Tham nhũng làm nản lòng nhà đầu tư

Nhiều doanh nghiệp (DN) FDI gần đây lo ngại khi tính minh bạch trong thực hiện các thủ tục kinh doanh tại Việt Nam có xu hướng sụt giảm. Điều này cho thấy vấn nạn tham nhũng đang thực sự đe dọa hiệu quả của chính sách thu hút đầu tư nước ngoài.

Việc đăng ký kinh doanh thường phải tiêu tốn nhiều thời gian Ảnh: QUỐC ANH Phải thừa nhận, từ lâu các bộ, ban ngành từ trung ương đến địa phương đều nỗ lực tìm kiếm và khuyến nghị các giải pháp kiềm chế tham nhũng. Mặt khác, lãnh đạo Đảng và Nhà nước cũng bày tỏ lo ngại về ảnh hưởng của tham nhũng đối với hoạt động thu hút đầu tư và phát triển kinh tế. Tuy nhiên, ít ai ngờ rằng sau 3 năm gia nhập WTO dường như không có tác động nào có tính đột phá việc tiết giảm nạn tham nhũng tại Việt Nam, trong khi mọi đồn đoán giai đoạn tiền WTO đều nhận định khi dòng vốn chảy vào Việt Nam và sự cạnh tranh tăng lên thì tình hình tham nhũng sẽ được kiểm soát. Theo phản ánh của nhiều DN, hiện riêng trong việc đăng ký kinh doanh mới hoặc sửa đổi chức năng, ngành nghề kinh doanh của DN cũng đã phải “tiêu tốn” từ 7 – 10 ngày (giữ nguyên so với năm 2009), trong khi Đề án 30 đã được Chính phủ triển khai từ 3 năm nay. Cụ thể, số giấy tờ phải nộp bổ sung tăng lên và kết quả là có tới gần 24,5% DN phải chờ tới hơn 1 tháng để hoàn thành các thủ tục pháp lý trước khi chính thức đi vào hoạt động (tăng gần 5% so với năm 2009)? Cá biệt có tới 5,77% DN phản ánh họ phải chờ tới hơn 3 tháng mới được giải quyết xong khâu thủ tục. Tiêu cực phát sinh khi để xúc tiến nhanh hơn quá trình thủ tục, nhiều DN đã chọn cách “đi đêm” với cơ quan có thẩm quyền duyệt hồ sơ của họ. Thống kê có tới 78,64% DN qua điều tra cho biết việc gia tăng các “mối quan hệ” sẽ giúp DN được giải quyết nhanh hơn những vấn đề liên quan đến đầu tư, kinh doanh. Trong số các lĩnh vực gây nhiều “phiền toái” về thủ tục hiện nay thì ách tắc trong giải quyết thủ tục hải quan khiến không ít DN ngán ngẩm. Cụ thể, trung bình thời gian thông quan đối với DN xuất khẩu thường phải mất ít nhất là 3 ngày, trong khi đối với DN nhập khẩu là 4 ngày. Đó là còn chưa tính tới thời gian do tắc nghẽn tại cảng, mà chỉ đơn giản là thời gian cần thiết để được giải quyết thủ tục. Việc hàng hóa bị chậm trễ gây tốn kém cho DN, đặc biệt là các DN nằm trong chuỗi sản xuất đa quốc gia; các DN kinh doanh thực phẩm đông lạnh hoặc các sản phẩm công nghệ cao. Qua khảo sát có tới 70% nhà đầu tư thường xuyên xuất khẩu hoặc nhập khẩu cho biết, họ phải trả phí “bôi trơn” để xúc tiến thủ tục. Ngoài ra, hiện chất lượng về cơ sở hạ tầng cũng là “rào cản” lớn nhất trong hoạt động thu hút đầu tư của Việt Nam. Đặc biệt là tình trạng cắt điện trên diện rộng ở nhiều tỉnh/thành không những ảnh hưởng đến người dân mà còn gây thiệt hại nặng nề và lâu dài cho hoạt động sản xuất kinh doanh của DN, nhất là đối với DN vừa và nhỏ. Thống kê bình quân số giờ cắt điện tại mỗi DN tăng đến 89 giờ/tháng (tăng 49 giờ so với năm 2009), trong khi đó giá điện cũng tăng bình quân trên 900 đồng/Kwh điện. Do tình trạng này, nhiều DN buộc phải chọn giải pháp tạm ngưng dây chuyền sản xuất, giảm giờ làm của công nhân hoặc ngưng bớt thiết bị máy móc... Đánh giá của 1.155 DN có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) thuộc 47 quốc gia đầu tư trực tiếp vào Việt Nam cũng bày tỏ những lo lắng trong việc thực thi các hợp đồng và kiểm soát tham nhũng phát sinh, khiến chi phí và rủi ro trong đầu tư kinh doanh tại Việt Nam của các DN này là rất cao. Hiện đa số các DN FDI tại Việt Nam đều là các DN nước ngoài có quy mô tương đối nhỏ, định hướng xuất khẩu và lợi nhuận không cao, chủ yếu là thầu phụ cho các công ty sản xuất đa quốc gia lớn hơn. Các DN này đầu tư vào Việt Nam bởi 3 lý do: lợi thế chi phí sản xuất thấp, nguồn lao động giá rẻ và môi trường chính trị ổn định. Tuy nhiên hiện ngay cả những DN đầu tư quan tâm đến lợi thế chi phí sản xuất thấp cũng bắt đầu bày tỏ mối quan ngại khi chất lượng đào tạo nghề ở nhiều cấp tại Việt Nam chưa đáp ứng được yêu cầu của thị trường. Do lao động chất lượng thấp đòi hỏi DN phải đầu tư nhiều (khoảng 8% tổng chi phí kinh doanh) cho đào tạo lại nhân lực. Các chuyên gia khuyến nghị, trong bối cảnh hiện tại các DN FDI nhỏ đang có vai trò tích cực là góp phần vào việc tạo công ăn việc làm, tăng thu nhập và giúp Việt Nam hội nhập dần vào môi trường kinh tế quốc tế. Tuy nhiên nếu xét về dài hạn thì Việt Nam cần phải tính toán tới việc thu hút các nhà đầu tư FDI mới, có quy mô lớn, có năng lực cạnh tranh để chuyển tiếp lên giai đoạn phát triển kinh tế cao hơn. Muốn vậy các vấn đề tham nhũng, tính minh bạch trong chính sách, cải cách thủ tục hành chính phải được coi là trọng tâm. Đây là vấn đề cần nhìn nhận nghiêm túc vì thực tế chính sách ưu đãi thuế thời gian qua của nước ta cũng chỉ giúp giữ chân một số nhà đầu tư nước ngoài trong một thời gian ngắn nhất định, trong khi nguồn lực này có thể đầu tư hiệu quả hơn cho phát triển nguồn nhân lực nội địa và cơ sở hạ tầng, các yếu tố quan trọng để thu hút đầu tư mới. THÀNH LUÂN