết Đại hội XII của Đảng, công tác cán bộ dù đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng nhưng vẫn còn không ít yếu kém, nhất là tình trạng lạm quyền, lộng quyền, lợi dụng quyền lực, thao túng trong công tác cán bộ; sử dụng quyền lực được giao để thực hiện mục đích cá nhân, dung túng, bao che, tiếp tay cho tham nhũng, tiêu cực trong công tác cán bộ chậm được ngăn chặn, đẩy lùi. “Nạn chạy chức, chạy quyền và tiếp tay cho chạy chức, chạy quyền còn diễn biến phức tạp, xảy ra tinh vi ở nhiều nơi, nhiều cấp”.

Để có thuốc đặc trị bệnh “chạy”, Dự thảo quy định kiểm soát quyền lực, chống “chạy chức, chạy quyền” sẽ bao gồm 4 chương, 16 điều, trong đó có quy định 8 cơ chế kiểm soát quyền lực trong công tác cán bộ, nhận diện 19 hành vi “chạy chức, chạy quyền” (5 hành vi của người chạy và 14 hành vi của người được chạy), cả hành vi tập thể và cá nhân. Ngoài ra, dự thảo còn quy định 6 cách thức phát hiện hành vi “chạy chức, chạy quyền” về việc kiểm tra, kết luận, xử lý hành vi “chạy chức, chạy quyền”… để chặn đứng những hành vi sai trái trong xã hội.

Nhưng, để ngăn chặn, tiêu diệt nạn “chạy chức, chạy quyền” đây là điều không hề dễ dàng. Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng từng trăn trở, rằng chỉ khi trả lời được câu hỏi “Ai chạy? Chạy ai?” thì mới có thể ngăn chặn, đẩy lùi từng bước vấn nạn này. “Ai chạy? Chạy ai?” là câu hỏi không dễ trả lời. Trên thực tế, phần đông cán bộ, đảng viên, quần chúng đều mong muốn tìm ra đáp án cho câu hỏi ấy. Thế nhưng, việc “chạy” thì chỉ có người trong cuộc mới biết. Không ai “chạy” xong việc, rồi đi tố giác người được “chạy”. Cho nên, phòng, chống “chạy chức, chạy quyền” gặp rất nhiều khó khăn, rào cản và không thể một sớm, một chiều giải quyết được.

Nhưng khó cũng phải làm, Trưởng ban Tổ chức Trung ương Phạm Minh Chính cho biết, đây là vấn đề mới, khó, nhạy cảm và nhận được sự quan tâm của nhân dân, xã hội do đó cần có giải pháp phù hợp, hiệu quả để góp phần xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh.

Mệnh lệnh từ cuộc sống

Theo PGS Nguyễn Trọng Phúc- nguyên Viện trưởng Viện Lịch sử Đảng, “chạy chức, chạy quyền” làm tha hóa đội ngũ cán bộ. Bác Hồ đã từng nói “Đảng không phải là nơi để thăng quan phát tài”. Tất cả các cán bộ đảng viên phải theo lý tưởng đó.

Trước kia, rất ít tình trạng “chạy chức, chạy quyền”. Khi đó nhìn chung cán bộ vẫn tiến thân bằng năng lực, đạo đức, trí tuệ, chứ ít có chuyện “hậu duệ, quan hệ, tiền tệ. Thậm chí, con cái của lãnh đạo cũng phải chấp nhận hy sinh, thiệt thòi, phải tiên phong, làm gương đi vào những chỗ gian khổ, nhiều hiểm nguy nhất.

Tuy nhiên, gần đây do tác động của kinh tế thị trường, sự hạn chế trong việc kiểm soát quyền lực, dẫn đến tình trạng chạy chức, chạy quyền diễn ra ở nhiều nơi, nhiều chỗ, gây bức xúc trong dư luận. Vụ bổ nhiệm nữ cán bộ ở Sở Xây dựng Thanh Hóa; bổ nhiệm giám đốc Sở Kế hoạch Đầu tư Quảng Nam Lê Phước Hoài Bảo, hay vụ luân chuyển, bổ nhiệm Trịnh Xuân Thanh… được Ủy ban Kiểm tra Trung ương kết luận vừa qua chính là những biểu hiện của tình trạng “chạy chức, chạy quyền”, ban phát quyền lực.

