Nghĩa của 'manh' trong từ lưu manh

Trong bài 'Đường đi và người đi - Những khám phá thú vị về xã hội người Việt xưa' (in trên TT&VH số ra 18-12-2011) nhà nghiên cứu Phan Cẩm Thượng viết:

Gia đình cố GS Nguyễn Lân góp phần xây dựng thư viện sách Huế

Mới đây, gia đình cố GS Nguyễn Lân đã trao tặng 200 đầu sách đến UBND TP.Huế nhằm góp phần xây dựng thư viện sách Huế và lan tỏa văn hóa đọc đến cộng đồng.

Gia đình cố Giáo sư Nguyễn Lân tặng Huế hơn 200 đầu sách

Sinh sống tại Huế từ năm 1935 - 1945, Giáo sư Nguyễn Lân từng giảng dạy tại Trường Khải Định (nay là Trường Quốc Học), Trường Đồng Khánh (nay là Trường Hai Bà Trưng) và Trường Bách Công (nay là Trường cao đẳng Công nghiệp Huế). Ông là người Việt đầu tiên được cử làm Đốc lý của TP. Thuận Hóa (từ tháng 5/1945).

'Khoảnh' trong 'Anh hùng nhất khoảnh' nghĩa là gì ?

Từ điển từ và ngữ Việt Nam (GS Nguyễn Lân - NXB Tổng hợp TP Hồ Chí Minh - 2006) thu thập thành ngữ 'anh hùng nhất khoảnh' và giảng chữ 'khoảnh' có nghĩa là 'thời gian ngắn ', với nghĩa từ vựng là 'Nói người tự cho mình là hơn cả mọi người trong một thời gian ', đồng thời lấy ví dụ 'Ở bến xe có tên lưu manh tự cho mình là anh hùng nhất khoảnh '.

Về câu tục ngữ 'Cát liền tay, thịt chầy ngày'

Tục ngữ về kinh nghiệm sản xuất, cụ thể là canh tác cây lúa nước có câu 'Cát liền tay, thịt chầy ngày'. Từ điển thành ngữ và tục ngữ Việt Nam (GS Nguyễn Lân - NXB Văn học, 2018) giảng: 'Cát liền tay, thịt chầy ngày: Kinh nghiệm nông dân cho là nếu cấy ở đất cát có thể cấy ngay, còn cấy ở đất thịt thì phải cày bừa cho kỹ'.

Cháy quán cà phê ở phố cổ Hà Nội

Đám cháy xảy ra tại tầng 2 của quán cà phê trên phố Hàng Vải (quận Hoàn Kiếm, Hà Nội) đã được lực lượng phòng cháy chữa cháy dập tắt nhanh chóng

2 vụ cháy nhà liên tiếp ở Hà Nội

Rạng sáng và sáng 8-6, Hà Nội liên tiếp xảy ra 2 vụ cháy nhà và may mắn không có thiệt hại về người.

Cháy quán cà phê trên phố cổ Hà Nội

Sáng 8/6, quán cà phê ở số 23 Hàng Vải, phường Hàng Bồ (quận Hoàn Kiếm, Hà Nội) bất ngờ bốc cháy dữ dội.

Hà Nội: Cháy lớn quán cafe trên phố Hàng Vải, nhiều người hoảng sợ

Ngọn lửa bùng lên rồi bốc cháy ngùn ngụt tại ngôi nhà kinh doanh cafe và tre, trúc ở phố Hàng Vải (phường Hàng Bồ, quận Hoàn Kiếm, Hà Nội) khiến nhiều người dân hoảng hốt.

Cháy nhà trên phố cổ Hà Nội, nhiều người hoảng sợ

Rạng sáng 8/6, đã xảy ra liên tiếp 2 vụ cháy ở số 23 Hàng Vải (phường Hàng Bồ, quận Hoàn Kiếm, Hà Nội) và số 8 Nguyễn Lân (phường Phương Liệt, quận Thanh Xuân, thành phố Hà Nội) khiến nhiều tài sản bị thiêu rụi

Hà Nội: Cháy ngôi nhà 'nổi tiếng' trên phố Hàng Vải

Sáng nay, một vụ cháy đã xảy ra tại một cơ sở kinh doanh trên phố Hàng Vải (Hoàn Kiếm). Rất may vụ hỏa hoạn không có thiệt hại về người.

