Tiến sĩ Nguyễn Bá Hải: Đi tìm 'mắt thần' cho người khiếm thị

“Những việc chúng tôi làm còn rất nhỏ và kết quả còn rất khiêm tốn, nhưng đó là tất cả tấm lòng mà chúng tôi mong muốn gửi gắm vào cuộc sống này. Dù còn nhiều thử thách và vất vả, nhưng chúng tôi vẫn làm việc bằng tất cả tình yêu khoa học và khát vọng cháy bỏng của những người trẻ Việt Nam” - tiến sĩ Nguyễn Bá Hải, giảng viên Trường ĐH Sư phạm Kỹ thuật TPHCM, “cha đẻ” dự án “Mắt thần” cho người khiếm thị, bắt đầu cuộc trò chuyện bằng những chia sẻ tràn đầy nhiệt huyết và say mê.

Tiến sĩ Nguyễn Bá Hải: Đi tìm 'mắt thần' cho người khiếm thị - Ảnh 1

TS Nguyễn Bá Hải chia sẻ cách thức sử dụng “Mắt thần” cho người khiếm thị (Ảnh: DRD)

Làm tốt việc của mình

Dự án “mắt thần” được dư luận rất quan tâm, đặc biệt là hơn 1,2 triệu người khiếm thị ở Việt Nam. Hiện tại, “Mắt thần” đi đến đâu rồi?

- Sau 4 năm với 9 phiên bản và cải tiến, giá “Mắt thần” đã giảm từ 20 triệu xuống 2 triệu đồng, nặng 2kg xuống còn 200g. “Mắt thần” đã được trao tặng tới 1.000 người khiếm thị ở hơn 10 tỉnh, thành Việt Nam và một số nước khác. Sau cuộc đối thoại với Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng, nhóm nghiên cứu đang cố gắng cải tiến thêm tính năng, hy vọng với những cải tiến xuất phát từ người khiếm thị và tổ chuyên gia của Bộ Khoa học Công nghệ chủ trì phối hợp với TƯ Đoàn thì sản phẩm sẽ tốt hơn nữa.

Tiến sĩ Nguyễn Bá Hải: Đi tìm 'mắt thần' cho người khiếm thị - Ảnh 2


TS Nguyễn Bá Hải hướng dẫn sinh viên Nguyễn Quang Nhị sử dụng “Mắt thần” (Ảnh: DRD)

- Đó là cổng đào tạo trực tuyến, máy pha cà phê công nghệ Nhật - Việt -Ý và Robot phục vụ. Sản phẩm vẫn đang trong quá trình hoàn thiện, hy vọng sẽ thương mại hóa được và nhóm sẽ có thêm chi phí phục vụ dự án phi lợi nhuận “Mắt thần”. 4 năm qua nhóm của Hải cũng tham gia tư vấn và đào tạo cho nhiều doanh nghiệp để có thể bám trụ được với những đam mê công nghệ.

Cụ thể, dự án gia tăng giá trị nông sản hạt café, sau 2 năm, với 5 phiên bản phát triển đã tạo thêm 10 điểm bán café sạch giá chỉ 10.000 đồng, tạo việc làm ổn định cho 15 thanh niên khó khăn. Dự án Robot sau 4 lần thất bại và cải tiến, mới đây đã chạy thử nghiệm thành công, lần đầu tiên phục vụ 50 lượt khách trong một quán cafe khởi nghiệp tại quận Thủ Đức, TPHCM.

Nghe qua những dự án thì rất mê, nhiều bạn trẻ cũng muốn cống hiến, sáng tạo, xây dựng đất nước… nhưng không có điều kiện thì làm thế nào?

- Xây dựng và phát triển đất nước nghe thì to tát, nhưng thật ra rất đơn giản và cụ thể. Mỗi người chỉ cần làm tốt vai trò, công việc của mình là đang góp phần cho xã hội tốt đẹp hơn. Nếu là chủ doanh nghiệp, sau khi thành công về tài chính có thể kinh doanh các lĩnh vực như giáo dục, y tế chất lượng tốt với chi phí phù hợp cho người lao động nghèo...

Nghiên cứu khoa học cũng không có gì cao siêu, không thể thực hiện. Năm 2010 chúng tôi lập dự án Khóa học 1USD về sáng tạo kỹ thuật, đã giúp khoảng 3.000 thanh niên và người dân yêu khoa học nhận thức rõ đam mê của bản thân là gì? Làm cách nào để đam mê không bị vật chất, chức vụ và lòng tham làm u mê? Làm sao để học lập trình và thiết kế robot hiệu quả và nhanh nhất? Làm sao để biến ý tưởng thành sản phẩm? Biến ước mơ thành sự thật như thế nào? Nếu bạn không có điều kiện đến trường mà yêu thích khoa học thì có khóa học 1USD trực tuyến… Không gì là không thể!