“Tôi rất mong chờ quy định chống vấn nạn “chạy” của Ban Tổ chức Trung ương, Tuy nhiên, đây là lĩnh vực đụng đến con người nên vô cùng phức tạp, đòi hỏi phải có lý, có tình, có đầy đủ bằng chứng… Cá nhân tôi cho rằng, Đảng đã nhìn thẳng vào sự thật, nói rõ sự thật chứ không hề che giấu. Đảng làm nghiêm, chống tình trạng “chạy chức, chạy quyền”… sẽ đem lại niềm tin trong dân, vì cán bộ xấu sẽ kéo lùi sự phát triển của đất nước”- ông Phúc nói.

Chặn bằng được nạn chạy chức

Nói như nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu lập pháp, PGS.TS Đinh Xuân Thảo, thì nạn “chạy chức, chạy quyền” không phải ít được nhắc đến. Trên Nghị trường, đại biểu Quốc hội đã nêu ra và chất vấn Bộ trưởng Bộ Nội vụ, thậm chí cả Phó Thủ tướng, Thủ tướng. Thực tế “chạy chức, chạy quyền” là có. Người chạy kín đáo, không ai biết, nên dư luận nêu ra chỉ là “có hiện tượng”.

Khi đại biểu Quốc hội chất vấn về vấn đề này, Bộ trưởng Bộ Nội vụ trả lời “nếu đại biểu biết rõ trường hợp nào thì hãy nêu ra để chúng tôi xử lý”. Vấn đề là chỉ ra như thế nào là rất khó. Nhưng thực tế, để ngăn chặn việc này cần phải có một cơ chế đề bạt, bổ nhiệm, cất nhắc.

Ví dụ như nhiều bộ, ngành, địa phương tổ chức thi tuyển công khai, minh bạch ở nhiều vị trí, để người đủ điều kiện dự tuyển thể hiện được trình độ, năng lực tốt được cả Hội đồng đánh giá, như thế sẽ khắc phục được việc chạy chức, chạy quyền. Nếu không sẽ dẫn tới việc không công bằng, người được lựa chọn nhiều khi không xứng đáng.

Đó là một sự logic, người ta chạy chức phải mất một khoản tiền để có được vị trí đó nên khi đã vào được họ phải lo để kiếm lại bù đắp khoản tiền đã bỏ ra, còn thời gian đâu để nghĩ tới “chí công vô tư”. Nếu người có năng lực thực sự thì không đáng nói, nhưng người yếu kém cả về chuyên môn lẫn đạo đức sẽ gây hệ lụy rất nghiêm trọng.

Ông Thảo cho rằng, những kỳ đại hội gần đây, Đảng thẳng thắn bắt bệnh thực trạng “chạy chức, chạy quyền” và đề ra nhiều giải pháp quyết liệt chấn chỉnh. Nhất là từ khi có Nghị quyết Trung ương 4, khóa XI và khóa XII, việc xử lý và ngăn chặn tình trạng “chạy chức, chạy quyền”, bổ nhiệm người nhà, người thân càng được tiến hành quyết liệt, hiệu quả hơn. Bằng chứng là hàng loạt các vụ việc được Ủy ban Kiểm tra Trung ương chỉ ra và làm rõ, xử lý nghiêm minh các trường hợp sai phạm trong bổ nhiệm họ hàng, người thân và ban phát chức quyền ở hàng chục địa phương và nhiều ban, bộ, ngành Trung ương. Đặc biệt, quy định sắp tới sẽ kỳ vọng công cuộc chặn đứng căn bệnh “chạy” sẽ phát huy hiệu quả hơn nữa.

“Đảng cần, dân mong những người thật sự có tài, có đức và uy tín, xứng đáng có mặt trong bộ máy công quyền, thực sự là người đại diện cho quyền lực mà nhân dân trao gửi. Muôn việc thành công hay thất bại xét cho cùng đều do công tác cán bộ, như lời Bác dạy. Vì vậy, để cái gốc của công việc được tốt, việc đẩy lùi nạn “chạy chức, chạy quyền”, tha hóa quyền lực phải là một nhiệm vụ hàng đầu, là mệnh lệnh mà cuộc sống đặt ra đối với Đảng và hệ thống chính trị hiện nay”- ông Thảo nói.

Nguyên Khánh