Hà Nội: Kịp thời khống chế đám cháy tại một cơ sở kinh doanh trên phố Hàng Vải

Sáng nay, một vụ cháy đã xảy ra tại một cơ sở kinh doanh trên phố Hàng Vải (Hoàn Kiếm, Hà Nội), rất may vụ hỏa hoạn không có thiệt hại về người.

Hà Nội: Quán cà-phê trên phố Hàng Vải bốc cháy dữ dội

Một vụ hỏa hoạn đã bất ngờ bùng phát tại một quán cà-phê trên phố Hàng Vải. Do nội thất bên trong sử dụng nhiều tre nứa nên ngọn lửa đã bốc rất cao. Rất may không có thương vong về người.

Quận Thanh Xuân lại xảy ra cháy, lực lượng chức năng phá cửa dập lửa

Để nhanh chóng tiếp cận hiện trường, dập tắt đám cháy, lực lượng chức năng đã phải phá cửa cuốn để phun nước vào trong.

Sao lại gọi con ếch là 'gà đồng'?

Như vậy, sở dĩ người ta gọi con ếch hay thịt ếch là 'gà đồng', là bởi thịt của nó có vị thơm ngon giống như thịt gà. Và cách gọi con ếch là 'gà đồng' của người Việt Nam có thể đã chịu ảnh hưởng từ sách Bản thảo cương mục (*).

'Tai vách mạch rừng' hay 'Tai vách mạch dừng'?

Câu nói 'Phong ba bão táp không bằng ngữ pháp Việt Nam' quả không sai trong trường hợp này.

Nhếch nhác phố Lê Trọng Tấn

Lòng đường, vỉa hè bị chiếm dụng làm nơi kinh doanh, dừng đỗ phương tiện sai quy định gây cản trở giao thông, mất mỹ quan đô thị… đó là thực trạng đã và đang diễn ra trên phố Lê Trọng Tấn, quận Thanh Xuân.

'Vua tiếng Việt' vừa trở lại đã bị nhặt sạn

Chương trình 'Vua tiếng Việt' thu hút sự chú ý của khán giả và cũng nhiều lần mắc lỗi khiến chuyên gia ngôn ngữ phải lên tiếng. Mùa 3 vừa lên sóng vài tập đầu đã xuất hiện nội dung gây tranh luận.

Nên hiểu câu tục ngữ 'Người roi, voi búa' thế nào cho đúng?

Tục ngữ Việt Nam có câu 'Người roi, voi búa'. Từ điển thành ngữ và tục ngữ Việt Nam (Vũ Dung - Vũ Thúy Anh - Vũ Quang Hào) giải thích: 'Quản voi thì dùng búa, dạy người thì dùng roi vọt (quan niệm giáo dục xưa)'. Từ điển từ và ngữ Việt Nam (GS Nguyễn Lân) giải thích: '(Quản tượng dùng búa đánh vào đầu voi). Đây là một chủ trương sai về giáo dục cho rằng dạy bảo phải dùng bạo lực'.

Rác thải tràn ngập, bốc mùi thối nồng nặc ở cảng cá An Lương

Mặc dù chính quyền địa phương thường xuyên tổ chức ra quân dọn dẹp vệ sinh, song tình trạng rác thải tràn ngập ở cảng cá An Lương vẫn không được giải quyết dứt điểm.

Ươm mầm 'hạt giống đỏ' trong quân ngũ

Những năm qua, cùng với việc thực hiện tốt các quy định trong công tác tuyển quân, tỉnh cũng đặc biệt quan tâm đến công tác bồi dưỡng nhận thức về Đảng cho đoàn viên thanh niên ưu tú trước khi lên đường nhập ngũ.

'Nằm giá, khóc măng' là một hay hai điển tích?

