To và nhỏ

Trong một lần trò chuyện cách nay không lâu, một độc giả hỏi tôi: "Trong hệ thống giải thưởng thường niên dành cho văn học, kể cả ở trong nước và khu vực, giải thưởng nào lớn, giải thưởng nào nhỏ?".

Sợ tôi chưa nghe ra, người này lại hỏi cụ thể hơn: "Là ý tôi muốn so sánh giải thưởng của Hội Nhà văn Việt Nam với giải thưởng Ủy ban toàn quốc Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam, với giải thưởng văn học ASEAN hằng năm ấy?". Theo người này thì giải ASEAN đương nhiên là xếp đầu bảng. Tiếp theo là giải của Ủy ban toàn quốc Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam… Sau cùng là giải của Hội Nhà văn Việt Nam. Dễ hiểu vì ASEAN to hơn Ủy ban… Ủy ban to hơn Hội… Cái lý của người "ngoài cuộc" xem ra nó chỉ đơn giản và dễ hiểu vậy thôi. Tôi cười cười: "Tưởng vậy mà không phải vậy. Tưởng to mà lại không to, nhỏ mà không nhỏ. Nghe có vẻ nghịch lý nhưng lại không nghịch lý chút nào". Rồi tôi nêu một chuyện: Đầu năm vừa rồi, tôi có đến dự lễ trao giải thưởng năm 2010 của Ủy ban toàn quốc Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam tại 51 Trần Hưng Đạo - Hà Nội. Tại đây, tôi đã nghe một ông là Phó Chủ tịch của Ủy ban phát biểu. Ông này nói: "Đây là giải của những người "đá bóng chân đất" (tức đá bóng phong trào, có ý phân biệt với những người "đá bóng chân giày" tức bóng đá nâng cao). Nhưng dù sao chúng ta cũng vui mừng vì đã có rất nhiều giải được trao cho các thể loại văn học và nghệ thuật…". - Qua theo dõi, tôi được biết: Chỉ riêng về thơ, năm 2010, Ủy ban đã trao giải cho những mười mấy tập thơ cơ đấy. - Sao ông chỉ tính thơ? - Vì tôi là dân làm thơ mà! - Sao ông còn nói như có ý nhấn mạnh: Trao giải cho những mười mấy tập thơ cơ đấy? - Vì trong khi Ủy ban trao giải có thơ nhiều đến vậy thì Hội Nhà văn lại không trao giải cho một tập thơ nào. Năm nay, Hội Nhà văn chỉ trao giải và tặng bằng khen cho 2 tập văn xuôi và 2 tập văn xuôi… dịch thôi. - Như vậy là giải thưởng thơ ở hai nơi này không liên quan đến nhau? - Không liên quan là cái chắc. Chỉ riêng giải của Hội Nhà văn và giải của ASEAN là liên quan đến nhau thôi. - Liên quan… thế nào? - Nếu không đoạt giải Hội Nhà văn thì không thể đoạt giải ASEAN được. Tất nhiên, không phải tác phẩm nào đoạt giải Hội Nhà văn đều đoạt giải ASEAN, vì giải Hội Nhà văn mới là yếu tố cần, chưa phải yếu tố đủ. - Thế yếu tổ đủ… là… thế… nào? - Là phải được Ban chấp hành Hội Nhà văn xét duyệt lần cuối và giới thiệu… - Vậy thì rõ ràng giải thưởng ASEAN to hơn giải thưởng Hội Nhà văn rồi. - Không hẳn thế. Rồi tôi giải thích thêm: "Đơn giản vì giải thưởng ASEAN không có ban chấm giải. Hội Nhà văn nước nào giới thiệu tác phẩm nào thì người ta trao cho tác phẩm ấy. Và số tiền trao cho giải thưởng cũng không lớn lắm đâu. Có khi có năm còn thấp hơn số tiền trao cho giải thưởng của từng quốc gia trong khối ASEAN ấy chứ"