Sai phạm tại khu đô thị Thủ Thiêm, có hay không dấu hiệu 'cố ý làm trái' và 'thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng'?

Gần 20 năm qua, khiếu kiện cùng những oan ức dai dẳng và chưa bao giờ dứt trong dự án án Khu đô thị mới Thủ Thiêm (KĐTMTT) là 160 ha tái định cư của người dân ở đây đã 'biến đi đâu' mà họ không được ở lại nơi Thủ tướng đã đồng ý?! Báo Người Tiêu dùng không ít lần 'mổ xẻ' vấn đề gai góc này và đến nay thì Thanh tra Chính phủ (TTCP) đã kết luận UBND TP.HCM các nhiệm kỳ trước đã lấy hơn 113/160 ha giao cho các dự án nhà ở, thương mại, văn phòng…

Bất chấp quyết định của Thủ tướng, lấy đất tái định cư giao doanh nghiệp phân lô bán nền

Từ 10 năm trước, những nghi ngờ quanh khuất tất hàng trăm ha tái định cư của người dân ở Khu đô thị mới Thủ Thiêm (KĐTMTT) đã rộ lên. Báo chí cũng vào cuộc và hàng loạt những dự án nhà ở, khu thương mại, văn phòng… đã thay chỗ cho nơi đáng ra phải là nơi dành cho những người dân Thủ Thiêm phải nhường chỗ cho dự án này. Nhưng trước và sau đó, hàng loạt văn bản mà không ít sai luật, bất chấp các quy định và bỏ qua cả quyết định của Thủ tướng được tung ra để “lấp liếm” cho sai phạm động trời trên.

Cho đến nay, vẫn chưa có văn bản nào của cấp đủ thẩm quyền phủ quyết quyết định số 367/TTg ngày 4/6/1996 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt quy hoạch xây dựng KĐTMTT có diện tích 930 ha bao gồm KĐT Thủ Thiêm 770 ha và 160 ha tái định cư. Tờ trình số 1861/TT-UB-QLĐT ngày 27/5/1996 của UBND Thành phố gửi Thủ tướng Chính phủ về việc xin phê duyệt quy hoạch xây dựng 1/5000 Khu đô thị mới Thủ Thiêm cũng ghi rõ: Khu chuyển dân tái định cư có diện tích khoảng 160 ha ở 5 phường, bố trí phía Đông, giáp ranh phạm vi lập quy hoạch.

Đất tái định cư bị thiếu khiến TP.HCM phải "chữa cháy" bằng hàng ngàn căn hộ nhưng đến nay rất ít người ở.

Nhưng thực tế thì như TTCP vừa kết luận: Tổng diện tích đất đã được UBND TPH.CM quy hoạch, bố trí tái định cư phục vụ cho KĐTMTT đúng theo quy hoạch Thủ tướng phê duyệt thuộc 5 phường là 46,1 ha, còn thiếu 113,9 ha chưa được quy hoạch, bố trí tái định cư nhưng không báo cáo Thủ tướng Chính phủ. Sau những lần báo chí đặt vấn đề quanh khuất tất này và trả lời khiếu kiện hơn 20 năm qua của bà con Thủ Thiêm, UBND TP.HCM và cả UBND Q.2 đều ngang nhiên cho rằng họ bố trí ở đâu cũng được, miễn là trong Q2. Ngay cả khi bố trí ở những nơi khác với quyết định của Thủ tướng, diện tích 160 ha tái định cư cũng không hề đủ vì đất có hạn, không thể bốc chỗ này đập chỗ kia như những văn bản sai trái họ thích thì ban hành.

Trên mọi tài liệu, giấy tờ và cả trên thực địa, 160 ha tái định cư hoàn toàn đủ và có thật nhưng UBND TPH.CM các nhiệm kỳ trước và cùng cấp dưới đã "trắng trợn" đem đi làm việc khác, phục vụ cho lợi ích của một số doanh nghiệp và những nhóm lợi ích liên quan.

