Một trong những điều làm nên chiều sâu và sức sống bền bỉ của văn hóa xứ Thanh không chỉ nằm ở địa thế 'đất rộng người đông', ở bề dày lịch sử hay sự phong phú của di sản, mà trước hết nằm ở chính con người Thanh Hóa - những con người đã sống, lao động, gìn giữ và truyền nối văn hóa qua bao thế hệ. Trong dòng chảy ấy, con người không chỉ là đối tượng thụ hưởng mà còn là chủ thể kiến tạo, hun đúc nên một sắc thái văn hóa xứ Thanh vừa đậm đặc dấu ấn riêng, vừa hòa hợp tự nhiên trong tổng thể văn hóa Việt Nam. Và trong kỷ nguyên mới, con người cùng với văn hóa chính là động lực lớn lao, hệ điều tiết cho sự phát triển bền vững.
Có tuổi đời gần một ngàn năm, làng Kẻ Thạc (nay là làng Canh Hoạch) ở Xuân Lai là một trong số ít ngôi làng cổ nổi tiếng của huyện Thọ Xuân.
Người Pháp đương thời gọi vụ việc quân Nghĩa hội Quảng Nam tấn công, tiêu diệt 7 sĩ quan và binh lính Pháp tại trạm Nam Chơn đêm 28-2 rạng sáng 1-3-1886 là 'thảm kịch Nam Chơn' (Le Drame de Nam-Chon). Trong đó, họ cho rằng chính Trần Văn Quế, người thông ngôn của đại úy Besson, đã mật báo tin chính xác cho 'quân nổi loạn', nhưng không thể xử lý người này do không có chứng cứ thuyết phục.
Sinh ra trên đất Mường Khô (xã Điền Trung, huyện Bá Thước) Hà Văn Mao (Hà Công Mao) được biết đến là vị thủ lĩnh văn võ toàn tài đã lãnh đạo người dân khu vực miền núi xứ Thanh hưởng ứng mạnh mẽ phong trào Cần Vương chống Pháp cuối thế kỷ 19.
Xã Thiệu Giao (Thiệu Hóa) có 9 lão thành cách mạng, trong đó dòng họ Lê Văn ở làng Đại Bái có 3 người, đặc biệt là cựu tù Côn Đảo Lê Văn Tiến. Với truyền thống yêu nước, con cháu dòng họ Lê Văn đã, đang góp phần không nhỏ trong việc xây dựng quê hương Thiệu Giao ngày càng phát triển.
Làng Bồng Trung (xã Minh Tân, huyện Vĩnh Lộc) là vùng đất sản sinh ra nhiều bậc hiền tài cho cho đất nước. Trong đó, không thể không nhắc đến Tống Duy Tân - vị thủ lĩnh nghĩa quân Hùng lĩnh vang danh lịch sử ở cuối thế kỷ XIX.
Được khởi dựng cách đây hàng trăm năm, đình làng Bồng Trung, xã Minh Tân (Vĩnh Lộc) mang dấu ấn văn hóa, lịch sử, thời gian. Tại đây, đã diễn ra hội nghị các lãnh tụ, văn thân do Tôn Thất Thuyết chủ trì nhằm quyết định xây dựng cứ điểm Ba Đình, Mã Cao và phát động phong trào Cần Vương chống pháp sôi nổi trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa cuối thế kỷ XIX.
Xuất thân từ một viên quan chủ chiến, quê ở làng Trương Xá (nay là xã Hòa Lộc, huyện Hậu Lộc), hưởng ứng chiếu Cần Vương, Phạm Bành đã treo ấn từ quan, về quê vận động sĩ phu, Nhân dân khởi nghĩa.