Độc giả Hoài Nam hỏi: 'Trong chuyên mục Cà kê chuyện chữ nghĩa số trước tôi có đọc bài giải thích về thành ngữ 'Quạt nồng ấp lạnh' kể về sự tích tấm gương hiếu thảo của cậu bé Hoàng Hương đời Đông Hán. Theo tôi biết thì nói về gương hiếu thảo còn có tích 'Nằm giá khóc măng'. Từ điển của Nguyễn Lân giải thích đây là tích truyện kể về một người con có hiếu đi kiếm măng cho mẹ, vì không thấy măng, nên nằm trên tuyết khóc, cuối cùng măng thương tình mọc lên. Từ đó mới có thành ngữ Nằm giá khóc măng. Nhưng có người lại cho rằng 'Nằm giá khóc măng' là hai tích truyện kể về hai tấm gương chứ không phải một.

Chọn tranh treo tường phòng khách

Tranh treo tường là một phần quan trọng của phòng khách, giúp không gian thêm ấn tượng và tạo điểm nhấn cho ngôi nhà. Tuy nhiên, chọn sao để bức tranh hài hòa với không gian, bảo đảm mỹ thuật và hợp gia chủ là điều nhiều người còn băn khoăn.

'Xen canh' và 'gối vụ'

'Xen canh' và 'gối vụ' là hai phương thức canh tác cổ truyền, đã có từ lâu đời. Tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu chính xác nghĩa của hai từ này, kể cả các nhà biên soạn từ điển.

Truy tìm 'siêu trộm' nổ xe máy không cần chìa khóa

Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an quận Thanh Xuân, thành phố Hà Nội, đang truy tìm đối tượng Phạm Văn Trường, SN 1994, HKTT tại Trực Đạo, huyện Trực Ninh, tỉnh Nam Định, liên quan đến hành vi trộm cắp xe máy.

Rủ nhau đi trộm cắp, đối tượng 'bỏ bạn' khi bị phát hiện

Thấy đồng bọn bị phát hiện, truy đuổi, Trường nhanh tay điều khiển xe bỏ chạy, mặc 'bạn' bị bắt giữ.

'Luân canh' là gì?

Từ điển tiếng Việt (Hoàng Phê chủ biên - Vietlex, bản có chú chữ Hán cho những từ Hán Việt) giảng: 'luân canh đg. [phương thức canh tác] trồng thay đổi nhiều loại cây trên một diện tích đất nhất định vào mỗi năm, mỗi mùa; phân biệt với chuyên canh, luân canh giữa lúa và màu ~ trồng luân canh'.

Nghĩa đen câu tục ngữ 'Cậy thần phải nể cây đa'

Các nhà biên soạn từ điển giải thích câu tục ngữ này như sau:

Nỗi lo đổ trộm phế thải xây dựng

Với sự nỗ lực của UBND TP Hà Nội và các sở, ban, ngành có liên quan, những năm qua, công tác thu gom, xử lý rác thải sinh hoạt từng bước đi vào nền nếp, góp phần bảo đảm mỹ quan đô thị.

Tự hào nghề giáo: Xây dựng hình tượng người thầy đạo đức, trí tuệ

Người thầy giáo có vị trí đặc biệt và giữ vai trò quan trọng đối với xã hội ở mọi thời đại.

Phong cách sống của những hậu nhân dòng dõi thư hương đỉnh cỡ nào mà giới nhà giàu cũng kính nể

Thanh tao, nho nhã và có gu là những hình dung khái quát nhất về dòng dõi thư hương - những gia đình trí thức nhiều đời.

'Sinh' trong từ 'Hi sinh' nghĩa là gì?

Khi nói và viết, hầu như mọi người Việt Nam đều sử dụng chính xác và hiểu đúng nghĩa từ 'hi sinh' trong từng ngữ cảnh, đúng như Từ điển tiếng Việt (Hoàng Phê chủ biên - Trung tâm từ điển học Vietlex, bản có chú chữ Hán cho những từ Hán Việt) đã giảng: ' hi sinh 犧牲I.[ động từ ] 1 tự nguyện nhận về mình sự thiệt thòi, mất mát lớn lao nào đó, vì một cái gì cao đẹp: hi sinh lợi ích cá nhân . 2 chết vì đất nước, vì nghĩa vụ và lí tưởng cao đẹp: hi sinh ngoài chiến trường. 犧牲 • II [ danh từ ] sự hi sinh: chấp nhận mọi hi sinh'.