Theo TTCP thì trong phạm vi 05 phường (ngoài ranh Khu đô thị mới), mặc dù đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt quy hoạch Khu tái định cư 160 ha, nhưng UBND TP.HCM đã giao đất cho 51 dự án để đầu tư xây dựng nhà ở, văn phòng, khu vui chơi giải trí, công trình công cộng… với tổng diện tích khoảng 144,6 ha!? Trong số đó có hơn 113 ha thuộc phạm vi 160 tái định cư, một con số đủ nói lên mức độ vi phạm khủng khiếp và xem thường phê duyện của Chính phủ như thế nào. Làm sao có thể an dân và buộc họ không lên tiếng, cái gì ngăn cản họ đi khắp nơi làm đến cùng khi gần ¾ đất tái định cư tại khu vực đắc địa, ngay sát KĐT mới và vô cùng đắt giá lẽ ra họ được định cư lại bị UBND TP.HCM ngang nhiên đem giao cho các chủ đầu tư làm dự án thương mại.!?

Kết quả kiểm tra chi tiết một số dự án cho thấy UBND TP.HCM các nhiệm kỳ trước cố tình giao đất tái định cư chứ không phải sơ suất hay sai sót gì. Trong 51 dự án được UBND Thành phố quyết định giao sau khi đã có Quyết định số 367/QĐ-TTg ngày 04/6/1996 và Văn bản số 190/CP-NN ngày 22/02/2002 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt quy hoạch Khu tái định cư. Trong đó: 06 dự án chấp thuận chủ trương, tạm giao với diện tích 27,7 ha và giao 45 dự án với diện tích 116,9 ha sau khi có Quyết định số 367/TTg ngày 04/6/1996 của Thủ tướng Chính phủ.

Dư luận càng nghi ngờ “động cơ” của những lãnh đạo UBND TP.HCM khi giao đất vì họ không thực hiện lập, phê duyệt điều chỉnh quy hoạch chi tiết 1/2000 trước khi giao đất nhưng vẫn được phê duyệt quy hoạch chi tiết 1/500 để các dự án đầu tư xây dựng; thay vì tạm thời dừng giao đất cho các dự án không cấp thiết, quản lý chặt chẽ sự biến động của quỹ đất trong khu vực đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt quy hoạch thì UBND TP lại chấp thuận chủ trương, tạm giao cho 06 dự án với diện tích 27,7 ha và quyết định giao đất chính thức cho 45 dự án với tổng diện tích khoảng 116,9 ha!

Sau 22 năm triển khai, đến nay KĐTTT vẫn chưa thành hình.

Hậu quả khôn lường

Chính sai phạm quá lớn và kéo dài, có hệ thống này của UBND TP.HCM các nhiệm kỳ trước đã đẩy bất đồng giữa bà con Thủ Thiêm và chính quyền lên cực điểm, tạo ra khiếu kiện gay gắt, kéo dài hơn 20 năm và cả Thành phố lẫn Trung ương đã tốn bao tiền của, công sức nhưng vẫn không giải quyết dứt điểm. Đây cũng là lý do chính khiến tiến độ xây dựng KĐTMTT chậm trễ hàng chục năm trời.

Không chỉ lãng phí quỹ đất cùng nguy cơ thất thoái tài sản công và kèm theo bao hệ lụy mà người dân cùng chính quyền phải gánh chịu, từ 2015 mỗi ngày TP.HCM phải trả gần 3 tỷ đồng tiền lãi do vay 29.000 tỷ đồng để đầu tư vào dự án này! Số tiền ấy mang tiếng là từ ngân sách TP.HCM nhưng thực chất đo là từng đồng thuế chắt chiu của người dân và doanh nghiệp.

