Thỏa ước lao động tập thể là cơ sở pháp lý quan trọng bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của các bên

Theo quy định của pháp luật lao động, thỏa ước lao động tập thể (Thỏa ước LĐTT) là văn bản thỏa thuận giữa tập thể lao động và người sử dụng lao động về quyền lợi và nghĩa vụ của hai bên trong quan hệ lao động

Để có Thỏa ước LĐTT, hai bên phải tiến hành quy trình thương lượng, thỏa thuận và ký kết mang tính chất tập thể, thông qua đại diện của tập thể lao động và đại diện sử dụng lao động. Thỏa ước LĐTT cụ thể hóa các quy định của pháp luật phù hợp với tính chất, đặc điểm của DN, làm cơ sở pháp lý; là cộng đồng trách nhiệm của hai bên trong việc thực hiện các quyền và nghĩa vụ, có những lợi ích cao hơn so với quy định của pháp luật. Trong nền kinh tế thị trường, Thỏa ước LĐTT là cơ sở pháp lý quan trọng bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của các bên trong quan hệ lao động, trên cơ sở đó, xây dựng mối quan hệ lao động hài hòa, ổn định, cùng nhau hợp tác vì sự phát triển bền vững của DN và cũng là công cụ quan trọng của công đoàn trong việc đại diện, bảo vệ người lao động.

Tập đoàn Điện lực Việt Nam triển khai thực hiện Thỏa ước lao động tập thể. Ảnh minh họa

Trong nhiều năm qua, tổ chức công đoàn đã đặc biệt quan tâm, chỉ đạo, hướng dẫn các cấp công đoàn nghiên cứu, triển khai thực hiện việc xây dựng, thương lượng, ký kết thực hiện Thỏa ước LĐTT tại DN, đơn vị. Đã có khá nhiều quy định của pháp luật, Nghị định Chính phủ, thông tư hướng dẫn của các Bộ, đặc biệt Tổng Liên đoàn cũng ban hành nhiều quyết định, chỉ thị, hướng dẫn, công văn khẳng định vai trò quan trọng của Thỏa ước LĐTT, công đoàn các cấp tích cực tham gia xây dựng ký kết Thỏa ước LĐTT, song thực tế các DN (cả người sử dụng lao động và người lao động) chưa thật sự chú ý, thấy được sự cần thiết của Thỏa ước LĐTT, coi đó là "Bộ Luật con" của DN. Thực tế cho thấy, Thỏa ước lao động tập thể làm lợi cho công nhân, thúc đẩy năng suất lao động, xây dựng quan hệ lao động hài hòa...

Đó là lý do, Liên đoàn Lao động TP Hà Nội thường xuyên quan tâm hỗ trợ hình thành các Thỏa ước lao động tập thể, thông qua tổ chức tập huấn cho cán bộ công đoàn các cấp về kỹ năng thương lượng, đàm phán… Tuy nhiên, việc thực hiện Thỏa ước lao động tập thể ở cơ sở là không dễ dàng. Là đơn vị luôn được biểu dương về hoạt động công đoàn hiệu quả, năm 2018, quận Long Biên có 80% đơn vị, DN trên địa bàn ký được Thỏa ước lao động tập thể với nhiều điều khoản có lợi cho người lao động. Đặc biệt, 2 DN chưa có tổ chức công đoàn cũng được quận hướng dẫn ký Thỏa ước lao động tập thể. Chủ tịch Liên đoàn Lao động quận Long Biên Phan Thị Thu Hằng chia sẻ, với không ít DN, cán bộ công đoàn dù bỏ công tiếp xúc rất nhiều lần nhưng vẫn bị từ chối khi... ngỏ lời về Thỏa ước lao động tập thể.

Theo kế hoạch, năm 2019, Liên đoàn Lao động TP phấn đấu có 75% DN có tổ chức công đoàn ký được Thỏa ước lao động tập thể, với ít nhất 45% đạt loại B trở lên. Đến nay, tuy toàn TP đã nhận được khoảng 1.600 bản Thỏa ước lao động tập thể nhưng tỷ lệ DN tổ chức thương lượng thực sự để mang lại lợi ích cho người lao động trước khi ký kết còn thấp.

Về vấn đề này, chuyên gia Nguyễn Văn Ngọc, Ban Chính sách - pháp luật, Liên đoàn Lao động TP, cho rằng, nhiều Thỏa ước lao động tập thể dài dòng nhưng thực chất không có điều khoản nào được thông qua bằng thương lượng và thực sự có lợi hơn cho người lao động. Một số Thỏa ước lao động tập thể chỉ mang tính hình thức, sao chép lại những quy định của luật. Tình trạng này có nguyên nhân từ sự hạn chế trong công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật, đặc biệt là các quy định về Thỏa ước lao động tập thể; người sử dụng lao động và người lao động chưa nhận thức được đầy đủ về sự cần thiết của Thỏa ước lao động tập thể. Bên cạnh đó, lực lượng cán bộ công đoàn cơ sở hiện nay là bán chuyên trách và kiêm nhiệm; thiếu kiến thức về pháp luật lao động, kỹ năng tuyên truyền, vận động; năng lực đàm phán, thương lượng còn yếu…

Trong khi đó, ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Chủ tịch Liên đoàn Lao động TP Nguyễn Thị Tuyến khẳng định, thời gian tới, các cấp công đoàn TP sẽ tập trung tuyên truyền nâng cao nhận thức cho người lao động và người sử dụng lao động về vai trò, ý nghĩa của việc ký kết Thỏa ước lao động tập thể; tăng cường tập huấn cho cán bộ công đoàn cơ sở về kiến thức, kỹ năng thương lượng trong xây dựng Thỏa ước lao động tập thể. Bên cạnh đó, rất cần kiểm tra, giám sát việc thực hiện thỏa ước nhằm bảo đảm quyền lợi tập thể và trách nhiệm giữa hai bên, góp phần điều hòa lợi ích, ngăn ngừa mâu thuẫn, xung đột trong quan hệ lao động. Đây cũng là cơ hội để công đoàn khẳng định vị thế của mình trong tình hình mới.

Đỗ Phương