Về câu tục ngữ 'Đất lành chim đậu'

Câu tục ngữ 'Đất lành chim đậu', đượcTừ điển từ và ngữ Việt Nam (GS Nguyễn Lân) giải thích là 'Nói những nơi hiếu khách, ai cũng muốn đến thăm', và lấy ví dụ 'Khách du lịch thích đến nơi đó vì đất lành chim đậu mà'.

Về câu tục ngữ 'Đất lành chim đậu'

Câu tục ngữ 'Đất lành chim đậu', đượcTừ điển từ và ngữ Việt Nam (GS Nguyễn Lân) giải thích là 'Nói những nơi hiếu khách, ai cũng muốn đến thăm', và lấy ví dụ 'Khách du lịch thích đến nơi đó vì đất lành chim đậu mà'.

Tin chứng khoán: Doanh nghiệp giao dịch cổ phiếu số lượng lớn hôm nay 20/10

Hôm nay 20/10, có 4 doanh nghiệp bắt đầu giao dịch cổ phiếu số lượng lớn gồm: TL4, MEF, VPD, DNT.

Vựa cam Quỳ Hợp giờ trồng bạt ngàn mía, ngô

Một thời vùng cam huyện Quỳ Hợp từng được mệnh danh là thủ phủ của cam Vinh xứ Nghệ, là niềm tự hào của người dân địa phương. Nhiều hộ trở thành tỷ phú nhờ cây cam. Tuy nhiên, những năm qua, cam Quỳ Hợp đã lụi tàn, thay vào đó là bạt ngàn mía, ngô, chè.

'Ăn trộm có tang, chơi ngang có tích' nghĩa là gì?

Từ điển thành ngữ và tục ngữ Việt Nam (GS Nguyễn Lân) giải thích: 'ăn trộm có tang, chơi ngang có tích Nói những kẻ gây rối trong xã hội'.

Nên hiểu câu tục ngữ 'Sượng mẹ, bở con' thế nào cho đúng?

Câu tục ngữ Sượng mẹ, bở con được nhiều cuốn từ điển thu thập và đưa ra nhiều cách giảng rất khác nhau:

Quảng Trị: Mỗi làng nghề truyền thống mang một nét đẹp văn hóa riêng

Quảng Trị được ví như khúc ruột miền Trung là vùng quê gió lào, cát trắng. Cũng chính nơi này đã hình thành nhiều làng nghề truyền thống từ hàng trăm năm về trước, mỗi làng nghề mang một 'hồn cốt' riêng, khắc họa bức tranh chân thực mang giá trị nghệ thuật tuyệt tác.

Những con phố dọc sông Lừ bỗng nhiên trở thành 'bãi đỗ xe miễn phí'

Những đoạn đường dọc bờ sông Lừ trở hành 'bãi đỗ xe miễn phí' bởi những chủ xe thiếu ý thức, khiến người dân địa phương vô cùng bức xúc.

'Hàng' hay 'hằng'

Hiện nay, một số người còn nhầm lẫn việc sử dụng giữa hai từ 'hàng' và 'hằng'. Có người thay vì dùng từ 'hàng' lại dùng từ 'hằng' và ngược lại. Thậm chí có một số người đồng nhất giữa hai từ này, nghĩa là dùng từ 'hàng' cho tất cả các trường hợp. Trên cơ sở tra cứu một số tài liệu, chúng tôi tập hợp thành bài viết này nhằm giúp mọi người nói, viết đúng hơn.

'Ấn' trong 'Giữ như ông thầy giữ ấn' nghĩa là gì ?

Thành ngữ Việt Nam có câu Giữ như ông thầy giữ ấn . Một số cuốn từ điển thành ngữ và tục ngữ giải thích như sau:

Vì sao lại 'Đánh nhau chia gạo, chào nhau ăn cơm'?

Đây là câu tục ngữ khá thông dụng, nhưng không phải ai cũng hiểu đúng. Một số nhà biên soạn từ điển từng giải nghĩa:

'Năng thay' hay 'năng may'?

Lâu nay, trong dân gian và sách vở thường lưu truyền câu tục ngữ Áo năng may năng mới, người năng tới năng thân. Tuy nhiên, xét nghĩa đen, thì vế đầu 'Áo năng may năng mới' của câu tục ngữ có vấn đề gì về văn bản.