Là một nhà khoa học, cũng là một người thầy, nếu bắt đầu một câu chuyện về lòng đam mê sáng tạo khoa học với sinh viên của mình, anh chia sẻ điều gì?

- Hãy tĩnh lặng và thấu hiểu bản thân mình. Hãy đặt câu hỏi: Tại sao mình sinh ra? Mình sinh ra để làm gì? Mình và 7 tỉ người trên thế giới này có gì khác nhau không hay tất cả đều là 7 tỉ bản copy giống hệt nhau? Sau đó tìm cách thấu hiểu thế giới xung quanh, kết nối với nhau để mỗi buổi sáng khi thức dậy, hãy tự nhủ với chính mình: Cứ bước đi, ta sẽ tới!

Ai cũng cần một tấm lòng

Anh từng chia sẻ:“Phụng sự cộng đồng vừa là trách nhiệm, vừa là cơ hội để thanh niên chúng ta hoàn thiện bản thân, để khẳng định ý nghĩa tồn tại của chính mình”. Điều này thể hiện như thế nào qua công việc cũng như kế hoạch tương lai của anh?

- Tôi đã từng thất bại trong 8 phiên bản “Mắt thần” trong nhiều năm, từng rớt từ độ cao 3m vì điện giật khi đi hàn điện thuê kiếm tiền để học, từng cô đơn trong nhiều cái tết không được về Việt Nam vì dành trọn thời gian học tập nơi đất khách quê người. Tôi đã từng đắn đo suy nghĩ vì mỗi ngày đi học phải tốn 200 đồng gửi xe đạp. Tôi đã từng đi bán sách báo, đồng hồ, mắt kính dạo, từng bị đe dọa, trấn lột khi mới từ quê vào thành phố học tập... Nhưng tất cả không làm tôi nản lòng.

Tiến bộ khoa học kỹ thuật đã mở ra những hình thức mới cho việc tương tác giữa người với người và giữa con người với các quốc gia. Nhưng những mối quan hệ mang tính toàn cầu này chỉ giúp ích cho nhân loại khi được đặt trên nền tảng của tình yêu thương con người chứ không phải vì mục đích thương mại, lợi nhuận thuần túy. Nền tảng tình yêu ấy đã giúp tôi và đồng nghiệp vượt qua những khó khăn và thất bại, giúp chúng tôi thêm mạnh mẽ, trưởng thành. Đó cũng là động lực để chúng tôi tiếp tục truyền đam mê sáng tạo cho sinh viên hoặc các bạn trẻ yêu thích khoa học kỹ thuật.

Anh đã trang bị cho tuổi trẻ của mình những gì?

-Tôi nghĩ, tuổi trẻ cần hoàn thiện chính mình về đạo đức, sức khỏe, trí tuệ, cũng như cần có một lý tưởng sống cao đẹp, biết mưu cầu hạnh phúc cho bản thân, gia đình và xã hội. Khi gặp khó khăn, tôi không có thời gian để than thở và đổ lỗi, mà nỗ lực không ngừng mỗi ngày, bồi đắp giá trị tâm hồn của bản thân bằng những suy nghĩ và việc làm cụ thể để vượt qua khó khăn. Dù là ai, ta cũng cần một tấm lòng và tập trung toàn tâm lực, trí tuệ cho công việc.

Để phát triển bản thân, gia đình và xã hội, tôi nghĩ chúng ta cần nguồn lực và động lực. Nguồn lực có thể đa dạng như tài chính, tài nguyên thiên nhiên, khoa học công nghệ. Còn động lực, bên cạnh lòng yêu nước, lòng yêu thương con người, cần phải có “đam mê sáng tạo”, nhất là đam mê sáng tạo phát triển những công nghệ mới nâng cao năng suất lao động, phục vụ sự tiện nghi, an toàn, văn minh cho xã hội. Và tuổi trẻ chúng tôi đóng góp cho xã hội chính bằng sự đam mê sáng tạo ấy.

Nguyễn Bá Hải sinh năm 1983, tốt nghiệp thủ khoa ngành Cơ khí động lực (ĐH Sư phạm Kỹ thuật TPHCM), nhận được học bổng toàn phần ngành Robot sinh học của Hàn Quốc và bảo vệ thành công luận án tiến sĩ sớm 1 năm khi 28 tuổi với 5 phát minh sáng chế quốc tế. Sau khóa học, anh về công tác tại ĐH Sư phạm Kỹ thuật TPHCM. Anh và đồng nghiệp, học trò đã có nhiều sáng kiến khoa học mang tính ứng dụng cao, đặc biệt là dự án “Mắt thần” được Chính phủ “đặt hàng” và hỗ trợ kinh phí nghiên cứu, sản xuất quy mô lớn để tặng miễn phí cho người khiếm thị.