Nếu UBND TP.HCM các thời kỳ trước công khai, minh bạch và làm đúng theo quyết định của Thủ tướng, chắc chắn kinh phí đổ vào KĐMTT sẽ không chồng chất và trả lãi khủng như vậy.

Chưa hết trong quá trình thực hiện thu hồi, giao đất, lựa chọn nhà đầu tư, tính tiền sử dụng đất… UBND Thành phố, các sở, ngành chức năng và nhà đầu tư đã có hàng loạt vi phạm chủ yếu như: giao đất cho doanh nghiệp không đúng với giấy phép kinh doanh; không đúng thẩm quyền; không có quy hoạch chi tiết 1/2000 được duyệt; chưa ký hợp đồng thuê đất vẫn cho phép sử dụng; giao đất công không qua đấu giá…; các dự án qua kiểm tra đều có vi phạm về quy hoạch và giấy phép xây dựng (lấn sông, xây dựng công trình sai quy hoạch, vượt số tầng); tính toán tiền sử dụng đất chưa đúng quy định ...

Người dân Thủ Thiêm đã nhiều lần vạch rõ "khuất tất" xung quanh 160 ha tái định cư và đến nay họ đã đúng.

Không chỉ 160 tái định cư nằm trong phê duyệt quy hoạch của Thủ tướng, UBND TP.HCM còn “chữa cháy” đổi đất lấy căn hộ tái định cư hết sức lạ lùng và khó hiểu. Bằng văn bản số 1122/UBND-ĐTMT ngày 20/2/2008, UBND TP.HCM chấp thuận chuyển mục đích sử dụng 30,1 ha đất của Công ty Thế kỷ 21 tại dự án Khu Du lịch, văn hóa, giải trí thuộc phường Bình Khánh (Q.2) sang xây dựng khoảng 4.000 căn hộ tái định cư và hoán đổi bằng 30,2 ha đất sạch thuộc 90,2 ha Khu tái định cư Nam Rạch Chiếc. Nhưng sau đó, cũng chính UBND TP.HCM lại chấp thuận cho chuyển khu đất tái định cư này sang mục đích đầu tư kinh doanh nhà ở mà không thực hiện đấu giá theo quy định, tính tiền sử dụng đất không đúng thời điểm giao đất.

Rồi đây, các cơ quan chức năng sẽ làm rõ động cơ và mục đích của quyết định vô cùng có lợi cho doanh nghiệp nhưng thiệt thòi cho cả người dân lẫn Nhà nước, nhưng việc làm trên đã gây thiệt hại rất lớn không chỉ tiền bạc mà cả uy tín của chính quyền TP.HCM.

Từ những phân tích trên, dấu hiệu của hành vi “cố ý làm trái” hay “thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng” ngày càng lộ rõ vì sai phạm nối tiếp sai phạm, bất chấp quyết định của Thủ tướng, mặc cho mọi cảnh báo hay chỉ rõ sai lầm… của UBND TP.HCM các thời kỳ kéo dài từ 1998 đến 2016. Hậu quả từ những quyết định khó dung thứ đó hiện rất khó khắc phục vì đất đã giao cho các doanh nghiệp phân lô bán nền và nhà đầu tư đã mua đi bán lại qua nhiều chủ. Chưa kể giá đất 20 năm trước và bây giờ cách nhau một trời một vực cùng hàng loạt những hệ lụy kéo theo.

Không ai khác, lãnh đạo UBND TP.HCM trực tiếp ký các quyết định sai trái dẫn đến hậu quả vô cùng nghiêm trọng này phải chịu trách nhiệm và cần phải xử lý nghiêm. Làm được điều đó không chỉ phục hồi được lòng tin của nhân dân mà còn lấy lại phần nào uy tín của các cấp chính quyền ở TP.HCM cũng như bù đắp những mất mát, khổ cực mà bà con Thủ Thiêm đã ngậm đắng nuốt cay, cắn răng chịu đựng suốt 20 năm qua.

Phan Nguyễn